Schröder waagt zich op glad ijs

Bondskanselier Schröder is om. Hij vraagt van de Duitsers offers en meer eigen verantwoordelijkheid. De verzorgingsstaat moet afslanken om te kunnen voortbestaan....

Van onze correspondent Philippe Remarque

De eerste week van januari betekent niet alleen kerstbomen op de stoep en zelfkastijding in naam van de goede voornemens, het is ook de tijd van de politieke introspectie. De top-politici van de Duitse partijen trekken zich terug in oorden als Wildbad Kreuth (CSU) of het Gartenreich Wörlitz (de Groenen) om zich te bezinnen op de koers.

Van bijzonder belang is de bijeenkomst in Wiesbaden van de grootste regeringspartij, de SPD van bondskanselier Schröder. De kanselier heeft vlak voor kerstmis een onverwachte wending gemaakt. Anders dan hij tijdens de verkiezingscampagne zei, wil hij nu toch een radicale afslankkuur voor Duitslands onbetaalbaar geworden verzorgingsstaat.

Zal zijn linkse achterban hem volgen? Echte hervormingen gelden in Duitsland als uiterst moeilijk uitvoerbaar. Hoe dan ook wordt 2003 het jaar van de waarheid voor de aangeslagen regering. Schröder en zijn superminister Clement lijken van plan een gewaagde poging te doen de economische depressie te verdrijven.

In zijn nieuwjaarstoespraak op tv zette Schröder de toon: 'We kunnen onze welstand, sociale zekerheid, goede scholen, straten en ziekenhuizen, waar zoveel volkeren ons om benijden, alleen behouden als we ons op onze krachten bezinnen en gezamenlijk de moed tot fundamentele veranderingen opbrengen.'

De kanselier zei dat de Duitsers 'aan het begin van een moeilijke weg staan'. Hij vroeg 'meer eigen verantwoordelijkheid' en waarschuwde : 'Wie solidariteit misbruikt, brengt de sociale saamhorigheid in gevaar.' De tekst neigde in de richting van de 'bloed, zweet en tranen'-rede die Schröder volgens sommige partijgenoten allang had moeten houden.

Op aansporingen tot radicalere hervormingen had de kanselier steeds geantwoord dat hij 'de mensen moet kunnen meenemen'. Tegen de wil van de machtige vakbondslobby valt niet te regeren, bekende hij in kleine kring.

Maar zijn dramatische val in de peilingen en de gitzwarte economische vooruitzichten (experts verwachten dit jaar 4,5 miljoen werklozen) hebben Schröder in de hoek gedreven. En de bereidheid tot offers is bij de bevolking toegenomen.

Schröder achtte kennelijk de tijd rijp en heroverde het initiatief met een reeks interviews en een 'strategienota'. Daarin worden de hoge sociale lasten als het grootste kwaad voor de Duitse economie aangeduid en oplossingen bepleit die pijnlijk kunnen uitvallen voor uitkeringsgerechtigden.

Schröder heeft deze omslag gemaakt zonder zijn partij, waarvan hij voorzitter is, erin te kennen. Dat brengt risico's met zich mee, want fractie en partij zijn zelfstandige organen die niet met zich laten spotten.

De traditionele partijgenoten zitten nog op de linkse koers die Schröder rond de verkiezingen in september verkondigde. Ze hebben al gewaarschuwd voor 'neo-liberalisme'. Maar Schröder heeft een machtig medestander in zijn 'superminister' voor Economische Zaken en Arbeid Wolfgang Clement, die nog verder wil gaan dan de strategienota.

In Wiesbaden presenteert Clement aan zijn partijgenoten een voor sociaal-democraten ongebruikelijk programma: met belastingvoordelen en het terugdringen van de bureaucratie moet de middenstand worden gestimuleerd. Ook Clement wil de sociale lasten drukken.

De linkervleugel van de SPD deed aan de vooravond van de beslissende conferentie moeite berichten over een richtingenstrijd met Schröder te ontkennen. De bondskanselier zelf kondigde aan dat de beraadslagingen worden afgesloten met een 'Wiesbadener verklaring', waarin de nieuwe koers wordt vastgelegd.

Als dat lukt, heeft de bondskanselier in ieder geval zijn eigen mensen 'meegekregen' in zijn hervonden hervormingsdrift. Dat zou een opsteker zijn voor de vele internationale experts die doortastende hervormingen in Duitsland als een voorwaarde zien voor Europees economisch herstel.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden