Commentaar

'Schultz had aandelenbezit partner moeten melden'

Minister van Infrastructuur en Milieu Melanie Schultz van Haegen in de Tweede Kamer.Beeld anp

'Om gedoe te voorkomen zouden ministers verplicht moeten worden zakelijke belangen te openbaren', schrijft redacteur Xander van Uffelen in het commentaar van de Volkskrant. De man van minister Schultz streek miljoenen op met aandelen in het bedrijf Kiwa, dat nauwe banden onderhoudt met het ministerie van zijn echtgenote. Minister Schultz had bij haar aantreden het aandelenbezit van haar man moeten melden.

Om de schijn van belangenverstrengeling tegen te gaan, moet een politicus ver gaan. Zeker als er financiële belangen spelen, zijn helderheid en transparantie cruciaal voor de betrouwbaarheid van een bewindspersoon. Zo moest Co Verdaas terugtreden als staatssecretaris omdat hij te weinig informatie had gegeven. Niet zozeer vanwege zijn rittendeclaratie - waarvan hij niet eens rijker is geworden - maar omdat hij premier Rutte en fractievoorzitter Samsom niet tijdig alles over de kwestie had verteld.

Bij de onthulling over de verdiensten van de man van minister Melanie Schultz van Haegen bij de verkoop van Kiwa is ook niet alle informatie met de politieke top gedeeld. Bovendien gaat het hier om grote bedragen - 3 miljoen euro. Met een belangrijk verschil: niet de minister, maar de echtgenoot is ontvanger van de verkoopwinst.

Handboek voor bewindspersonen
Naar de letter van de wet heeft de minister niks verkeerd gedaan. In het handboek voor aantredende bewindspersonen staat alleen in algemene termen opgedragen dat ze melding moeten maken van relevante activiteiten van familieleden. Deze zinsnede was voor de man van de minister wel genoeg reden zich terug te trekken als adviseur bij Kiwa. Het echtpaar heeft dus nagedacht over mogelijke belangenverstrengeling en daarna een besluit genomen.

Des te wonderlijker is het dat minister Schultz niet tegelijkertijd ook het aandelenbezit van haar man in Kiwa heeft gemeld. Dat zou logisch zijn geweest. De waarde van dit aandelenbezit was mede afhankelijk van beslissingen van de minister over de tarieven die Kiwa mag hanteren.

De inschatting van de minister om het aandelenbezit niet te melden, is politiek zeer onverstandig. Het breekt met de ongeschreven regel om ruimhartig informatie te verstrekken over mogelijke belangenverstrengeling. Daardoor moet minister Schultz nu alsnog allerlei vragen beantwoorden. Waarom heeft de minister geen open kaart gespeeld? Had het aandelenbezit niet meer op afstand gezet moeten worden? Had de minister beslissingen aangaande Kiwa niet moeten overdragen aan een collega?

De affaire toont het belang van openhartigheid aan. Om gedoe te voorkomen zouden ministers verplicht moeten worden zakelijke belangen te openbaren. Zij moeten dit niet alleen mondeling melden bij de premier maar ook openbaar deponeren. Dan kan de discussie over belangenverstrengeling vooraf gevoerd worden.

Uitbesteding
Het aandelenbezit van de man van minister Melanie Schultz van Haegen bij Kiwa laat bovendien zien dat overheidsdiensten niet te gemakkelijk in private handen zouden mogen komen. Uit oogpunt van efficiency valt er best iets te zeggen voor het uitschrijven van een aanbesteding voor overheidstaken. Uitbesteding is vooral zinvol als diverse aanbieders tegerlijkertijd het werk van de overheid kunnen overnemen. Concurrentie komt bovendien pas goed op gang als met enige regelmaat potentiële uitvoerders een nieuwe offerte kunnen indienen.

Bij de vergunningen voor vervoerders bij Kiwa overheersen de nadelen. Concessiewinnaar Kiwa mag voor een lange periode van twintig jaar de vergunningen afgeven. Om machtsmisbruik van dit monopolie te voorkomen moet vervolgens het ministerie de tarieven vaststellen. Hiervoor is weer een controlelaag nodig, waarmee de afbraak van het ambtenarenapparaat ten dele teniet wordt gedaan.

Ook bij de eigendomsstructuur van Kiwa wringt het. De winsten van de busvergunningen komen nu in private handen. Daarmee bestaat het gevaar dat de efficiencywinst niet zozeer de staat maar particuliere aandeelhouders ten goede komt. Ook dreigen de kosten voor de klant juist op te lopen, terwijl zij zouden moeten profiteren. Dat klopt niet. Privaat eigendom komt het beste tot zijn recht op een competitieve markt. Juist bij een overheidsdienst met het karakter van een monopolie is privatisering van een bedrijf onverstandig.

Xander van Uffelen is chef van de economieredactie van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden