Scoringsdrift op gespannen voet met pijnlijke werkelijkheid

Vrij zicht

Ogenschijnlijk strenge norm voor topsalarissen leidt zelf tot willekeur en misstanden

Is er nog wat te beleven in doodstil Den Haag? Op maandag vond ik Kamerlid Gert-Jan Segers van de ChristenUnie die authentiek boos was. Dat kwam door de wet op topinkomens van minister Plasterk (PvdA). De Eerste Kamer moest zo nodig terugkomen van reces, omdat per 1 januari de salarissen van bestuurders in zorg, wonen en onderwijs terug moesten naar ministersniveau. De wet werd op het nippertje aangenomen. Prompt schreven de twee VVD-ministers Blok en Schippers een brief: dat gaat zo snel echt niet lukken bij mijn ministerie. Sabotage, riep menigeen. En: Partij van de Arbeid pesten.

Dat laatste is vast waar. De invoeringsdatum van 1 januari, blijkt uit de stukken, is al dik een half jaar een regeringsvoornemen. Dus ook van Blok en Schippers, die nu doen alsof hun neus bloedt. Ja ja. En laten we wel wezen, een beetje Plasterk pesten voor de provinciale verkiezingen kan voor de VVD geen kwaad. Wie waren in de Eerste Kamer tegen deze wet? CDA, D66 en VVD. Ziedaar de waarschijnlijk volgende regeringscombinatie. Eerst uitstel, dan afstel van een populistische maatregel. Kijkt u ervan op?

Plasterk zelf heeft niet veel krediet en is ook dit keer zijn beentjes voorbij gehold. Hij stuurde een brief aan het PvdA-kader met jubel over dit succes voor de Partij van de Arbeid, die 'snel zag dat het met de topsalarissen de verkeerde kant opging'. Dat is beslist te veel borstgeroffel, terwijl de inkt van de enquête woningcorporaties net droog is. De PvdA zag snel dat de SP haar in de nek hijgt, zal hij bedoelen. De scoringsdrift staat op gespannen voet met de pijnlijke werkelijkheid. Iedereen kent in zijn gemeente de bevlogen PvdA-bestuurders die na verzelfstandiging van vuilophaal, schoolbestuur of corporatie een paar ton gingen verdienen.

Schippers: mijn neus bloedt... Foto ANP

In dezelfde stukken over deze wet staat trouwens dat uitstel tot eind 2015 mag, als de invoering niet zo snel wil lukken. Formeel staan Blok en Schippers met hun pesterijtje dus in hun recht. Maar laten we de kleine politiek even voor wat die is en het over de wet zelf hebben. Ogenschijnlijk is de zaak simpel. Aan de top allemaal een ministerssalaris, dat wil zeggen 178 duizend euro. Maar wat een complicaties, overgangsregelingen, speciale bepalingen. De eerste wet op de beperking van de topinkomens is nog maar sinds een jaar van kracht. Toen mochten ze nog 130 procent verdienen in vergelijking tot de minister. Er was een 'complexe invoeringspraktijk', gaf de minister toe, er moest al gerepareerd worden. Nu komt de volgende wet er alweer aan, even ingewikkeld. Uitzonderingen zijn mogelijk maar moeten door de ministerraad worden vastgesteld.

Hier rammelt van alles. Rare norm dat ministerssalaris, schreef voormalig topambtenaar Roel Bekker anderhalf jaar geleden in het Tijdschrift voor Openbaar Bestuur. Die norm is om louter politieke redenen vastgesteld en heeft niets met de arbeidsmarkt of een normaal salaris te maken. Een minister heeft geen atv of vakantiedagen. Om politieke redenen is het ministerssalaris in Nederland al het laagste van Europa. Gek om daar ambtenarensalarissen aan op te hangen.

Dat leidt tot allerlei perverse effecten, die nu al worden voorspeld. De hoogst betaalden blijven steken, of hun loon wordt verlaagd. De achterblijvers gaan omhoog. Wat je krijgt is een brede laag van (pseudo)ambtenaren die allemaal op één niveau worden betaald. Zonder dat verschil wordt gemaakt in zwaarte van de functie of de kwaliteit van het werk.

Dat is een heel ouderwets soort centralisme, met even strenge als gecompliceerde regels en uitzonderingen door de minister bepaald. Uitzonderingen zullen er komen, bij tientallen, met roerende verhalen over de bijzondere positie van de ziekenhuisdirecteur in Emmen die extra moet verdienen. Financiële experts zullen meer dan 178duizend euro vragen, aangezien zij elders aanzienlijk meer kunnen krijgen. Voorspelbaar is, nog meer dan nu, beloning via een bochtje, bv'-gedoe en ander naargeestig gekrabbel met lease-auto's, pensioenen of lijfrentes. Zo leidt een ogenschijnlijk strenge norm zélf tot willekeur en misstanden.

Rutte: lege ambtenarentorens? Foto ANP

Even herinneren: dit was het kabinet van de decentralisatie. Onder de bezielende leiding van deze zelfde minister Plasterk. De premier wil al langer lege ambtenarentorens in Den Haag. U gaat het zelf regelen, was het parool, van zorgverzekering tot het bestuur van uw eigen wijk. Neem uw lot in eigen hand, zegt dit kabinet.

Bij deze salariskwestie hebben we precies de omgekeerde richting. Centralisatie en Haagse knoppendraaierij. Hier trouwens niet alleen. Bij de politie wordt het wijkbureau opgeheven. Van centralisatie krijg je betere politie, zegt minister Opstelten. Concurrentie in de zorg, maar er zijn nog maar vier zorgverzekeraars over. Apothekers idem, en straks zijn er ook nog vier ziekenhuizen.

Om al deze giganten te temmen heb je uiteraard strenge regels nodig. Centrale regels, en centrale aansturing. Dan laat ik de gemeentelijke en provinciale centralisatie van de decentralisatieminister nog buiten beschouwing. Het zou een aardige bestuurskundige scriptie zijn, om na deze regeerperiode te onderzoeken of er nou per saldo is gedecentraliseerd, of juist meer macht naar Den Haag getrokken. Ik wed het laatste.

Natuurlijk moest er wat gebeuren met de topsalarissen. Wie kwam er ooit op het lumineuze idee om corporatiedirecteuren hun eigen beloning te laten vaststellen? Van de universitaire werkgroep waar we onszelf allemaal een acht gaven, zijn we allang genezen en de conducteurloze tram rijdt ook sinds jaren niet meer. Maar deze wet is het andere uiterste.

Allemaal nablijven en een zes min, omdat er eentje de bal door de ruit heeft geschoten. Dat belooft evenmin veel goeds.

Plasterk: beentjes voorbij gehold. Foto ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.