SCP: Nederlanders geven hun leven een 7,8

Een 7,8: dat is het cijfer dat de Nederlander gemiddeld toekent aan zijn leven. Hij is de crisis, die zijn welbevinden een aantal jaren nadelig heeft beïnvloed, inmiddels wel enigszins te boven gekomen. Voor veel groepen - waaronder tweeverdieners, eenoudergezinnen en gepensioneerden - is de koopkracht terug op het niveau van voor de crisis. De levensverwachting stijgt aanhoudend: tot 83,3 jaar bij vrouwen en 79,9 bij mannen (die hun achterstand op vrouwen met rasse schreden inlopen).

Sander van Walsum
Winkelend publiek in Maastricht. Beeld anp
Winkelend publiek in Maastricht.Beeld anp

Dat zijn enkele bevindingen van De sociale staat van Nederland 2015, een publicatie van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). De rapporteurs hebben in het bijzonder aandacht besteed aan de positie van de zogenoemde middengroep, gedefinieerd als 'middelbaar opgeleiden'. Volgens de gangbare opvatting heeft juist deze groep de laatste jaren de klappen van de crisis moeten opvangen, en dreigt hij te worden geplet tussen lager- en hoger opgeleiden. Daarvoor heeft het SCP geen aanwijzingen gevonden. Dat hangt echter vooral samen met de omstandigheid dat een homogene middengroep niet bestaat. Zo is de maatschappelijke positie van mensen met een mbo-2 of 3 niveau beduidend slechter dan die van mensen met een mbo-4 of havo-niveau, ofschoon ze allen tot de middengroep worden gerekend.

Wel voelen de leden van de middengroep zich in hun eigen leefomgeving vaker ontheemd dan de hoger en de lager opgeleiden. Die wonen doorgaans in sociaal homogene wijken, terwijl veel leden van de middengroep in buurten wonen met relatief veel lager opgeleiden van wie zij veel overlast zeggen te ondervinden. Per saldo is de middengroep echter onverkort tevreden met het eigen leven. Die tevredenheid gaat echter gepaard met zorgen over de toekomst, en dat hebben ze dan weer gemeen met de andere groepen die het SCP onderscheidt: ze vrezen dat hun kinderen het minder goed zullen hebben dan zijzelf.

Paradox

De typisch Nederlandse paradox die het SCP bij eerder onderzoek waarnam - 'met mij gaat het goed, maar met het land gaat het slecht' - is minder geprononceerd geworden. In vergelijking met andere Europeanen hebben Nederlanders veel vertrouwen in hun eigen instituties en in die van de EU. Een kleine meerderheid acht verdere Europese integratie wenselijk. Opvallend - een 'contra-intuïtieve trend', aldus het SCP - is dat de gemiddelde Nederlander de afgelopen tien jaar milder is gaan oordelen over migratie en integratie.

In 2014 voelden zich minder Nederlanders onveilig dan in voorgaande jaren. Dat zou echter ook een 'paradoxaal crisiseffect' kunnen zijn, schrijven de SCP-rapporteurs: de zorgen over de economie zouden de zorgen over criminaliteit en veiligheid even verdrongen kunnen hebben.

Nederlander is genereus

Als vrijwilliger is de Nederlander in Europees perspectief nog steeds heel genereus. Wel neemt het SCP een verschuiving waar van 'traditionele vrijwilligersorganisaties zoals vakbonden en kerken' naar kleinschalige, lokale initiatieven. In het algemeen zijn burgers in kleine gemeenten makkelijker te mobiliseren dan in grote gemeenten. De samenvoeging van gemeenten waarover het kabinet zich beijvert, staat volgens het SCP dus op gespannen voet met het streven naar burgerparticipatie.

Nederlanders gaan minder vaak demonstreren dan voorheen, wenden zich minder vaak tot politici en ambtenaren met vragen en suggesties, maar geven vaker op internet blijk van hun engagement, en zijn makkelijker te bewegen tot de boycot van 'besmette' producten (zoals textiel dat door kinderen is vervaardigd).

Wellicht onder invloed van de crisis zijn flexibele contractvormen met name in Nederland in zwang geraakt. Die ontwikkeling voorziet vooralsnog vooral in de behoeften van de werkgever, schrijft het SCP. Het spreekt de hoop uit dat een verbeterde conjunctuur ook bijdraagt aan een betere onderhandelingspositie van de werknemer.

Al dan niet onder invloed van het kabinetsbeleid blijven ouderen steeds langer zelfstandig wonen. Van de 85-plussers woonde in 2014 74,4 procent thuis, tegen 65,8 procent in 2002. Het SCP vraagt zich af of in de navenante behoefte aan mantelzorgers te voorzien zal zijn.

Andere demografische trends

- Niet-westerse migranten zijn verantwoordelijk voor 80 procent van de jaarlijkse bevolkingsgroei.

- In 2013 eindigde 38 procent van de huwelijken in een scheiding, tegen 32 procent in 2003.

- In 2013 pleegden in Nederland 1854 mensen zelfmoord: 1,3 procent van het totaal aantal sterfgevallen, een stijging ten opzichte van de voorgaande jaren die alleen in Griekenland werd overtroffen. Overigens ligt het aantal zelfmoorden in vergelijking met de meeste andere Europese landen op een laag niveau.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden