Schrijvers vergeten de armen en verliezen zich in postmodern gebakken lucht

Beeld de Volkskrant

Ik zei een keer tegen een vrouw dat ze zo'n gelukkig leven had geleid dat geen schrijver er in zou slagen om een redelijk boek over haar te schrijven. Van oprechte teleurstelling rolden de tranen over haar roze wangen. Terwijl ik haar probeerde te troosten, besefte ik ook dat de mens weliswaar de dood vreest, maar het meest bang is voor het niet meetellen. De tranen van die beminnelijke dame hebben me laten inzien waarom de armen van de wereld tegenwoordig op de controversieelste types stemmen. De kunst, de film, de roman laat ze al decennia links liggen. De enige manier om alsnog van zich te laten horen is voor de armen een stem op stoutmoedigheid geworden.

Sinds een paar dagen loop ik door de straten waar Charles Dickens de verhalen van de arme mensen van zijn land bedacht. Oliver Twist, de jonge Scrooge en Nicholas Nickleby werden onder deze bewolkte lucht van Engeland gecreeerd door hem, opdat de mensheid, welke kant die ook opkeek, oog in oog kwam te staan met de armen.

De beste films en de beste romans zijn geen exacte kopieën van het leven, maar ook wel een beetje het echte leven, door de zeef van intellectualisme en esthetiek gehaald. Het lot van de personages gaat je zo aan het hart dat je ze uit hun lijden zou willen verlossen. De ellende die Jean Valjean van Les Misérables velt bijvoorbeeld, die is niet enkel zorg voor Jean zelf, maar ook voor de mensheid van toen en van het heden.

Vanuit dit perspectief bezien hadden de armen van vroeger het beter dan de armen van nu. Tegenwoordig geen fenomenale pennen meer die erin slagen om de realiteit van de behoeftige gemeenschappelijk goed te maken. De nieuwe generatie schrijvers heeft geen oog voor dat thema en verliest zich liever in postmodern gebakken lucht. Met boeken zonder een degelijk begin, middenstuk, einde, maar wel eindeloos geouwehoer over hun innerlijk gekibbel zijn ze interessant voor een select gezelschap, maar geen bron van waarde voor de volgende generaties die onze tijd zouden willen begrijpen.

Niet alleen in het Westen, maar ook in de derde wereld zijn kinderen en volwassenen verworden tot drugsverslaafden en zijn de series, de films en de boeken over de levens van welvarende, succesvolle mensen hun heroïne. De rijke, volop van het leven genietende Hannah Montana is het rolmodel voor de jeugd, de moeders dromen van de rijke zakenman Christian Grey in Fifty Shades of Grey, Don Draper in Mad Men scoort beter dan iedereen bij de mannen. De arme mens is als hoofdpersoon zo goed als verdreven van het culturele podium.

Echter, of men het nu wel of niet gewenst acht, de mensheid is verbonden met elkaar als in een huwelijk. Je kunt je aan lager wal geraakte echtgenoot wel op straat zetten, maar het kuiltje aan de linkerkant van het bed dat zijn lichaam heeft gemaakt, zal met jou blijven praten. Op de treinstations zal je hem zien staan, in de steegjes van de armste landen zijn ze aan het bedelen, in de overbevolkte steden van Afrika kijken ze met hongerige ogen naar je.

En het zijn er veel. In Nederland, een van de rijkste landen ter wereld, leeft meer dan een miljoen mensen onder de armoedegrens. In de rest van de wereld moeten 2,5 miljard mensen het zien te rooien met zo'n 2 dollar per dag. Voor 1,5 miljard mensen is zelfs die 2 dollar per dag een grote droom.

In de fenomenale roman De Gedaanteverwisseling schrijft Franz Kafka over zijn hoofdpersoon Gregor Samsa het volgende: 'Zijn familie voldeed aan alle verwachtingen die de wereld van arme mensen heeft.' De familie van Samsa maakte zich ondergeschikt aan de arrogantie van de vermogenden omdat de wereld volgens hen nu eenmaal op het verschil tussen arm en rijk balanceert.

Maar ze hadden het mis. De wereld balanceert eerder op de mooie bescheidenheid van de hard werkende miljarden armen die niet ver van de paleizen wonen, de duurste auto's geparkeerd zien staan in hun straten, in tegenstelling tot hun eigen kinderen andermans kinderen wel naar de beste scholen zien gaan, en de wereld toch niet in brand steken. Ze stemmen een beetje dwars en houden zich vooralsnog koest. Misschien omdat ze aanvoelen dat er grotere armoede is in de wereld dan die van hen. Namelijk die van de huidige schrijvers en filmmakers. Denk aan de namen van Charles Dickinson, Victor Hugo, Franz Kafka en je weet wat ik bedoel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden