Schrijver van noodkreet maakt zich bekend

Niemand wist wie het briefje uit het Chinese werkkamp in een pakket had verstopt dat in een supermarkt in de VS werd gevonden. Nu is de auteur bekend: een 47-jarig Falun Gong-lid uit Peking.

MASANJIA - De noodkreet, een keurig gevouwen briefje dat in een doos met Halloween-versiering voor de supermarktketen Kmart verstopt zat, had er een reis van ruim 8.000 kilometer vanuit China op zitten, toen die in handen kwam van een Amerikaanse vrouw in Oregon.


In gebroken Engels schreef de afzender op een stukje papier dat hij gevangen zat in een werkkamp in de noordoostelijke stad Masanjia waar hij en zijn medegevangenen zeven dagen per week vijftien uur per dag moeten zwoegen onder toezicht van sadistische kampbewakers.


'Geachte heer, Als u dit product hebt gekocht, stuur deze brief dan door aan de Wereldmensenrechtenorganisatie', stond er op het briefje dat uit de doos viel toen Julie Keith die in oktober vorig jaar opende. 'Duizenden mensen die hier door de communistische regering worden vervolgd, zullen u voor eeuwig dankbaar zijn.'


Wie de afzender was, bleef een raadsel. Was het een echte gevangene of een vindingrijke activist die aandacht voor het probleem wilde trekken?


Westerse markt

Vorige maand vertelde een 47-jarige ex-gevangene uit het kamp in Masanjia dat hij de briefschrijver was. De man, die afkomstig is uit Peking en tot de in China verboden Falun Gong-beweging behoort, zei dat hij in het geheim wel twintig van dergelijke briefjes had geschreven. Hij verstopte ze in pakketten met opschriften in het Engels, waarvan hij vermoedde dat die voor de westerse markt bedoeld waren. Zijn handschrift kwam overeen met dat van het briefje.


'Lange tijd fantaseerde ik hoe die brieven in het Westen ontdekt zouden worden, maar na verloop van tijd gaf ik de moed op en dacht ik er niet meer aan', zei de man, die uit vrees voor de autoriteiten alleen zijn achternaam Zhang wilde geven.


Sinds enkele maanden is in China een levendig debat uitgebroken over de heropvoedingskampen. Dat heeft voormalige gevangenen de moed gegeven hun verhaal te vertellen. Uit interviews met ruim tien mensen die gevangen hebben gezeten in Masanjia en andere kampen in het land, rijst een beeld op van vreselijke mishandelingen. Gevangenen werden geslagen, ze mochten dagenlang niet slapen of zaten wekenlang geboeid in pijnlijke houdingen.


Verscheidene gevangenen vertelden hoe een medegevangene de dood had gevonden, door zelfmoord of als gevolg van een ziekte waarvoor ze niet werden behandeld.


'Soms sleepten de bewakers mij aan mijn haren rond of hielden ze stroomstokken net zolang tegen mijn huid tot de geur van verbrand vlees de ruimte vulde', vertelt Chen Shenchun (55), die twee jaar had gekregen. Haar vergrijp: ze weigerde een petitiecampagne op te geven om haar achterstallige loon van een staatsbedrijf los te krijgen.


Heropvoedingslessen

Ongeveer de helft van de gevangenen in Masanjia bestaat uit Falun Gong-leden of volgelingen van ondergrondse kerken. De rest zijn prostituees, drugsverslaafden en mensen die het aan de stok hadden gekregen met partijfunctionarissen door hun klachten over machtsmisbruik.


Vooral de Falun Gong-leden moeten het in het kamp ontgelden. Bewakers bonden hen soms bij hun handen en voeten aan vier bedden, die ze vervolgens steeds verder uit elkaar schopten.


'Ik hoor hen nog steeds smeken en schreeuwen', zegt de 51-jarige Liu Hua, die drie keer gevangen heeft gezeten in Masanjia. 'Dat kamp is een ware hel.'


Ook al was het werk zwaar, veel gevangenen vonden het een verademing na de mishandelingen en de urenlange heropvoedingslessen, die erop neerkwamen dat ze eindeloos de kampregels moesten opzeggen of patriottische liederen moesten zingen, terwijl ze in de brandende zon stonden.


Veel van het werk bestond uit het vervaardigen van kleren voor de thuismarkt of uniformen voor de Volkspolitie. Maar de gevangenen maakten ook kerstkransen voor Zuid-Korea, binnenvoeringen met eendendons met het label 'Made in Italy' en zijden bloemen, die volgens de bewakers bestemd waren voor de Amerikaanse markt.


Volgens Corinna-Barbara Francis, die als China-expert aan Amnesty International is verbonden, zal het moeilijk worden de heropvoedingskampen af te schaffen, omdat ze een belangrijke bron van inkomsten vormen. Ook voor het personeel, dat de families van de gevangenen vaak afperst met de belofte hen beter te behandelen. 'De economische prikkel om het systeem op gang te houden, is enorm', zegt zij.


Bij gebrek aan werkkrachten kocht het personeel van Masanjia gevangenen uit andere steden voor een tarief van minimaal 90 euro per half jaar. Zoals de 25-jarige Zhang Ling uit de kuststad Dalian, die samen met vijftig andere jonge vrouwen vorig jaar mei werd opgepakt bij een operatie tegen illegale piramidespelen en daarna werd verkocht aan Masanjia. Daar naaide zij tien maanden lang knopen aan militaire uniformen. Ze werd vrijgelaten nadat een broer van haar daarvoor had betaald.


Functionarissen van Masanjia reageerden niet op faxen en telefoontjes waarin werd gevraagd om een interview. Ook een groep bewakers die onlangs buiten het vrouwenkamp een sigaret zat te roken, wilde geen antwoord geven op vragen.


Maar één bewaker maakte bezwaar tegen de formulering van een vraag. 'Hier zijn geen gevangenen', zei ze streng. 'Het zijn allemaal studenten.'


Sears Holdings, eigenaar van Kmart, wilde geen medewerker vrijmaken voor een gesprek. Maar een woordvoerder zei dat uit een intern onderzoek was gebleken dat de regels van het bedrijf, dat het gebruik van dwangarbeid verbiedt, niet zijn geschonden. Maar hij weigerde te zeggen in welke Chinese fabriek een pakket Halloween-spullen, met plastic spinnnen, spinnewebben en een bloederige lap, was geproduceerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden