Schuilplaats met overdonderend stereo-geluid van de ruisende zee

Het lijkt op een schotelantenne, staat aan zee, en je kunt erin zitten. Maar wat is het? De wandelaarster die het hightech-gevaarte passeert, heeft aanvankelijk geen idee....

JUDITH KOELEMEIJER

Van onze verslaggeefster

Judith Koelemeijer

WIJK AAN ZEE

'Ga eens zitten', roept moeder, en de jongen laat zich met een plof vallen. Even is het stil, dan roept hij: 'Ik hoor de zee, het geluid komt van twee kanten'

De kunstenaars Madelon Hooykaas en Elsa Stansfield ontwierpen een Personal Observatory; een kunstwerk dat het geluid versterkt - en daarmee het besef van de omgeving. De geluidsgolven weerkaatsen tegen het ronde 'brandpunt' van de paraboolvormige schotel. Wie voor dit brandpunt, op het bovenste trapje, plaatsneemt, wordt overspoeld door het geluid van wind en zee - als hield je een reusachtige schelp tegen je oor. De zee in stereo, op twee meter boven NAP - een overdonderende ervaring.

Afgelopen zaterdag werd het 'observatorium' geopend. Het kunstwerk is de derde in de rij van zeven 'abri's' die in opdracht van de Prof. Dr G. van der Leeuw-stichting (ontmoetingscentrum van kerk en kunst) in Nederland worden geplaatst, als 'ruimtelijke elementen met het karakter van een schuilplaats', al dan niet denkbeeldige toevluchtsoorden voor de moderne, niet-gelovige mens. Zo ging eerder de Engelenzender van Moniek Toebosch de lucht in, een programma dat louter bestaat uit hemelse klanken, en dag en nacht te ontvangen is op de Houtribdijk tussen Lelystad en Enkhuizen.

Hooykaas en Stansfield worden al langer gefascineerd door geluidsgolven en andere onzichtbare stralingen. Het Personal Observatory behoort tot een reeks van kunst-instrumenten die, zoals Stansfield het formuleert, 'de toeschouwer bewust moeten maken van radio-, telefoon- en overige geluidsgolven die we inademen en die ons beïnvloeden'.

De kunstenaars vergelijken zichzelf graag met wetenschappers, die eveneens uitgaan van een intuïtief idee, om vervolgens te zoeken naar een manier om hun ontdekkingen over te brengen. 'Waar de wetenschap in een rapport verslag doet, dat in een kast verdwijnt, willen wij onze bevindingen visualiseren.'

Leonardo Da Vinci kon nog uitvinder, wetenschapper en kunstenaar tegelijk zijn, maar sindsdien is de afstand tussen kunst en wetenschap alleen maar gegroeid. Hooykaas en Stansfield bewegen zich juist graag in dit grensgebied tussen kunst en wetenschap. Voor hun observatorium deden zij inspiratie op in een astronomisch onderzoekscentrum in de woestijn van New Mexico; natuur-wetenschappelijke argumenten hanteren ze met hetzelfde gemak als esthetische overwegingen. Want dat degenen die plaatsnemen in het observatorium zo lijken te 'stralen', kan best komen door de sterke 'ionisering' van de zeelucht, of andere invloeden uit de atmosfeer.

Met religie heeft het Personal Observatory van Hooykaas en Stansfield weinig van doen. Het gaat hen om de 'stille, intense ervaring, die steeds verandert'. Zij willen laten zien en horen wat aanwezig is, maar doorgaans niet wordt opgemerkt. Om die reden zijn in de stalen traptreden van het observatorium enkele sterrenconstellaties gestanst; een stippelvormig patroon onder je voeten dat aangeeft wat zich ver boven je, buiten je waarneming, bevindt.

Ze hebben lang gezocht naar de juiste plek. De keuze viel op Wijk aan Zee, omdat deze badplaats onder de rook van de Hooghovens 'niet al te romantisch' is. 'Er wordt hier hard gewerkt, achter de duinen.' Overal in Wijk aan Zee doemen de zwarte schoorstenen van de Hooghovens op. Maar wie zich in de serene, doch robuuste schelp hult, heeft vrij uitzicht op zee.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden