Schröders pacifistische tweestrijd

BONDSKANSELIER Schröder vindt het heel goed als de VN-wapeninspecteurs nog wat langer de tijd krijgen voor hun onderzoek in Irak, zei hij dinsdag tegen journalisten in Berlijn....

Als roulerend lid van de Veiligheidsraad moet Duitsland binnenkort wellicht stemmen over een nieuwe resolutie die militaire actie tegen Bagdad aankondigt. Stemt de Duitse VN-ambassadeur voor, dan heeft de kanselier zijn verkiezingsbelofte gebroken. Duitsland is tegen een oorlog in Irak en doet niet mee aan militaire avonturen, zei hij op ieder marktplein waar hij campagne voerde. Opiniepeilers gaan ervan uit dat hij juist door dit populaire standpunt met zijn hakken over de sloot de verkiezingen won.

Tegen de Irak-politiek van president Bush wordt overal geprotesteerd, maar in Duitsland is de afkeer van oorlog nog groter dan in de buurlanden. Bij de vorige Golfoorlog vochten Frankrijk en Groot-Brittannië mee tegen Saddam Hussein. In Duitsland, dat alleen geld verstrekte, vonden grote demonstraties tegen de oorlog plaats. Sindsdien zijn er 17 miljoen Oost-Duitsers bijgekomen, die - een erfenis van het vroegere blok-denken - nog meer weerzin voelen tegenover Amerikaans militair optreden.

Volgens een recente peiling vindt 82 procent van de Duitsers een oorlog tegen Irak niet gerechtvaardigd. De Duitse mening over Washingtons oorlogskoers wordt deze week treffend samengevat door Der Spiegel: 'Bloed voor olie - waarom het in Irak werkelijk draait'.

In Schröders eigen regering is de druk om tegen te stemmen groot. Manfred Stolpe, minister voor Oost-Duitsland, vindt dat in het geval van Duitse instemming met een oorlogsresolutie 'de schade aan de geloofwaardigheid van de SPD en de bondskanselier nauwelijks te overzien zou zijn'. Vooral voor Oost-Duitsland zou dat 'een grote teleurstelling zijn, groter nog dan een stijging van de werkloosheid'. De Groene coalitiepartner ziet zichzelf als 'de speerpunt van de vredesbeweging' en roept op tot demonstraties. Twintig regeringsgezinde bondsdagleden hebben een anti-oorlogsoproep ondertekend .

De binnenlands-politieke schade voor Schröder zou dus heel groot zijn. De geesten die hij met zijn pacifistische campagne heeft gewekt gaan niet zomaar liggen. Maar als Schröder in de Veiligheidsraad tegen stemt, schaadt hij de betrekkingen met de Verenigde Staten en de Europese bondgenoten.

Zijn gepraat over een 'Duitse weg' heeft Schröder na de verontwaardigde reacties weliswaar snel gestaakt, in de praktijk zou een afwijkende stem in de Veiligheidsraad daar wel op neerkomen. De nieuwe en oude regionale grootmacht Duitsland zou in de internationale politiek een eigen koers varen, geïsoleerd van Europa. Dat druist regelrecht in tegen het buitenlands-politieke dogma sinds de stichting van de Bondsrepubliek: Duitsland moet worden ingebed in het Westerse bondgenootschap, de VN en de Europese Unie.

Schröders dissidente optreden wekt wantrouwen. Henry Kissinger ziet zelfs een parallel met het keizerlijke Duitsland van begin vorige eeuw: 'Als Duitsland zich tegen de VS kan keren, VN-beleid kan verwerpen en optreden zonder overleg met de andere Europese naties in naam van een ''Duitse weg'' , dan ligt voor Duitsland een gelijkhebberig isolement in het verschiet en voor Europa een terugkeer naar de tijden van voor de Eerste Wereldoorlog.'

Dat is wellicht overdreven. Maar het toont aan dat Duitsland een prijs zal moeten betalen als het niet meedoet met de bondgenoten. Dat heeft Schröder de Duitsers ook vier jaar lang verteld, voordat de bondskanselier begon te vrezen voor zijn herverkiezing.

Nu bekommert de kanselier zich opnieuw om Duitslands positie in de wereld. Dinsdagavond probeerde hij in Parijs met Chirac een gemeenschappelijk Irak-standpunt te vinden. Ondanks alle binnenlandse druk heeft hij zich nog niet willen vastleggen op een nee-stem in de Veiligheidsraad - al kwam hij dinsdag dicht in de buurt. Duitsland is tegen de oorlog en 'wij willen dat deze basispositie ook duidelijk tot uitdrukking komt in het internationale stemgedrag', zei Schröder.

Maar het allermooiste zou natuurlijk zijn als Saddam Hussein wordt ontwapend zonder oorlog. Dan kan Schröder zeggen dat Duitsland de ontwapening altijd heeft gewild. Dat die nooit had plaatsgevonden zonder de door hem zo heftig bestreden oorlogsdreiging van Washington, kan hij buiten beschouwing laten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden