Securisatie is beleggen zo vast als een huis

De zekerheid van staatsobligaties, met een hoger rendement. Securisatie van hypotheken is meer dan een waterdichte vorm van beleggen, het is een pantserwagen....

IN de VS is het inmiddels een van de meest populaire instrumenten op de kapitaalmarkten: securisation (securisatie; van veiligstellen, zeker stellen). De securisatie van hypotheken alleen al was daar in 1993 goed voor 1700 miljard dollar aan uitstaande obligaties. Daarmee was dit fenomeen goed voor de tweede plaats, na de gewone staatsobligaties van de Amerikaanse federale regering.

Voor buitenstaanders is het een nieuw exotisch product in de wereld van de haute finance, maar voor de financiële wereld zelf is het gesneden koek. Het is uitermate zeker beleggen, in het finglish (de taal van de city in Londen) een bankruptcy-remote vehicle. In het Nederlands klinkt dat, een stuk minder professioneel: een vehikel voor faillissement op afstand.

Kort geleden heeft Fortis, het Belgisch-Nederlandse financiële conglomeraat waartoe onder meer verzekeraar Amev en VSB Bank behoren, zo'n vehikel in elkaar gezet. FI Mortgage Securities (FIMS) heet het, en eigenlijk kan het omschreven worden als een soort pantserwagen. Wat er ook gebeurt: de belegger die in obligaties van FIMS stapt is verzekerd van een veilige investering.

VSB Bank heeft een deel van zijn hypotheekportefeuille, ter waarde van een half miljard gulden, in FIMS gestopt. De bank krijgt in ruil daarvoor contant geld. FIMS op zijn beurt haalt dat geld van de kapitaalmarkt. De beleggers die FIMS van het benodigde kapitaal voorzien, hebben een grote mate van zekerheid: de hypotheken. En ook die zijn zekergesteld: met de nationale hypotheekgarantie. Feitelijk garandeert dus de staat de beleggers hun geld.

Daarmee is de lening die FIMS in de markt heeft gezet praktisch gesproken zo veilig als een staatslening. Geen wonder dus dat het toonaangevende krediet-beoordelingsbureau Moody's de FIMS-obligatie heeft voorzien van het hoogst bereikbare: een triple A-rating, ofwel AAA. Als Fortis failliet gaat, is dat erg vervelend, maar niet voor de obligatiehouders van FIMS. Die hebben immers de onderliggende zekerheid van de hypotheken met staatsgarantie. Met recht een gepantserde belegging.

Fortis spint op vele manieren garen bij deze constructie. Op de eerste plaats vormt de triple-A rating een soort toegangsbewijs tot de internationale kapitaalmarkten. Het wordt veel gemakkelijker voor Fortis om in de VS, Japan, of waar ook ter wereld geld te bemachtigen als een van je instituten als het ware een stempeltje 'goedgekeurd door Moody's' op zijn briefpapier heeft staan.

Daarnaast is er ook een directer voordeel: de grote mate van zekerheid trekt beleggers aan die eigenlijk het liefst in staatsobligaties zouden willen stappen, maar een nèt iets hoger rendement zoeken. De FIMS-obligatie noteert zo'n 20 basispunten (dat is 0,2 procentpunt) boven het rendement op tienjarige staatsobligaties, die dezelfde looptijd hebben. Dat is voor de belegger plezierig, want die krijgt voor dezelfde zekerheid meer rente. En dat is voor Fortis plezierig, want het plaatsen van normale obligaties of het onderhands lenen op de kapitaalmarkt kost het instituut meer geld.

En daar houdt het verhaal nog niet op. Want door het afstoten van een half miljard aan hypotheken is de balans van VSB Bank met eenzelfde bedrag verkort, terwijl het eigen vermogen onaangetast is gebleven. Nu is dat voordeel voor VSB relatief, omdat het een sterk bedrijf is. Maar dat ligt anders bij een bank die krap zit in het eigen vermogen. Door dergelijke operaties uit te voeren, kan het eigen vermogen ineens een veel groter deel van het balanstotaal gaan uitmaken. Daardoor wordt de solvabiliteit opgekrikt en kan zo'n onderneming veel gemakkelijker voldoen aan allerlei door toezichthouders verplichte financiële normen. Voor de VSB-deal geldt dit laatste overigens niet. Door de staat gegarandeerde hypotheken vallen buiten de normen van De Nederlandsche Bank.

Alles in aanmerking genomen is het eigenlijk merkwaardig dat het in Nederland tien jaar heeft geduurd voordat deze Amerikaanse uitvinding kwam overwaaien. Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan vormt de securisatie van hypotheken lang niet de gehele markt. Want als je hypotheken kunt onderbrengen in een apart orgaan en daarvoor een triple-A rating kunt terugkrijgen, dan kun je dat ook met andere activa doen.

Het meest gebruikelijk is om vorderingen van de balans te halen en die om te ruilen tegen cash van de kapitaalmarkt. Dat kunnen vorderingen zijn op klanten, uitstaande leningen, lease-auto portefeuilles, of klantenbestanden van creditcard-maatschappijen. Maar daar houdt het niet op. In New York bijvoorbeeld kost het een taxibedrijf van enige omvang miljoenen guldens om alleen al de nodige vergunningen te bemachtigen. Die drukken op de balans, en veel van die vergunningen zijn inmiddels gesecuriseerd. Dat is mogelijk, omdat ze immers hun waarde behouden, ongeacht wat er met de uitgevende instelling gebeurt, in dit geval het taxibedrijf. Ook lidmaatschappen van fitness-verenigingen en gezondheidsclubs zijn inmiddels al gesignaleerd op de kapitaalmarkt.

De vraag is natuurlijk of in Europa ook zo'n markt kan ontstaan. Fortis en UBS, de Zwitserse zakenbank die Fortis heeft begeleid in de securisatie-operatie, beweren natuurlijk van wel. Mathijs van den Adel, directeur van Fortis Investments, zegt expliciet: 'Door als eerste op de Nederlandse markt te komen, hebben wij nu het voordeel dat we voorop liggen. Met onze ervaring kunnen wij nu gemakkelijker diensten aanbieden aan andere bedrijven die ook willen gaan securiseren.'

Dan Cook, syndicate manager van UBS in Londen, verwacht dat deze transactie van Fortis een compleet nieuwe markt zal openleggen. 'Wij verkeren nu in een zeer goede positie, maar we hebben er ook meer dan een jaar aan gewerkt.'

Volgens ingewijden heeft er tussen de grote Nederlandse banken en buitenlandse gespecialiseerde instellingen een heftige concurrentieslag plaatsgevonden om de Fortis-transactie binnen te halen. Vooral J.P. Morgan en ABN Amro zouden alles in de strijd hebben geworpen om de deal binnen te slepen.

Enkele ABN-Amro-medewerkers zouden ook aan dit artikel bijdragen, maar die werden op het laatste moment van hogerhand teruggefloten. 'Het onderwerp speelt momenteel in de raad van bestuur. Dit is typisch een beleggingsvorm waarvan wij het belang zo hoog achten dat wij het zo goed mogelijk in de markt willen zetten', zo luidt de verklaring van een woordvoerder.

Anderzijds meent bijvoorbeeld Jasper van Lynden, hoofd corporate finance van ING Barings, dat de Nederlandse markt voorlopig aanmerkelijk kleiner zal blijven dan die in de VS. 'Er zijn grote praktische verschillen met de VS', zegt hij. Het motief om financieringslasten te verlichten is in Nederland minder belangrijk, omdat de grotere instellingen toch al goede toegang hebben tot de kapitaalmarkt. Bovendien kunnen financiële instellingen op de 'typisch Nederlandse' onderhandse markt hun hypotheken en andere activa desgewenst makkelijk afstoten.

Deze verschillen tussen Nederland en de VS en bijvoorbeeld Engeland, waar ING Barings actief is in securisatie, zijn volgens Van Lynden zichtbaar in de praktijk. 'Als er echt grote behoefte was geweest aan securisatie in Nederland, dan had die zich al eerder gemanifesteerd.'

Alle experts zijn het erover eens dat securisatie in Europa vooral interessant is voor financiële instellingen. KLM of de NS zullen niet zo gauw hun toevlucht ertoe nemen. Van den Adel van Fortis Investments: 'Ik denk in eerste instantie aan pensioenfondsen en verzekeraars, maar ook aan hypotheekdochters van banken en hun lease-maatschappijen.

Van den Adel ziet ongekende groeimogelijkheden. Enthousiast vertelt hij: 'De Nederlandse markt voor hypothecaire leningen omvat 450 miljard gulden. Laat daar derivaten op los, breng rente en aflossingen onder in een apart verhikel. Je kunt er beleggingsfondsen mee beginnen en opties. Als je dat allemaal doet, kun je die markt van 450 miljard nog eens verdrievoudigen.'

Die gerichtheid op de financiële markt leidt tot een nieuw probleem voor de toezichthouders. Tot nog toe heeft De Nederlandsche Bank nog geen regels ontwikkeld voor de securisatie van bank-activa. Ook dat is een oorzaak voor de relatieve onbekendheid van het fenomeen in dit land. Partijen wachten af wat de toezichthouder gaat doen. Belangrijkste probleem is wel de afbakening van de grenzen. Welke instrumenten zijn toegestaan om de balans op te krikken?

Als die regelgeving er eenmaal is, zal de populariteit wel toenemen. Maar taxivergunningen, laat staan het lidmaatschap van Keep Fit, zullen hier wel nooit een beursnotering krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden