Schuld bekennen in een dronken biecht

De goede lezer, doceerde Vladimir Nabokov al, is de herlezer. Die kijkt scherper. Aflevering 3: Esther Gerritsen, wier gebundelde toneelteksten in 2004 verschenen bij De Geus, herleest Willem Jan Ottens toneelwerk....

Esther Gerritsen

Een toneeltekst lezen, is aanwezig zijn bij een denkbeeldigevoorstelling. Je stelt je de handelingen voor, de uitgesproken woorden.Maar op elk gewenst moment onderbreek je de uitvoering omdat je wiltpauzeren, een passage wilt herlezen of om je verbazing uit te roepen zonderje medetoeschouwers te ergeren; de ideale toneelavond. Tijdens het lezenspreek ik tegen de mensen in de stukken van Willem Jan Otten. 'Nee, nietdie kant op!'

Zijn personages lijken vervloekt. Soms door een misdaad. De vrouw inOude Mensen is, als in het boek van Couperus, medeplichtig aan de moord ophaar man, en wacht op de dood van allen die er van weten, om zelf in rustte kunnen sterven.

De verkrachter in Braambos wil niet sterven zonder de vergiffenis vanzijn slachtoffer. Maar er is ook een andere vloek, een andere schuld. Zoalsdie van Guusje, de tweelingzus van het slachtoffer in Braambos. Guusje hadna moeten blijven, maar haar zus ging in haar plaats en werd op schoolverkracht en pleegde later zelfmoord. Guusjes schuld is het lijden van haarzus, dat haar lijden had kunnen zijn. Alsof haar zus leed en stierf 'inhaar plaats'. Het interessantst is juist die laatste schuld, die jewellicht net als bij de Griekse tragedies de schuldeloze schuld kuntnoemen. Ook zij die geen misdaad op hun geweten hebben, zoeken verlossing.

In De nacht van de pauw is de dood van Tim - was het zelfmoord of wasde overdosis een ongeluk? - een vloek die zijn ouders achtervolgt. Jarenna de scheiding komt Tims moeder Emma, bij haar ex-man Carl op bezoek meteen gevonden brief van Tim aan zijn vader. Ze stelt dezelfde suggestievevragen als vlak na de dood van hun zoon. Had het voorkomen kunnen worden?Is Carl, de vader die het kind ooit niet wilde, de oorzaak? Alsof zijn wilalles bepalend was, als van een Griekse God die de vloek over zijn familieafriep. Carl durft de brief - symbool voor alle antwoorden - aanvankelijkniet te openen.

Maar de brief blijkt onbeschreven, de antwoorden zijn aan hem zelf. Detragische held - net gelukkig met zijn nieuwe vrouw én van de drank af -stevent in deze pijnlijke reünie recht op zijn ondergang af.

Hij bekent zijn schuld in een dronken biecht en niemand spreekt hemtegen. Waardoor ik, de lezer, dat wil doen en hem toespreek: 'Je overschatjouw invloed, jouw wil, geloof het niet!' Want de momenten in het stukwaarop er iets anders mogelijk lijkt dan deze schuld, zijn zeldzaam. Zoalswanneer Emma's blinde vriendin Joanna (ook in de Griekse tragedies warende zieners blind) al eerder zegt: 'De brief had je kunnen verscheuren. Emmahadden jullie kunnen afschepen. Jullie waren vrij.'

Het is die vrijheid waar maar weinig van de personages, ook niet in deandere stukken, in durven te geloven. Daarom wil je tegen ze praten, zebehoeden voor hun gedachten, voor ze zich voor eeuwig verliezen in hunschuld.

Esther Gerritsen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden