Schuinse sympathie

Waarom mag je niet seksueel opgewonden worden van een voet? De Amerikaanse psycholoog Jesse Bering schreef er een boek over: Pervers.

Als kind was Mr. A., een boekhouder van 49, in een medisch handboek van zijn vader ooit foto's tegengekomen van naakte vrouwen met geamputeerde ledematen. Daar werd hij opgewonden van - een parafilie (seksuele afwijking) die hij nooit meer kwijt zou raken. Hij was, zoals dat officieel heet, acrotomofiel. Tijdens zijn diensttijd ging Mr. A. op zoek naar prostituees met missende ledematen, en nadien trouwde hij met een vrouw die door botkanker een been had verloren. Maar als hij haar stomp wilde aaien en kussen, moest zij daar niks van hebben. En toen ze op zijn omvangrijke verzameling amputatieporno stuitte, werd ze boos en dwong ze hem de verzameling weg te gooien. Mr. A. was nu beroofd van zijn uitlaatklep. Volgens zijn neo-freudiaanse psychiaters, die zijn casus later uitgebreid documenteerden, kwam er hierdoor een onbewuste oedipale castratieangst naar boven - kleine jongetjes zouden vaak (onbewust) bang zijn dat hun vader hen zal castreren.


Mr. A. viel volgens zijn psychiaters terug in de oedipale fase en kon geen andere manier vinden om zijn castratieangst te verlichten dan het fantaseren over het amputeren van zichzélf - zijn penis, welteverstaan. De fantasie bleek uiteindelijk niet voldoende. Mr. A. castreerde zichzelf, uit opwinding. Een ervaring die geen geweldig orgasme opleverde, maar een heleboel bloed en een telefoontje naar de ambulancedienst. De penis werd aangezet, maar functioneerde daarna alleen nog als urinegeleider.


Het verhaal over Mr. A. staat in Pervers van de Amerikaanse psycholoog Jesse Bering (38), voormalig universitair docent en tegenwoordig publicist. Hij schrijft populair-wetenschappelijke boeken en columns voor Scientific American en Slate, meestal over seksualiteit.


In Pervers stelt Bering dat we allemaal min of meer pervers zijn - reden om ons minder te schamen en anderen minder snel te veroordelen. Maar Pervers biedt ook inzicht in de geschiedenis van afwijkende seks - wat vroeger afwijkend was, is dat nu niet en andersom - een overzicht van fetisjen en verklaringen voor hun ontstaan. En een hoeveelheid verbijsterende anekdotes, zoals die over Mr. A.


Wat vertelt zijn verhaal ons?

'Het vertelt ons dat er geen grenzen zijn, je kunt het zo gek niet bedenken of er worden mensen opgewonden van. Zelfs het afsnijden van de eigen penis, wat overduidelijk pijn en levenslange impotentie tot gevolg heeft. En toch werd Mr. A. opgewonden van dit idee. Zo paradoxaal kan onze seksualiteit dus zijn.'


U boek begint met een citaat van seksuoloog Alfred Kinsey: 'Zelden bejegent de mens zijn medemens wreder dan in het veroordelen en straffen van hen die worden beschuldigd van zogenaamde seksuele perversiteiten.' Hoe komt dat?

'Vanuit mijn evolutiepsychologische achtergrond zeg ik: dat heeft alles te maken met het belang van seks voor genetisch succes. Dat betekent niet dat we daar op een rationeel niveau voortdurend over nadenken, maar onbewust is seks onze belangrijkste drijfveer.


'Mensen die niet in het seksuele standaardplaatje passen, worden al dan niet bewust gezien als bedreiging - want eventueel een slechte invloed op ons, onze partner of ons nageslacht - voor ons genetisch succes. Al is dit natuurlijk niet wat je op straat hoort: dan zijn seksueel afwijkenden gewoon smerig, goor, raar, walgelijk of gestoord.'


U beschrijft parafielen die opgewonden worden van het laten rondkruipen van mieren en andere kleine insecten rond de anus en de genitaliën. Een ander beleeft de meest geweldige orgasmen tijdens het vallen van de trap. Mensen onderhouden seksuele liefdesrelaties met levenloze objecten, van de Eiffeltoren tot mengpanelen. Het is vaak zo moeilijk voor te stellen.

'Het is vaak verbijsterend, maar dit zijn geverifieerde, echt bestaande parafilieën, waar er overigens meer dan vijfhonderd van bestaan. 2 tot 5 procent van de mannen zou een parafilie of fetisj hebben, maar dat getal is waarschijnlijk hoger, omdat veel parafielen hun voorkeur voor de buitenwereld verbergen en vragen erover niet eerlijk beantwoorden. De meerderheid van de mensen met een parafilie heeft er helemaal geen problemen mee. Ze willen niet veranderen.


'Er was hier onlangs nog een man in het nieuws, een exhibitionist die rondreed in zijn auto zonder broek aan. Hij benaderde vrouwen in winkelcentra, nog steeds zonder broek, met een blok Zwitserse kaas in de hand. Hij vroeg die vrouwen of ze de kaas op zijn penis wilden leggen.'


Bering grinnikt. 'In het nieuws werd hij de Swiss Cheese Pervert genoemd. Het was geen incident, deze man had een geschiedenis: jaren daarvoor was hij ook al opgepakt voor precies hetzelfde vergrijp.'


Hoe wordt iemand de Swiss Cheese Pervert?

'Je kunt nooit achterhalen wat de specifieke oorzaak is. Maar voor zover we weten, zijn alle parafilieën vóór het 10de levensjaar ingeprent. Dus in het geval van de Swiss Cheese Pervert zou het zo kunnen zijn dat hij als jongetje veel van kaas hield en een keer een erectie had tijdens het ontbijt, en dat er op die manier iets is ingeprent waar hij nooit meer van af is gekomen. Niet iedereen is even vatbaar voor het ontwikkelen van een parafilie - de een heeft er genetische aanleg voor, de ander niet. Misschien had de Swiss Cheese Pervert wel genetische aanleg om een parafilie te ontwikkelen. Toevalligerwijs werd het Zwitserse kaas, maar het hadden misschien net zo goed stoelen kunnen zijn.'


Als iets eenmaal is ingeprent, is er geen weg terug?

'Dan is het een permanente toestand, en die is net zo moeilijk te veranderen als een seksuele geaardheid.'


Parafilieën komen bij vrouwen bijna niet voor. Zijn vrouwen dus minder pervers?

'Je kunt er op twee manieren naar kijken. In genitaal opzicht zijn vrouwen juist méér pervers, omdat ze lichamelijk opgewonden raken van veel meer dingen dan mannen, die vaak één en dan ook nog een vaak vrij specifieke stimulus nodig hebben. Vrouwen, ook al zeggen ze er niet van te houden, worden bijvoorbeeld vaak ook lichamelijk opgewonden van een filmpje van copulerende apen. Hun hersenen en hun vagina geven verschillende signalen. Terwijl heteromannen geen erectie krijgen van naakte mannen.


'Parafilieën komen bij vrouwen bijna niet voor, al zijn er wel vrouwelijke sadomasochisten en vrouwen die objectum-seksueel zijn, en dus aangetrokken zijn tot spullen. Bij vrouwen komt seksuele inprenting in veel mindere mate voor en als het gebeurt, heeft het minder heftige gevolgen. Vrouwen zijn er op late leeftijd niet van afhankelijk om opgewonden te raken, waar dat bij mannen vaak wel zo is. Hoe dat komt, weten we niet, maar het is waarschijnlijk een verschil in het brein.'


Bij primitieve Afrikaanse stammen is ook nog nooit een parafiel ontdekt.

'Dat is onthullend, maar je moet het met een korrel zout nemen, omdat er niet veel onderzoek is naar seksuele afwijkingen in tribale samenlevingen. Daar is seks iets volstrekt normaals, kinderen worden aangemoedigd om ermee te experimenteren. De ontwikkeling van een seksuele afwijking heeft iets te maken met onderdrukking van seksuele verlangens. Als die niet geuit mogen worden, omdat er een taboe op rust, komt het voor dat het verlangen zich op iets anders, niet-seksueels gaat richten. Iets wat vaak wél geaccepteerd is. Zo ontstaat een parafilie, althans volgens de Freudiaanse verklaring.'


Wat is volgens u de invloed van porno op onze seksualiteit?

'Porno is er werkelijk in alle soorten en maten en wordt op zeer grote schaal geconsumeerd. Ik denk dat het porno-aanbod en de overweldigende diversiteit ervan, betekent dat onze seksualiteit veel diverser is dan tot nu toe werd aangenomen. In die zin is het onthullend. De mate waarin wij porno gebruiken bij het masturberen is door het internet waanzinnig toegenomen. Eigenlijk alle generaties voor ons masturbeerden met behulp van fantasie en verbeeldingskracht, maar de jongere generatie leunt bijna volledig op visuele stimulatie. Hun erotische verbeelding gebruiken ze feitelijk niet meer. Het is nog onduidelijk wat daar op de lange termijn het effect van zal zijn.'


U beweert dat iedereen pervers is, of in elk geval seksueel afwijkend. Hoezo?

'Ieder van ons is seksueel afwijkend omdat onze voorkeuren, hoe zogenaamd normaal ook, ergens ter wereld of op een bepaald punt in de geschiedenis werden afgekeurd of veroordeeld. Zelfs als je een heteroseksuele vrouw bent die zich aangetrokken voelt tot mannen van dezelfde leeftijd - in de 16de eeuw zou je in Frankrijk een nymfomane zijn genoemd vanwege het überhaupt hebben van seksuele verlangens. Dan was je ziek.'


'In het Westen zijn we nog steeds gepreoccupeerd met de vraag wat normaal is en wat natuurlijk is op seksueel gebied. Als je seksueel afwijkt, ben je ziek - met dat idee groeien de meeste kinderen op. De boodschap van mijn boek is dat de discussie over normaal of natuurlijk totaal niet ter zake doet. We zouden uitsluitend moeten kijken of bepaald seksueel gedrag schadelijk is. Waarom zou iemand niet opgewonden mogen worden van voeten of urine? En waarom zou een pedofiel verstoten moeten worden als hij nooit uiting heeft gegeven aan zijn verlangens? Het moet afschuwelijk zijn om alleen maar opgewonden te kunnen raken van jonge kinderen. Dat is geen keuze, weet iedereen die een beetje z'n verstand gebruikt. Seks met kinderen moet natuurlijk strafbaar zijn, maar het pedofiel-zijn op zich is niet iets waar mensen zich voor zouden moeten schamen.'


Heeft u zich vaak geschaamd?

'Ja, ik schaamde me vanwege mijn homoseksuele gevoelens. Dat is voor een belangrijk deel de reden dat ik hierover ben gaan schrijven. Ik groeide op in de Verenigde Staten in een tijd waarin homoseksualiteit werd gezien als walgelijk en slecht - en zo is het in grote delen van het land nog steeds. Ik voelde me een minder mens. Ik denk dat ik daarom sympathie heb voor de seksuele underdog.'


Had u ooit het idee dat u uw geaardheid kon veranderen?

'O ja, ik heb mijn homoseksualiteit ook lang verborgen. Ik ging met meisjes uit, maakte grapjes over homo's en deed wat ik kon om de illusie te creëren dat ik net zo was als iedereen. Tot ik begin 20 was, leefde ik in angst.'


Uw eerste seksuele ervaring was met een podofiel, een voetfetisjist.

'Het was een ongebruikelijke ervaring. En het was ook niet opwindend dat hij zo opgewonden werd van mijn voeten, die ik zelf toch vrij afstotend vind. Op dat moment vond ik het totaal niet grappig. Ik wilde hem er ook niet op aanspreken, want ik kende hem niet zo goed en ik wilde hem niet in verlegenheid brengen.'


Waarom schamen mensen zich zo voor hun afwijkende seksuele voorkeur?

'Ze zijn bang gestigmatiseerd en uitgekotst te worden, bang om relaties kapot te maken. Eigenlijk is dat heel treurig aan de menselijke natuur, dat mensen zo bang zijn om veroordeeld te worden om hun gedachten - en dat dat vaak nog terecht is ook.'





Extra: Neanderthalers

Volgens Jesse Bering zijn we allemaal pervers. We zouden onze schaamte moeten laten varen en open moeten zijn over onze seksuele eigenaardigheden, want de meesten van ons zijn wel eens (of vaker) opgewonden geworden van iets dat eigenlijk niet 'hoorde' - Bering zelf ook. Zo beschrijft de psycholoog een van zijn eerste seksuele ervaringen: het masturberen bij afbeeldingen van neanderthalers in een antropologische atlas. 'Eigenlijk was die neanderthaler te primitief naar mijn smaak, maar in de tijd vóór internet was het de enige blote man die ik te pakken kon krijgen', schrijft hij op pagina 22 van Pervers. Uitgegeven door de Bezige Bij, 22,95 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden