Screening eierstokkanker komt stapje dichterbij

Artsen zijn erin geslaagd eierstokkanker in een vroeg stadium op te sporen. Dat betekent dat screening van deze ziekte tóch zinvol kan zijn.

AMSTERDAM - De screening op eierstokkanker, een ziekte die meestal te laat wordt ontdekt, lijkt een kleine stap dichterbij gekomen door de positieve resultaten van een jarenlang Amerikaans onderzoek. Artsen slaagden erin om bij vrouwen de kanker in een vroeg stadium op te sporen door een bepaald eiwit in hun bloed te traceren en ze daarna verder te onderzoeken.


CA-125 heet dat eiwit, een merkstof die bij veel patiënten met eierstokkanker in een verhoogde concentratie aanwezig is. Alleen lang niet bij alle kankerpatiënten. En óók bij vrouwen met goedaardige aandoeningen als endometriose (woekering van baarmoederslijmvlies). Het heeft daarom geen zin om een grenswaarde vast te stellen en alle vrouwen die daar boven zitten te onderzoeken. Dan worden teveel gevallen van kanker gemist en teveel vrouwen onterecht doorverwezen.


Dat is de reden waarom alle studies naar screening de afgelopen jaren in een teleurstelling eindigden, zegt hoogleraar gynaecologische oncologie Leon Massuger van het UMC St Radboud. Soms moesten wel 35 vrouwen worden geopereerd om één geval van eierstokkanker te traceren, 'een onacceptabel hoog aantal'. Het Amerikaanse onderzoek, vandaag gepubliceerd door het blad Cancer, noemt hij daarom 'zeer interessant'. 'Voor het eerst wordt aangetoond dat screening voor deze ziekte toch zinvol zou kunnen zijn.'


De meerwaarde komt van een speciaal ontwikkeld computermodel, gebaseerd op de gegevens van bijna dertigduizend vrouwen bij wie de concentratie van de merkstof CA-125 door de jaren is gemeten. De vierduizend vrouwen die aan het Amerikaanse onderzoek meededen, werden met behulp van dat model ingedeeld in een risicogroep.


De vrouwen met het hoogste risico lieten na drie maanden opnieuw de concentratie CA-125 meten. Als dat plotseling veel hoger was geworden, volgde een echo. Van de 117 vrouwen die dat betrof, werden er tien vanwege de verdenking van kanker geopereerd. In vier gevallen was daadwerkelijk sprake van eierstokkanker, in een redelijk vroeg stadium. De anderen hadden bijvoorbeeld een goedaardige tumor. 'Twee tot drie operaties om één geval van eierstokkanker te ontdekken, dat is een zeer acceptabele voorspellende waarde', aldus Massuger.


Toch zal de praktijk er niet direct door veranderen, benadrukt hij. De onderzoekers hebben hun resultaten niet vergeleken met die van een controlegroep die niet is gescreend. Daardoor is onduidelijk hoeveel vrouwen met kanker ze hebben gemist én of de screening de levensverwachting verbetert. 'Het is goed mogelijk dat ze zonder screening enkele maanden later waren opgespoord en dan dezelfde overlevingskans zouden hebben gehad.'


Het aantal vrouwen is bovendien te klein om vast te stellen of artsen met de methode de ziekte vaak genoeg in een vroeg stadium kunnen opsporen, zegt Ate van der Zee, hoogleraar oncologische gynaecologie in het Groningse UMCG. Juist vroege opsporing is cruciaal omdat daarmee de kans op genezing veel groter wordt. Jaarlijks krijgen 1.200 Nederlandse vrouwen de diag-nose eierstokkanker; ieder jaar sterven er duizend. Bij driekwart van de vrouwen wordt de ziekte pas in een laat stadium ontdekt.


Het is wachten, zegt Van der Zee, op de resultaten van een grootschalig Brits onderzoek waarvoor 200 duizend vrouwen die wel of niet zijn gescreend jarenlang zijn gevolgd. Die resultaten worden over twee jaar verwacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden