Analyse

Seculier en ultra-orthodox Israël strijden in verkiezingen om de identiteit van het land

Natuurlijk klinkt hetzelfde refrein als bij eerdere verkiezingen in Israël: premier Netanyahu, die moet terechtstaan wegens corruptie, is wel/niet geschikt om het land te leiden. Maar het echte vuurwerk zit dit keer bij een ander thema: orthodoxe en seculiere partijen beschuldigen elkaar ervan het karakter van het land te vernietigen.

Duizenden ultra-orthodoxe Joden wonen tijdens de lockdown een begrafenis bij van een belangrijke rabbi in Jeruzalem.  Beeld AFP
Duizenden ultra-orthodoxe Joden wonen tijdens de lockdown een begrafenis bij van een belangrijke rabbi in Jeruzalem.Beeld AFP

‘Als u Netanyahu naar huis kunt sturen door een coalitie te vormen met de ultra-orthodoxe partijen, zou u dat dan doen?’ Deze vraag werd vorige week tijdens een televisie-interview voorgelegd aan Avigdor Lieberman, leider van de seculiere rechts-nationalistische partij Ons Huis, en fel tegenstander van Netanyahu. Zijn antwoord: ‘Zij moeten zo snel mogelijk samen met de premier in een kruiwagen naar de dichtstbijzijnde vuilnisbelt worden afgevoerd.’

Hierop werd Lieberman beschuldigd van antisemitisme. Sommige ultra-orthodoxe partijleden plaatsten foto’s op sociale media van vermoorde Joden die tijdens de Holocaust met kruiwagens werden afgevoerd. ‘Lieberman kent vuilnisbelten goed’, zei Moshe Gafni, de leider van de Verenigde Torah Partij (VTP). ‘Hij ruikt ze constant. Hij leeft ervan.’

Dienstplicht

Het wringt al jaren tussen de haredim, zoals de ultra-orthodoxen in Israël worden genoemd, en seculiere of minder religieuze inwoners. Omdat de meeste volwassen haredim hun leven vaak aan de studie van heilige boeken wijden, dienen zij niet in het leger (wat voor elke andere Joodse Israëliër wel verplicht is) en ontvangen zij een uitkering. De scholen van deze gemeenschap worden zwaar gesubsidieerd en onderwijzen nauwelijks vakken als Engels of wiskunde. En omdat acht, tien of twaalf kinderen geen uitzondering zijn, groeit hun aantal aanzienlijk.

De leider van de Verenigde Torah Partij, Moshe Gafni.  Beeld EPA
De leider van de Verenigde Torah Partij, Moshe Gafni.Beeld EPA

Dit jaar ging het nog meer knellen toen de haredim zich niet aan de coronamaatregelen hielden. Terwijl iedereen thuis in lockdown zat, bleven de scholen van ultra-orthodoxen gewoon open, gingen ze met honderden tegelijk naar bruiloften en met duizenden naar begrafenissen. Iedereen was boos: de haredim omdat niemand begreep dat zij niet met zo veel kinderen in een klein appartementje konden bivakkeren, en de rest van Israël omdat het aantal besmettingen in het land (deels) vanwege het gedrag van deze groep hoog bleef.

Premier Netanyahu bevond zich tussen twee vuren. Enerzijds wilde hij zijn eigen achterban niet tegen de haren in strijken, anderzijds kon hij niet hard optreden tegen de haredim: zijn Likoedpartij vormt al jaren een coalitie met de ultra-orthodoxe partijen, zonder hun steun kan hij na de verkiezingen waarschijnlijk niet aan de macht blijven.

De oppositie rook bloed, en het was een uitgemaakte zaak dat deze verkiezingen niet alleen een referendum zouden worden over het functioneren van Netanyahu, zoals de vorige keren het geval is geweest, maar ook een strijd tussen het seculiere en diep religieuze deel van het land.

Bekeren

Luttele weken voor de verkiezingen gooide het Hooggerechtshof olie op het vuur met zijn besluit dat buitenlanders die zich in Israël bekeren tot traditioneel of progressief jodendom, recht hebben op het staatsburgerschap. Deze beslissing is puur symbolisch (het gaat om dertig tot veertig mensen per jaar), maar raakt wel aan een essentieel vraagstuk over de joodse identiteit.

Avigdor Lieberman, leider van de rechts nationalistische partij Ons Huis.  Beeld EPA
Avigdor Lieberman, leider van de rechts nationalistische partij Ons Huis.Beeld EPA

Dankzij de Israëlische Wet op Terugkeer hebben alle Joden die in het buitenland zijn geboren, en iedereen met joodse ouders, grootouders of een joodse partner, recht om het Israëlische staatsburgerschap te claimen. Mensen die zich in het buitenland tot een liberale vorm van het jodendom bekeren, hebben dat ook. Israël koos na haar oprichting in 1948 voor deze ruime maatstaf om grootschalige immigratie te bevorderen en, zo kort na de Holocaust, (half-)Joden die last hadden van antisemitisme een veilige haven te bieden.

Tegelijkertijd heeft de regering de vraag wie er nu wel en niet joods is, altijd neergelegd bij de orthodoxe joodse autoriteiten. Deze beschouwen mensen die zich tot liberale vormen van het jodendom bekeren, simpelweg niet als Joden. Maar door het oordeel van het Hooggerechtshof kunnen nu ook niet-orthodoxe autoriteiten bepalen wie de status van Jood kan krijgen.

Dat is tegen het zere been van de ultra-orthodoxen. Enkele dagen na de uitspraak van het Hooggerechtshof kwam de VTP met een campagnevideo waarin mensen die door niet-orthodoxen tot het jodendom waren bekeerd, werden vergeleken met honden met een keppeltje of een gebedssjaal. De video eindigde met de boodschap dat de VTP ‘uw jodendom en dat van uw kinderen en kleinkinderen zal beschermen’.

Een andere ultra-orthodoxe partij, Shas, wakkerde in de media de angst aan dat liberalen tienduizenden migranten en asielzoekers willen bekeren, zodat deze aanspraak kunnen maken op het staatsburgerschap. Hiermee wordt ingespeeld op de vrees dat Joden in de toekomst in Israël niet meer de meerderheid uitmaken (omdat Arabische Israëliërs bijvoorbeeld veel kinderen krijgen), en het land daarmee haar joodse karakter verliest.

Met deze smerige campagne hopen de ultra-orthodoxe partijen hun achterban, die steeds minder vertrouwen heeft in de politiek, alsnog naar de stembus te lokken. Voor meer seculiere partijen is het juist een manier om mensen weg te krijgen bij de Likoedpartij van Netanyahu, omdat deze met de ultra-orthodoxen regeert. ‘Dat is een fundamentalistische coalitie’, waarschuwde Lieberman op Twitter. ‘Zij willen van Israël een soort Iran maken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden