Schuilen in het isolement, als een eenzaam dier

Al bijna acht jaar wordt Geert Wilders omringd door bodyguards. Het is een krankzinnig bestaan. De PVV-leider kan het verdragen; als een rode draad door zijn leven loopt het isolement.

Als de persoonlijke verhoudingen maar goed zijn - zo denkt Mark, zeggen VVD'ers. Vandaar die arm om Geerts schouder, komt het als vanzelf goed. Mark kent Geert niet, of wil hem niet kennen. Geert is van de revolutie. Over een kleine twee weken, als hier de burgerij onder een oranjezonnetje Koninginnedag viert, glorieert Geert Wilders opnieuw op het internationale schouwtoneel. In Amerika presenteert hij zijn nieuwe, Engelstalige boek Marked for Death; Islam's War Against The West and Me. Het boek verschijnt bij Regnery Publishing, een uitgeverij uit Washington die naam maakt met publicaties over 'de berekenende leugens, de karakterzwaktes en de cultuur van corruptie' van en rondom Barack Obama.


Wilders zal zijn steentje bijdragen. Hij zal 'onthullen' hoe en waarom linkse politici, 'Barack Obama incluis', de islamitische dreiging 'verdonkeremanen'. Opnieuw zal de wereld naar Nederland kijken als de risee van het internationale verkeer en je kunt er bijna vergif op innemen dat Rutte zich weer gepakt zal voelen door een vriend aan wie hij toch zo'n troostrijke arm biedt. Het interessante is dat Rutte zich vergist in Wilders en ook weer niet.


Geert? Geert is een prettige vent, zeggen opvallend veel mensen die Wilders in de loop der jaren leerden kennen, althans een beetje leerden kennen. Politiek redacteuren roemen de gezelligheid die je aantreft als je op de koffie mag komen. Hij schenkt zelf in, keuvelt over de dingen van de dag, informeert naar de stand van zaken op de krant. Hij wil dat je het naar je zin hebt. Hij is snel, hij is geestig, hij heeft een groot politiek verstand. Elke keer stel je vast: als vakman is Geert Wilders de beste politicus die aan het Binnenhof rondloopt.


Avondjes met Geert zijn aangenaam, zeggen politieke kennissen. De vrouwen erbij en Geert als de vleesgeworden charme. Dan gaat het over veel; wat hij te berde brengt is aanzienlijk meer dan krantenkennis. Maar over Geert zelf, over de mens Geert Wilders, word je niet veel wijzer. Uiteindelijk krijgt niemand vat op hem.


In dat opzicht lijkt hij ironisch genoeg op Mark Rutte. Ook zo'n aardige kerel. Wat bier en dan uren praten over Lyndon Johnson. Hartstikke interessant, aan het eind van de avond weet je alles over de 36ste president van Amerika. Over Mark Rutte ben je geen cent wijzer geworden.


Geert Wilders, een aardige, zachtmoedige man? Met die strakke blik? Met die gestrekte benen altijd buiten de bankjes, demonstratief afgekeerd van de vergadering? 'Zijn zachte kanten heb ik ook gezien,' zegt een intimus, 'hoe geïnteresseerd hij met je vrouw kan praten.'


Een ander noemt hem 'een kwetsbare jongen, nerveus'. Altijd is de mobiele telefoon binnen handbereik. Voor het laatste nieuws en reacties op het laatste nieuws, doorgaans in de vorm van tweets. Hij belt op elk moment van de dag. En de nacht. 'Een bezwete manier van politiek bedrijven', heeft VVD'er Hans van Baalen het genoemd.


Geert Wilders gebruikt onbewaakte momenten om te roken. Hij rookt mentholsigaretten van het merk Vogue. Ze zijn ongeveer drie tot vier keer dunner dan gewone sigaretten. Hij is een enthousiast nagelbijter. Maar eenmaal op de bühne is hij in staat alle kwellende onzekerheid te laten varen. Dan is elke relativering op slag ver te zoeken, hij mept om zich heen en geniet.


Politici die hem kwetsbaar noemen en beminnelijk onderkennen ook dat hij vluchtig is in loyaliteiten en standpunten. Er zijn genoeg kandidaten op de PVV-lijst die nooit meer horen van de geliefde leider. 'Hij is trouw zolang hij je kan gebruiken', zegt een van hen. 'In wezen beschikt hij over een empathisch vermogen van nul komma nul.' Het beeld wordt bevestigd door mensen die zich tot de intimi rekenden - verleden tijd. Ze horen niet meer van Geert. Op sms-berichten reageert hij niet. 'Kennelijk heeft hij je niet meer nodig.'


Hoe vluchtig zijn de standpunten? In 1997 zat Wilders een half jaar voor de VVD in de Utrechtse gemeenteraad. Hij deed cultuur en kinderopvang. Hij kwam met voorstellen die de huidige Wilders onherkenbaar maken. Er moest 1 miljoen extra komen voor cultuur, structureel. Met een fusie tussen de stadsomroep en de migrantenomroep kon Wilders akkoord gaan, zij het onder voorwaarden: 'De VVD-fractie vindt het essentieel het multiculturele aspect te waarborgen.'


Begin dit jaar schreef Newsweek, het grote Amerikaanse tijdschrift een profiel. Daaruit: 'Je begint je af te vragen of Wilders echt gelooft wat hij zegt. Of houdt hij gewoon vast aan een standpunt dat hem politiek uitkomt?'


Acht jaar geleden vroeg Trouw hem naar begeerten. Hij antwoordde dat hij niet geeft om materiële zaken. Een eigen huis zegt hem niets. Een tuin? 'Ik moet er niet aan denken.' En toen kwam het: 'Het enige wat ik begeer is een groot aantal stemmen voor de Groep Wilders.'


Voor zijn verslingering aan de politiek heeft hij ontzaglijk veel over. Hij wordt al bijna acht jaar dag en nacht beveiligd. Het is een krankzinnig bestaan. Hij woont met zijn vrouw in een door de staat ter beschikking gesteld appartement in een niet nader te noemen plaats in de buurt van Den Haag. Overal camera's en wat niet al. 'Het is bijna veiliger dan een bank', heeft hij er zelf over gezegd.


Wie Geert Wilders op bezoek krijgt is nog niet jarig. Een half uur voordat de kleine colonne van geblindeerde en gepantserde auto's komt voorrijden, doorzoeken gewapende agenten je huis en je tuin. Van hoog tot laag, van voor tot achter. Het gebeurt dat Wilders tien minuten voor afspraak alsnog afbelt. Zijn bewakers hebben besloten dat de situatie toch niet veilig genoeg is.


Hij en zijn vrouw gaan graag naar de film. Aan de Volkskrant vertelde hij zes jaar geleden hoe dat in zijn werk gaat: via de achteringang en de filmkamer de zaal in als de film al begonnen is. Naar de gereserveerde stoelen met de veiligheidsjongens eromheen. Vertrekken via de achterdeur voordat de film is afgelopen en het zaallicht aangaat.


Helpt het, al die bewaking? Zelf is hij sceptisch: 'Misschien haal je 5 procent dreiging weg. Iemand die mij ziet lopen op straat en denkt: hé, daar heb je Wilders, ik sla 'm voor z'n bek, die kan dat niet doen. Maar mensen die iets plannen, houd je niet tegen. Ik betaal een vrij hoge prijs voor een kleine verlaging van het risico.'


In Trouw zei hij: 'Soms, heel soms zie ik mezelf in een plas bloed op straat liggen, maar ik probeer dat beeld weer heel snel kwijt te raken.'


Als een rode draad door Wilders' leven loopt het isolement. Hij is zichzelf als een eenzaam dier.


Volgens Jozias van Aartsen, voormalig partijleider van de VVD, is het de verklaring waarom hij die gekmakende beveiliging kan verdragen. Het schuilt in zijn vermogen - en misschien wel verlangen - tot afzijdigheid. Een leraar van het Thomascollege in zijn geboorteplaats Venlo herinnert zich dat hij 'geen contact leek te hebben met anderen'.


In de VVD-fractievergaderingen in de Kamer kon hij langdurig zwijgen. Fractiedagen ging hij uit de weg. Hans Hoogervorst, net als Wilders begonnen als beleidsmedewerker, vermeldt dat je kon lachen met Geert. 'Maar hij deed nooit mee aan sociale dingen.' Hoogervorst vertelde aan Elsevier: 'We zijn eens enorm doorgezakt op een kerstfeest, maar je kreeg geen enkel inzicht in zijn privéleven.'


Van Mark Verheijen, oude VVD-kompaan uit Venlo is de waarneming dat Wilders niet de volksvertegenwoordiger was die ze in Limburg gewoon zijn. 'Gezellig een uurtje napraten met de leden - nee. Dan ging hij liever thuis achter de computer een rapport lezen, over een katholieke minderheid in Syrië of zo.'


Hij werkt altijd. In de weekenden beperkt hij het tot tien uur per dag. 'Ik heb niet veel vrienden meer over, dat is waar.'


Een oude vriendin uit de politiek: 'Hij is erg op zichzelf en hij werkt altijd. Daar zit inderdaad een element van zelfvernietiging in. Wat nu als zijn missie vastloopt? Er is geen prettig leven nadien. Het is alles of niets. Ik denk wel eens: jeetje jongen, waarom doe je jezelf dit aan?'


Een oude rot die het contact is verloren: 'Ik vraag me vaak af: waar moet dit eindigen? Het lijkt op de mot in het licht van de lamp. Vroeg of laat volgt zelfverbranding.'


Er zal toch iemand zijn die u in vertrouwen neemt, vroeg eens een redacteur van NRC Handelsblad. 'Mevrouw Wilders is mijn enige vertrouwenspersoon', luidde het antwoord.


Krisztina Marfai is zijn houvast. Hij noemt haar 'de liefste vrouw ter wereld'. Ze is Hongaarse. Hij heeft haar leren kennen toen ze werkte voor de ambassade van haar land in Den Haag. Eind juli zijn ze twintig jaar getrouwd. Ze is zijn tweede vrouw. Hij was 20 toen hij voor het eerst trouwde met een meisje uit Venlo. Ze waren te jong en het huwelijk liep al snel op de klippen.


Krisztina is 'het belangrijkste van alles'. Ze mag hem tegenspreken. Zo heeft ze hem krachtig tegengesproken toen hij in 2006 begon over 'die tsunami van een ons wezensvreemde cultuur'. Hij moest niet zo overdrijven, vond ze.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden