Schuld van de baas

Bedrijfsongevallen en beroepsziekten kunnen flinke persoonlijke materiële schade veroorzaken. De Nederlandse werknemer went langzaam aan het idee dat hij die schade op zijn baas kan verhalen....

'We' doen het niet graag. Omdat we bijvoorbeeld vinden dat we zelf beter hadden moeten oppassen. Of omdat we weten dat bij bepaalde beroepen nu eenmaal bepaalde risico's horen. Of omdat we graag bij hetzelfde bedrijf willen blijven werken; de gesprekken over de mogelijkheden van aangepast werk zijn al gaande. En ja, dan ligt het niet voor de hand om je baas aansprakelijk te stellen voor de schade die je hebt opgelopen door het bedrijfsongeval, of door de ziekte die verband houdt met je werkomstandigheden. En hem desnoods voor de rechter te slepen.

Toch zit het Nederlandse recht zo in elkaar dat er ruimschoots mogelijkheden zijn dit te doen. En het gebeurt ook, zij het mondjesmaat. Advocaten en verenigingen van advocaten wijzen daar wel eens op, maar prompt krijgen zij het verwijt dat zij slechts uit zijn op persoonlijk gewin, worden zij verantwoordelijk gehouden voor het stimuleren van die vermaledijde claimcultuur en zijn ze hoofdverdachte in de zaak van de verharding van de samenleving, inclusief alle gevallen van zinloos geweld.

Maar het gaat om de wet, en de wetgever heeft al langere tijd het idee opgevat om de kosten daar neer te leggen waar ze te beïnvloeden zijn. En de wetgever heeft bepaald dat de schade van een aan het werk gerelateerde gebeurtenis niet door het toevallige slachtoffer van dat risico gedragen hoeft te worden. Want het gaat om gezamenlijke risico's en dan kunnen de gevolgen ervan voor rekening kunnen komen van het collectief, in dit geval het collectief van het bedrijf.

Voor de bedrijfsongevallen is het vaststellen van de aansprakelijkheid eenvoudiger dan voor beroepsziekten. Alleen als bewezen kan worden dat het ongeluk veroorzaakt is door 'opzet of bewuste roekeloosheid' van de werknemer ontspringt de werkgever de dans. In alle andere gevallen, dus ook als het ongeluk ontstaat omdat veiligheidsmaatregelen niet in acht genomen zijn, is de werkgever aansprakelijk.

Inmiddels is er over schadevergoeding bij bedrijfsongevallen al een aardige jurisprudentie. Veel gevallen hoeven dus niet meer voor de rechter te komen: er bestaan voldoende richtlijnen die het mogelijk maken dat belangenbehartigers van beide partijen een schikking bereiken over de hoogte van het bedrag. Het gaat dan om een vergoeding van (toekomstige) inkomensschade, extra kosten voor bijvoorbeeld huishoudelijke hulp, extra medische kosten die niet door de ziektekostenverzekeraar vergoed worden, kosten van het niet meer kunnen sparen voor het pensioen, etc. Ook smartengeld maakt onderdeel uit van de schadevergoeding.

In de advocatuur, met name bij de letselschade-advocaten, maken bedrijfsongevallen ondertussen deel uit van de dagelijkse gang van zaken. Veel advocaten zijn in te schakelen volgens het principe no cure, no pay.

De juridische dienstverlening rond beroepsziekten is nog lang niet zo ver. Veel advocaten beginnen er niet aan, omdat vooralsnog moeilijk is vast te stellen welke zaken een grote kans van slagen hebben. Een en ander is een rechtstreeks gevolg van de geringe kennis die in Nederland voorhanden is over beroepsziekten. Het oorzakelijk verband tussen het werk en de aandoening is niet in alle gevallen even makkelijk te bewijzen. Volgens een woordvoerder van het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB) in Amsterdam is dat verband maar bij een gering aantal ziekten duidelijk, waaronder vormen van astma en eczeem, het 'schilderssyndroom' OPS en mesothelioom door asbest.

Overigens werkt de medische wereld hard aan het inhalen van de kennisachterstand. Sinds november vorig jaar zijn bedrijfsartsen verplicht gevallen van beroepsziekten (anoniem) te melden bij het NCvB en sindsdien komen er vijfhonderd meldingen per maand binnen. Volgens vergelijkingen met het ons omringende buitenland zouden er in Nederland jaarlijks twaalfduizend slachtoffers van beroepsziekten moeten zijn.

Omdat de reguliere advocatuur zich nog wat huiverig toont bij de mogelijkheid te claimen bij beroepsziekten, zijn vakbonden in het gat in de markt gesprongen. De FNV is bezig met het oprichten van een Bureau Beroepsziekten, dat volgens een van de initiatiefnemers in het voorjaar operationeel moet zijn. Cliënten van het bureau zullen worden bijgestaan door zowel juristen, medici als arbeidskundigen in hun pogingen de schade van hun ziekte te verhalen op hun werkgever.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden