Schuld en boete in Salt Lake City

Over drie jaar worden in Salt Lake City eindelijk de Olympische Winterspelen gehouden. Omdat de stad vier maal had misgegrepen werd er uiteindelijk naar onoirbare middelen gegrepen om de leden van het IOC mild te stemmen....

TIM OVERDIEK

door Tim Overdiek

IN EEN sierlijk handschrift belandde het bedankbriefje op de burelen van Salt Lake City's campagneleider Tom Welch.

'Ik zal nooit weten hoe u te bedanken omdat u mijn dromen hebt waargemaakt. Vandaag is een grote dag voor mij. (...)

Hartelijk dank voor uw steun

- ik zal het nooit vergeten.

Sonia E.'

Salt Lake City zal Sonia evenmin licht vergeten. Het meisje dat op 7 mei 1997 haar diploma ontving van de American University in Washington was in de verste verte geen atlete die op imponerende wijze studie met topsport had weten te combineren en nu reikhalzend uitkeek naar haar olympisch debuut in het bewierookte wintersportoord. De schrijfster is de dochter van het IOC-lid René Essomba uit Kameroen, die 108.350 dollar aan studie- en woonkosten schaamteloos doorschoof naar de olympische organisatie (SLOC) in Utah.

In het kader van 'olympische vriendschap' deed die niet moeilijk. Een

studiebeurs was een logische geste, een vriendelijk gebaar naar minderbedeelde 'familieleden'. Sonia was Welchs lieveling, zo leek het. Hij stuurde zijn secretaresse naar Washington om te helpen verhuizen en trad zelf op als haar pro deo advocaat om de verbreking van het huurcontract in goede banen te leiden. In de tussentijd kreeg

papa Essomba vier cheques met een totale waarde van zestigduizend dollar toegestuurd.

Sonia's naam jaagt al maanden als een ongewenst spook door de brede, besneeuwde straten van de stad waar over drie jaar 'de wereld welkom zal zijn'. Zo luidt althans de officiële slogan van Salt Lake City 2002. Sonia kwam van ver en werd inderdaad met open armen ontvangen. Net als Jean-Claude Ganga en diens internationale collega's van het IOC, die gretig toehapten als SLOC-president Welch hen weer eens een vette vis voorhing.

Niet de 24 in opspraak geraakte IOC-leden en hun fortuinlijke familieleden, maar Welch en zijn vroegere assistent Dave Johnson waren afgelopen week de gebeten hond in Utah. The Tom and Dave Show, schreven columnisten cynisch over het tweetal voor wie werkelijk niets te dol was in de jaren dat Salt Lake City volop in de strijd was voor de Winterspelen.

De Ethische Commissie hield het duo in een lijvig rapport verantwoordelijk voor de litanie aan ongepaste betalingen en vleierijen, maar was in het eindoordeel minder humoristisch van toon.

'Verwerpelijke praktijken' waren het, waarvan de consequenties de stad momenteel in een beschamende wurggreep houden.

Het had juist zo'n prachtige olympische week moeten worden. 's Lands beste kunstschaatsers zijn verzameld in Salt Lake City om er de nationale titels te betwisten en alvast aan de naderende Winterspelen

te ruiken. Een beter bewijs dat Utah al klaar is voor de Spelen was niet denkbaar. Als klap op de vuurpijl had de olympische mascotte officieel zijn opwachting zullen maken.

Het poppetje blijft in de kast zolang het Schandaal het nieuws blijft

beheersen. Diverse instanties onderzoeken of Welch en consorten criminele activiteiten hebben begaan. Dagvaardingen zijn nog maanden verwijderd. Grote Amerikaanse ondernemingen beraden zich op de vraag of het verstandig is sponsorgeld in een besmet evenement te steken.

De nieuwe SLOC-voorzitter Mitt Romney is ervan overtuigd dat er nog voldoende tijd resteert om alle blaam weg te poetsen. 'De wereld zal Salt Lake City herinneren als de beste Spelen ooit', sprak de zakenman donderdag bij zijn aantreden. Ovationeel applaus viel hem ten deel. Optimisme en bevlogenheid zijn twee karaktertrekken die hem

volgens de sollicitatiecommissie maken tot de aangewezen man voor de weinig benijdenswaardige positie.

Zal Salt Lake City de geschiedenis ingaan als de stad die een tijdbom

onder de eigen fundamenten legde en die drie jaar voor het ontsteken van het Griekse vuur tot ontploffing liet komen? Of is voor de hoofdstad van Utah wellicht een rol als slachtoffer weggelegd, zoals gouverneur Mike Leavitt hoopvol sprak: 'In Salt Lake City was niet voor het eerst sprake van corruptie, maar wel voor het laatst.'

Dat moeten we nog maar eens zien, werpt Ted Wilson tegen. De voormalige burgemeester houdt zijn hart vast voor nieuwe onthullingen

en vraagt zich af of SLOC deze week wel schoon schip heeft gemaakt. 'Het blijft mij een raadsel hoe nooit iemand iets heeft afgeweten van

wat er achter de schermen plaatsvond.'

Is echt bij niemand een lampje gaan branden, vraagt Wilson zich af. Alle betrokkenen wasten de afgelopen maanden hun handen in onschuld. Gouverneur Leavitt draafde voortdurend op wanneer IOC-leden ter inspectie van sneeuw en accommodaties in Salt Lake City arriveerden, maar dat was niet meer dan 'diplomatieke noodzakelijkheid', bezwoer hij. Hij had in al die jaren nimmer iets onoirbaars ontdekt.

DAT WIL er bij Wilson niet in. En ook op straat wordt met een veelbetekenende knipoog op Leavitts ontkenning gereageerd. 'Laten we ons nou niet beter voordoen dan we zijn', aldus een winkelier in het stadscentrum waar de tempel van de Church of Jesus Christ of Latter-day Saints een statig middelpunt vormt. 'Als IOC-leden deze speciale behandeling verwachten, waarom zouden we die dan niet geven?

Zaken zijn zaken.'

Dat morele streepje-voor is wel waar Salt Lake City zich van oudsher graag op laat voorstaan. De mormonen, zoals leden van de kerk zich in

de volksmond noemen, volgen een conservatieve levenswijze waarin voor

wangedrag geen plaats is. Na decennia van vervolging vonden pioniers in 1847 in Utah 'het beloofde land'; jaarlijks worden duizenden missionarissen uitgezonden om het geloof te verkondigen.

De verwachtingen om 'de wereld naar Salt Lake City te halen', waren met de komst van de Winterspelen hooggespannen. Dat maakte het omkoopschandaal onverdraaglijk. Boosdoeners Welch en Johnson waren beiden lid van de kerk, net als een ruime meerderheid van de beleidsmakers. 'De bevolking schaamde zich diep. Pas deze week begint

iedereen weer een beetje op te leven en vooruit te kijken', aldus Wilson.

De kerk schonk ruim twee ton aan SLOC, waarmee de financiële buffer werd versterkt om de Winterspelen binnen te slepen. Toen onlangs het gerucht de ronde deed dat IOC-leden waren getrakteerd op prostituees,

brak de hel los in het devote Utah. Met een enorme zucht van verlichting werd dinsdag gereageerd op de conclusie van de Ethische Commissie dat voor seksuele gunsten op kosten van SLOC geen bewijs was gevonden.

Net als Atlanta is Salt Lake City (twee miljoen inwoners) een provinciale stad met internationale uitstraling. De economie is gezond en buitenlandse bedrijven vestigen zich er in toenemende mate.

De drang naar landelijke erkenning groeit navenant. Conferenties vinden hier plaats, successen van sportteams (Utah Jazz in basketbal,

Atlanta Braves in honkbal) dragen hun steentje bij aan de plaatselijke trots en het is slechts een kwestie van tijd voordat iemand op het idee komt om de Olympische Spelen in huis te halen.

Dat zal het land pas werkelijk versteld doen staan, is het achterliggende idee. Vaak heeft de initiator geen flauw benul wat het

Internationaal Olympisch Comité überhaupt voorstelt, en wat er werkelijk bij komt kijken om het grootste sportevenement ter wereld binnen de stadsgrenzen te loodsen. In Atlanta liet Billy Payne geen gelegenheid onbenut om Georgia bij de 115 IOC-gedelegeerden aan te prijzen.

Zijn evenknie in Salt Lake City was Tom Welch, die met buitengewone interesse naar Paynes slagvaardigheid en overredingskracht keek. Atlanta sleepte de Zomerspelen van 1996 in de eerste poging binnen, waar menigeen had verwacht dat Athene (wegens het honderdjarig bestaan van de moderne Spelen) zou worden verkozen. Payne, zo concludeerde Welch, bezat de sleutel tot succes.

Salt Lake City had in 1991 voor de vierde maal achter het net gevist.

De eerste drie vergeefse pogingen waren overkomelijk. Het was Utah met name te doen geweest om wereldwijde reclame te maken voor de prachtige bergen met de voortreffelijke wintersportcondities. Het vierde en ditmaal nipte verlies van Nagano (vier stemmen) tijdens de speciale IOC-zitting in Birmingham zette Welch aan het denken.

Anton Geesink verklaarde in de plaatselijke krant Salt Lake Tribune dat het ondenkbaar was geweest om twee jaar na Atlanta opnieuw een olympisch toernooi in de Verenigde Staten te organiseren. Maar Welch had een andere verklaring en sloeg zich voor het hoofd. De cowboyhoeden en gezellige kraampjes van Utah konden het simpelweg niet winnen van de Japanse waterval aan geschenken.

GERUCHTEN over juwelen, luxe bagage en laptop-computers, alsmede de schenking van twintig miljoen dollar van het Japanse bedrijfsleven voor het IOC-museum in Lausanne bepaalden die nacht in Birmingham de strategie voor de vijfde campagne. Die moest slagen. 'Het gaat niet om het winnen van stemmen, maar om het behoud ervan. IOC-leden worden

vrienden voor het leven', zo hield Welch zijn staf cryptisch voor.

'Buitengewone gastvrijheid veranderde in superslijmen. Een gevecht zonder regels', aldus ex-burgemeester Wilson, die Welch in 1984 in dienst had genomen. Datzelfde jaar verloor Wilson de verkiezingen en zijn olympische betrokkenheid. Wat hem onmiddellijk was opgevallen aan de innemende advocaat, was diens tomeloze strijdlust. 'Hij wilde per se winnen. En dat was exact wat we nodig hadden.'

Het rapport van de Ethische Commissie van SLOC geeft een oneindige en

bijna stuitende opsomming van onverholen betalingen, duistere transacties, het inpalmen van IOC-leden door beurzen en baantjes te verstrekken aan familieleden, complete gezinnen voor vakantie uit te nodigen en hen te overladen met cadeaus.

Een viool van 524 dollar, deurklinken ter waarde van 673 dollar, badkamerattributen (1.488 dollar), tuinmeubilair (268 dollar), koelkasten (2.690 dollar), matrassen (1.282 dollar) en een golden retriever (300 dollar) gingen met dankbare IOC-leden mee naar huis. Inspectie van de skipiste was voor menigeen een vakantie met onvermijdelijke verrassingen bij het afscheid.

Jean-Claude Ganga maakte het van allen het bontst. Hij nam zijn vrouw

en schoonmoeder diverse malen mee naar Salt Lake City, waar het trio zich medisch liet behandelen. Ganga had een leveraandoening, zijn vrouw onderging cosmetische chirurgie en mama werd aan haar heup geholpen. De rekening ging naar Welch.

Ruim 250 duizend dollar werd aan Ganga gespendeerd, hetgeen een kwart

is van het geschatte totaalbedrag aan omstreden zoethoudertjes. Het gemak waarmee Welch de portemonnee trok, was soms verbluffend. Ganga toonde hem een foto van voetballertjes op blote voeten, en Welch schreef meteen een cheque van vijftig mille ter ondersteuning van de Congolese sport. Het geld belandde op Ganga's privé-rekening.

De echtgenote van IOC-lid Seiuli Wallwork (Samoa) vroeg Welch per telex een lening van dertigduizend dollar om een vriend uit de brand te helpen. Het geld werd prompt uit een spaarfonds van Welchs kinderen gehaald. Zuidkoreaan Kim Un Yong vertelde dat zijn zoon was ontslagen, en Welch regelde een fictief baantje bij een consultatiebureau. Het door SLOC vergoede jaarsalaris van 45 mille was echt.

Welchs aanzien in de gemeenschap was ongekend. Vriend en vijand moesten erkennen dat de energieke charmeur een gerespecteerd wereldburger was geworden.

Dag en nacht was hij in touw voor het heilige doel, waarvoor zelfs het privé-leven week. Zijn kinderen moesten op kerstochtend wachten met het uitpakken van cadeautjes totdat de uitgenodigde IOC-leden in zijn riante villa waren gearriveerd.

Hier ook kwam Anton Geesink tijdens zijn diverse bezoeken over de vloer.

Alma Welch toonde hem na het avondeten, zoals ze met ieder IOC-lid deed, het verpletterende uitzicht vanaf de veranda. Geesink nodigde Welch uit om in Nederland zijn verjaardag te vieren, maar de Amerikaan had geen tijd, zo vertelde hij de Salt Lake Tribune begin januari. In plaats daarvan stuurde hij een cheque ter waarde van vijfduizend dollar, bestemd voor Geesinks olympische stichting.

Het geld werd op 3 april 1995 verstuurd, enkele maanden voordat Salt Lake City bij de IOC-stemming in Boedapest een monsterzege zou boeken. In de Hongaarse hoofdstad arriveerde de delegatie met dertigduizend dollar aan contanten in de koffers. Het vermoeden bestaat dat het geld bestemd was voor IOC-leden, wier stemgedrag nog een laatste duwtje in de rug nodig had.

In de zomer van 1997 trad Welch noodgedwongen af als SLOC-president nadat hij door de politie was gearresteerd wegens mishandeling van zijn echtgenote. Het echtpaar is inmiddels gescheiden. Hij bleef aan als extern adviseur, ontving daarvoor een maandelijks salaris van tienduizend dollar plus een pensioen ter waarde van een half miljoen dollar. Daaraan kwam begin januari een eind.

Geruchten over malversaties namen afgelopen najaar hand over hand toe. Een conservatieve groep onder de plaatselijke bevolking was ontstemd over de persoonlijke dwalingen van Welch. Op 24 november toonde een lokaal televisiestation een brief van SLOC, waarin melding

werd gemaakt van een studiebeurs voor Sonia Essomba. Het schrijven, zo bleek onlangs ironisch genoeg, bleek te zijn vervalst. De inhoud was waar.

Het sneeuwbaleffect trad in werking. IOC-lid Mark Hodler liet het aanvankelijke schandaaltje exploderen tot een internationale crisis door openlijk te spreken van corruptie in eigen gelederen. Al dan niet bewezen onthullingen van Sydney tot Stockholm, van Atlanta tot Amsterdam, van Nagano tot (tm)stersund volgden en onderschreven Salt Lake City's verweer dat het niet alleen stond.

Nieuwbakken SLOC-leider Mitt Romney werd door de lokale krant Desert News optimistisch tot 'witte ridder' geslagen. Romney riep op tot ethische onberispelijkheid van elke inwoner die ook maar naar de vijf

heilige ringen durft te kijken. Los van een handjevol opponenten die bevreesd zijn voor een verlies dat op de belastingbetaler wordt afgewenteld, blijft de publieke steun voor de Winterspelen overweldigend. Nou de rest van de wereld nog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden