Seks, Lars &

Al driekwart jaar worden filmliefhebbers klaar gemasseerd voor de release van Lars von Triers 'pornofilm' Nymphomaniac. Donderdag gaat het eerste deel in première.

Waar is Lars? Niet in zijn bedompt ogende cabine aan de rand van het studioterrein van het productiehuis Zentropa. 'Hier zit hij geregeld te schrijven', zegt een van zijn medewerkers, die een rondleiding geeft over de voormalige legerkazerne in Hvidovre, een dorpje nabij Kopenhagen. 'Maar vandaag heb ik Lars nog niet gezien.' Ze wijst naar een verderop geparkeerd golfkarretje, uitgevoerd met camouflageprint: 'Daar rijdt hij graag in rond.'


De kans dat de 57-jarige filmer iets zou willen melden over zijn nieuwe speelfilm Nymphomaniac was toch al niet groot. Von Trier heeft zichzelf een spreekverbod opgelegd, direct nadat de Deense politie hem in oktober 2011 had verhoord over de mogelijke juridische consequenties van zijn in Cannes zo slecht gevallen nazigrap. 'Omdat ik niet over het vermogen beschik mij ondubbelzinnig uit te drukken, zal ik voortaan afzien van interviews of publieke verklaringen', deelde Von Trier mee tijdens een persconferentie. Sindsdien blijft hij stil - op publiciteitsfoto's poseerde hij met een dichtgetapete mond.


Niet iedereen waardeert zijn stilte. 'Ik vind dat hij moet praten', zegt Charlotte Gainsbourg (42), die in Nymphomaniac de seksverslaafde vrouw Joe speelt. Het is haar derde hoofdrol op rij onder regie van de Deen. De Franse actrice - verwassen shirt, leren broek met psychedelische opdruk - ontvangt de Europese pers in een hotelkamer in Kopenhagen. 'Gisteren vroeg ik Lars nog of hij er vandaag bij wilde zijn om met jullie te spreken, maar dat wil hij niet. Dat is dom, denk ik. Die provocaties zijn nu eenmaal deel van zijn persoonlijkheid. Het barst eruit, hij kan daar niets aan doen.'


Haar tegenspeler, de 62-jarige Deense steracteur Stellan Skarsgård (van Von Triers Breaking the Waves tot Pirates of the Caribbean deel twee en drie) vindt het zwijgen begrijpelijk. 'Hij zat daar in Cannes in een perszaal gevuld met mensen van wie hij dacht dat het zijn vrienden waren, die allemaal wisten dat hij géén nazi was. En ja, hij maakte die nazigrap, die niet sterk was én hij verneukte de clou, maar de volgende dag kon je op alle voorpagina's over de hele wereld lezen: 'Lars von Trier: ik ben een nazi.' Zijn kinderen werden ermee gepest op school, het heeft hem extreem veel pijn gedaan.'


Bij de presentatie van zijn Dogma-manifest in 1995 stelde Von Trier dat hij als scheppend kunstenaar gebaat is bij obstakels, al dan niet zelf opgeworpen. De filmer meldde een dag na alle consternatie in Cannes dat een breuk tussen hem en het festival misschien wel zo gunstig was - de tweejaarlijkse gang naar de Franse keurmeesters begon een sleur te worden. Binnen het kader van de nauwgezet uitgedachte campagne rondom zijn nieuwe film lijkt het zwijgen van de regisseur eerder een zoveelste gimmick. Al driekwart jaar worden filmliefhebbers gestaag gevoerd en klaar gemasseerd voor de release van Von Triers 'pornofilm'. Eerst waren er de minimalistische filmposters met enkel het naar een vagina verwijzende beeldteken () en de ondertitel 'forget about love', later volgden de eerste fragmenten, die almaar langer en explicieter werden. Afgelopen herfst verscheen de inmiddels al veelvuldig gekopieerde en geparodieerde fotocampagne, waarvoor de afzonderlijke leden van de cast zijn gefotografeerd terwijl ze een seksueel hoogtepunt verbeelden.


Dan is er nog het gedoe over de montage. De nu in de bioscoop uitgebrachte ruim vier uur lange film (in twee delen) is de ingekorte en gecensureerde versie van Nymphomaniac, waarschuwt een disclaimer aan het begin van de eerste persvertoning in Kopenhagen. Von Trier gaf (ongezien) zijn toestemming voor deze kopie, die wereldwijd wordt uitgebracht. Zijn eigen, ruim een uur langere director's cut presenteert hij in februari 2014 op het filmfestival van Berlijn. Die versie belooft behalve (nog) meer genitaliën en heuse penetratie ook extra scènes. Volgens acteur Skarsgård is er geen wezenlijk verschil tussen de twee filmversies. 'Het is alleen méér Nymphomaniac.'


In de film stuit ene Seligman (Skarsgård) in een Londens steegje op een in elkaar geslagen vrouw, Joe. Hij verzorgt haar bij hem thuis, zij vertelt over haar leven als seksverslaafde. De man, een schijnbaar aseksuele didacticus, weet elke ontboezeming van de vrouw te voorzien van een relativerend, (semi)wetenschappelijk kader, ook als Joe's seksuele ervaringen, opgediend in episodestructuur, almaar extremer worden.


'De hoofdpersonages Seligman en Joe zijn twee delen van Lars' psyche', stelt Skarsgård. Provocatief wil hij Nymphomaniac niet noemen. 'Voor mij niet. Ja, als je in Salt Lake City woont of in Kabul, dan vast wel. Maar ik heb geen gecompliceerde relatie met mijn genitaliën.'


Voor de scènes waarin penetratie was vereist, schakelde Von Trier echte pornoacteurs in. Gainsbourg: 'Wij verlieten dan de set en dan werd het plots een ander soort film. Eén keer ben ik gaan kijken, bij de opnamen met die twee zwarte mannen. Ik wilde zien hoe Lars de echte seks zou mixen met onze gezichten.' Zo zwaar waren de opnamen niet, voor haar. 'De sm-scènes vond ik soms wel vernederend, maar tegelijkertijd ook grappig. Toen ik het script las, stelde ik me zo'n grote brute beul voor, maar Joe krijgt juist slaag van een verfijnde, prachtige jongeman - de keuze om Jamie Bell (van het balletdansdrama Billy Elliot) te casten voor die rol is briljant.'


De jongere Joe wordt gespeeld door de 23-jarige Britse debutante Stacy Martin, een ex-fotomodel, in Londen van de straat geplukt door een casting agent van Von Trier. Martin: 'Ik dacht eerst dat hij een grapje maakte - er zijn zoveel lui die je maar wat wijs maken. Op de eerste dag op de set sprak ik Lars nog wel even aan: ik ga geen échte seks voor je hebben. Natuurlijk niet, zei hij, daarom heb je Cindy.' Cindy is de pornodubbelganger die het echte werk verrichtte. Martin heeft in haar uiterlijk heel wat weg van Jane Birkin, de moeder van Gainsbourg. Tijdens de opnamen was er nauwelijks contact tussen de twee Joe-vertolkers. 'Mijn moedervlekken en die van Charlotte werden gelijkgemaakt, dat was alles.' Thuis, in Engeland, trachtte ze haar ouders zorgvuldig voor te bereiden op Nymphomaniac. 'Ze zijn niet bekend met het werk van Lars, dus daarin heb ik hun geïntroduceerd. Ik begon met Melancholia en werkte langzaam toe naar The Idiots. Mijn moeder belde me elke dag: 'Hoe was je dag?' Ik was vrij open, in de hoop dat het dan makkelijker was voor mijn ouders. Dus dan zei ik: 'Nou, vandaag hebben ze een vaginaprothese voor me gemaakt en we overleggen over de pijpscène, want Lars wil dat er een heel slechte pijpbeurt in de film zit.' 'Oké lieverd, pas goed op jezelf.' 'Hou van je, mam!''


Gainsbourg noemt Joe een sterke vrouw, maar ook een slachtoffer. 'Ze mag dan denken dat ze mannen gebruikt als gereedschap, maar uiteindelijk is zij degene die lijdt.' Von Trier legt haar vooraf nooit iets uit over de psychologie van de vrouwen die ze speelt in zijn films. 'Dat is beangstigend, want het maakt filmen met hem een duik in het diepe.' Toen ze hem voor het eerst ontmoette, voor Antichrist, was de regisseur zwaar depressief. 'Bij de opnamen van onze tweede film, Melancholia, ontmoette ik een ander persoon, een vrolijker Lars.' En nu? Is Von Trier geheel verlost van zijn depressie? 'Nee, dat denk ik niet.'


Skarsgård: 'Toen ik Lars ontmoette in de jaren negentig, was het eerste wat hij tegen me zei: 'Ik hou niet van fysiek contact.' Daarop omhelsde ik hem meteen en hield hem stevig in mijn greep terwijl hij trachtte weg te glippen. Tegenwoordig zie ik hem voortdurend allerlei mensen omhelzen, dus dat is vooruitgang.


'Je ziet die ontwikkeling ook in zijn films: Europa was een fantastisch kunstwerk, maar volkomen doods. Hij bepaalde elke beweging van de acteurs, elk detail. Breaking the Waves was de eerste film waarover hij geen totale controle uitoefende.'


Von Trier zelf duikt heel even op, bij een fotomoment met zijn acteurs in de Kopenhaagse haven. 'Lars beantwoordt geen vragen!', gilt zijn persdame tegen het journaille. Om de verdere afwezigheid van de cineast wat op te vullen, geeft de Deense filmprofessor en Von Trier-autoriteit Peter Schepelern de ingevlogen Europese filmpers een college over Von Trier en de Deense libertijnse filmtraditie. Aan het slot ervan constateert de professor dat het 'toch wel gek' is dat Denemarken, ooit het eerste land dat porno legaliseerde, nu plots nieuw werk van 's lands meest geëerde filmmaker in een gekuiste versie uitbrengt. Nymphomaniac-producent Louise Vesth stelt dat het 'voor de cohesie in de campagne' nodig is eerst in alle landen dezelfde, gecensureerde versie uit te brengen.


Na afloop wil Schepelern, die Von Trier geregeld spreekt, nog wel iets kwijt over de kwestie. 'Hoe Lars hierover denkt? Tja, je gaat toch niet alle moeite doen om porno-acteurs in te huren en beelden van genitaliën digitaal te bewerken, om die vervolgens dan weer uit de film te halen? Daar heb je het antwoord.'





Orgasmecampagne


Voor de veelbesproken orgasmecampagne rondom Nymphomaniac liet de Deense artdirector Philip Einstein Lipski alle acteurs naakt fotograferen. Het Amerikaanse deel van de cast gaf zich minder makkelijk over aan de gezochte extase, merkt Lipski op. 'Stellan Skarsgård trok direct al zijn kleren uit: waar wil je me hebben?' Over Christian Slater: 'Die drukte zich eerst 125 keer op. Na de eerste foto zei hij: naah, en drukte hij zich nog eens 125 keer op.' En Uma Thurman: 'Ze waarschuwde: er heeft nog nooit iemand een lelijke foto van me gemaakt en dit wordt dus niet de eerste.' Echte dissonant in de groep was Shia LaBeouf, wiens orgasme nauwelijks herkenbaar is als orgasme. 'Ik mag daar geheel niks over zeggen', zegt Lipski, 'behalve dat niemand zo lui kan klaarkomen als Shia.'


Het eerste deel van Nymphomaniac gaat 26/12 in première. De complete film (deel 1 en 2, maar niet de director's cut) is 26/12 eenmalig te zien in zestien filmtheaters in het hele land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden