Sekse versus kwaliteit

Duizenden mannen hebben hun functie te danken aan hun sekse. Grappig dat mannen daar nooit mee zitten.

Mocht Balkenende president van Europa worden, dan heeft hij dit niet alleen te danken aan zijn talenten en prestaties. Behulpzaam zijn vooral zijn politieke kleur en het onbeduidend landje waar hij uit komt. Ook zijn premierschap heeft hij mede aan achtergrondkenmerken te danken, waaronder zijn sekse. Maria van der Hoeven stond destijds ook klaar. Zij scoorde aanzienlijk hoger op bekendheid, ervaring en welbespraaktheid. Voor een vrouw als boegbeeld was het CDA nog niet klaar.

Discriminerend
Veel mensen vinden quota en reservering van functies voor vrouwen discriminerend en beledigend, bleek uit de reacties op mijn vorige column. Vreemd, want duizenden mannen hebben hun functie te danken aan hun sekse. Omdat er alleen onder bekenden is geworven en de beslissende mannen geen vrouwen kenden die ze konden vragen. Omdat men zich in de functie geen vrouw kon voorstellen en vrouwen dus niet had uitgenodigd. Of omdat alle potentiële vrouwen al eerder afgeschrikt of geweerd waren.

Grappig dat mannen daar nooit mee zitten. Je hoort een man nooit mopperen dat hij niet wil solliciteren als er geen vrouwen meedoen, omdat hij alleen vanwege zijn kwaliteiten wil worden aangenomen. Zijn collega’s hoor je nooit twijfelen of hij wel geschikt is, als hij niet met vrouwen heeft geconcurreerd. Als die concurrentie er wel was geweest, dan had hij het toch gewonnen, denken ze vermoedelijk.

Concurrentie
Mannelijkheid en kwaliteit worden zodoende nooit tegen elkaar uitgespeeld. Vrouwelijkheid en kwaliteit wel. Ook vrouwen zelf betogen dat ze alleen op basis van hun kwaliteiten willen worden geselecteerd. Alleen met andere vrouwen concurreren vinden ze blijkbaar geen echte concurrentie. Achter deze retoriek over rechtvaardigheid gaat dus simpele minachting voor vrouwen schuil. Gezien het feit dat mannen er niet mee zitten om alleen met seksegenoten te concurreren, doen vrouwen er verstandig aan dit ook niet te doen. Anders stellen ze zichzelf slechts op achterstand.

Bovendien is de selectie niet meer dan een startschot van de wedstrijd. Zeker in hogere functies ben je er nog lang niet na je selectie: je moet je nog helemaal bewijzen. Er zijn altijd wel mensen die je van de verkeerde nestgeur of stroming vinden. De echte wedstrijd is de baan zelf, niet de selectie.

Achterstand
Vrouwen zetten zichzelf ook daarin op achterstand: de meeste mannen gunnen zichzelf twee jaar om te leren wat ze in een nieuwe functie moeten kunnen; de meeste vrouwen vinden dat ze direct alles moeten kunnen. Mannen wijten succes doorgaans aan hun talenten, vrouwen wijten succes aan geluk en toeval. Mannen wijten daarentegen mislukkingen aan pech, vrouwen aan gebrek aan talent.

Dit verzin ik niet zelf, het komt allemaal uit onderzoek.

Vrouwen hebben natuurlijk wel meer gelijk met hun bescheidenheid: geluk en pech spelen inderdaad een rol. Achter de tegenstelling tussen vrouwelijkheid en kwaliteit schuilt nog een kromme gedachte: dat sollicitatieprocedures een toonbeeld zijn van eerlijke en ruime competitie. Dat er transparant en rationeel geselecteerd wordt uit een vijver vol toptalent. In werkelijkheid is het vaak een ondoorzichtig getouwtrek. Vaak is een selectiecommissie al blij als er überhaupt meerdere geschikte kandidaten voorhanden zijn. Welke politieke partij heeft een geschikte opvolger voor de huidige lijsttrekker? En omgekeerd: wie voortreffelijk goed is, komt er wel.

Een van de beste hoogleraren die ik ken, is vijf keer afgewezen maar de zesde keer aangenomen. Dus de voorstelling van zaken dat de carrière van een man geruïneerd raakt wanneer hij een keertje niet mee mag concurreren omdat er alleen vrouwen worden geselecteerd, is hysterisch.

Bloedgroep
Bovendien spelen in selectieprocedures heel vaak criteria mee die met iemands prestaties en talenten weinig te maken hebben, zoals ik bij Balkenende al aangaf. Als de voorzitter van bloedgroep X is, moet de vicevoorzitter van bloedgroep Y komen. Ook de meest getalenteerden van bloedgroep Y maken dan geen schijn van kans. Dat vindt niemand onrechtvaardig of discriminerend. Of wanneer alleen intern is geworven, hoor je een man niet mekkeren dat hij dan dus niet op zijn kwaliteiten is aangenomen.

Kortom: sollicitatieprocedures verlopen vaak grillig en minder rationeel, en soms kan sekse (tijdelijk) een legitiem criterium zijn in een selectieproces. Naast andere criteria die ook weinig met talent en prestatie van het ene individu te maken hebben, maar alles met de koers van de organisatie. Stop dus om kwaliteit en sekse alleen bij vrouwen tegen elkaar uit te spelen, dat stelt vrouwen slechts meer op achterstand.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden