Schuilt het ware nieuws in peilingen?

Hoofdredacteuren moeten de verantwoordelijkheid nemen iets te doen aan hypes in de media: het opblazen van onbeduidende kwesties. Met deze passage in een rede voor het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren gaf Pieter Broertjes, hoofdredacteur van de Volkskrant, 25 april professor Jan Kleinnijenhuis van de Amsterdamse Vrije Universiteit gelijk dat van...

Broertjes merkte onder andere op: 'Het gevaar dreigt dat wij (. . .) evenzeer worden beïnvloed door de stemming in het land, door opiniepeilers, en meelopen in het kuddegedrag van de massa. Gegeven de macht van de journalistiek over de publieke opinie, wie legt daarvoor dan verantwoording af?'

Nu opende de Volkskrant daags erna, op zaterdag 26 april, pontificaal de voorpagina met het verhaal 'Patatgeneratie en Generatie Nix bestaan niet meer'. Het maatschappelijk en politiek engagement, zo schrijft de krant, is sterk toegenomen, met name onder jongere generaties. De bron is het Amsterdamse onderzoeksbureau Motivaction, dat die peiling aan de Volkskrant aanbood.

Bij dit dagblad is het bureau bekend sinds Fokke Obbema in het inmiddels ter ziele gegane katern Stroom (1999) erover schreef dat het 'normen en waarden van het individu als uitgangspunt neemt'. De Volkskrant publiceerde de jongste bevindingen van deze opiniepeilers zonder enig voorbehoud.

Een lezer oefent daarop nogal ferme kritiek. In de eerste plaats, zo merkte hij op, bleek uit het artikel niet wie aan Motivaction opdracht had gegeven voor het onderzoek. Dat is volgens hem 'een helaas steeds vaker voorkomend fenomeen'. Het lijkt erop, schreef hij, dat het bureau zijn eigen opdrachtgever is. Dat vermoeden blijkt te kloppen. 'Wie controleert dan het onderzoekswerk op kwaliteit?', vraagt hij zich verder af en concludeert: 'Nu ontbreekt elke controle.'

Deze lezer is bezorgd dat dit soort bureaus met het presenteren van eigen onderzoek over onderwerpen, die vrijwel zeker scoren, de krant gebruiken als advertentiemedium. 'Het staat hun natuurlijk vrij dat te proberen. Maar de krant dient goed onderscheid te maken tussen echt nieuws en reclame', concludeert hij. En hij wil weten uit welke hoek hem iets wordt voorgeschoteld. De Volkskrant zou daarom slechts onderzoeken moeten publiceren, waarvan bekend is wie de opdracht ertoe heeft gegeven. Op die manier is het voor de lezers volgens hem klip en klaar uit welke hoek de wind waait.

Ik mag de lezers met zo'n greintje gezonde argwaan wel. Die slikken zo'n opiniepeiling niet voor zoete koek. Ze willen weten hoe die is verricht. Anders kunnen ze niet controleren of wel terecht is wat er wordt geconcludeerd. De lezers zouden, volgens mij, trouwens ook nog wel eens mogen worden bijgepraat over wat die 'Patatgeneratie', 'Generatie Nix' of 'Protestgeneratie' waren. Misschien staan die begrippen de schrijvers van het verhaal in de Volkskrant nog helder voor de geest. Maar ik betwijfel of dat ook geldt voor veel lezers van dit dagblad. De constatering in het verhaal dat de protestgeneratie minder prestatiedrang toont, verbaast me trouwens. Is dat niet de generatie die momenteel in de vut zit of er dicht tegenaan zit?

Een van de auteurs vindt de kritiek op het artikel overdreven: 'We hebben iemand van Motivaction geïnterviewd en een normaal verslag ervan gemaakt.' Volgens hem is het verhaal voor de lezer wél duidelijk genoeg over de genoemde generaties.

Maar ach, misschien stelt zo'n opiniepeiling - een hype is dit niet - weinig voor en wordt een nieuwe werkelijkheid gecreëerd die niet bestaat. Dan is het de vraag waarom met zo'n tamelijk dun verhaaltje de lezers uitgerekend op de voorpagina van de Volkskrant verrast werden? 'Dat onder jongeren het politiek en maatschappelijk engagement blijkt te zijn toegenomen is een leuk en interessant gegeven', verdedigt adjunct-hoofdredacteur Arie Elshout zijn besluit om de die peiling zo prominent in de krant te zetten.

Volgens Pieter Broertjes moeten de media zich niet laten meeslepen door opiniepeilingen. Ze moeten ze juist kritisch onder de loep houden. De Volkskrant had haar lezers dus op z'n minst erbij moeten vertellen wát het onderzoek naar het nieuwe 'engagement' bij de jongere generaties in Nederland per saldo waard is. En misschien kan een journalist de straat op om te kijken hoe het zit?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden