Schrijver met een onuitputtelijke bron: de Oranjes

Vanavond gaat in De Balie het toneelstuk Beatrix en de Premiers in première. Scenarist Ger Beukenkamp vindt de waarheid niet zo interessant. 'En wat is in het geval van de Oranjes eigenlijk de waarheid?'

Hij kan de vinger niet leggen op het precieze moment waarop de pr-afdeling van de 'Oranjemachinerie' de strijd wint. Het is ergens in de jaren negentig van de vorige eeuw dat de republikeinen ineens tot fossielen worden gemaakt.

Vooral door toedoen van de media. Zelfs serieuze kranten worden succesvol gekaapt - gehackt, zouden we nu zeggen - door lieden die opgewonden raken van een koninklijke mantel.

Het dubbele is: de Oranjes worden een succesnummer en dankzij hen boekt ook hij succes. Althans, wordt de naam Ger Beukenkamp een Naam. Er zijn nu twee scenarioschrijvers in Nederland op wie iedereen een beroep doet als er weer eens iets over de Oranjes moet worden gedramatiseerd. In de vorm van een film, een tv-serie of een toneelstuk.

Met die andere, Tomas Ross, heeft hij voor het eerst iets samen geschreven: Beatrix en de Premiers, een leesvoorstelling die vanavond in De Balie in Amsterdam wordt opgevoerd. Geïnspireerd op The Audience van de Britse toneelschrijver Peter Morgan. Waarin Helen Mirren als koningin Elizabeth met achtereenvolgende premiers praat.

Hij durft. Het land is in rep en roer vanwege het Koningslied en dan neemt hij, gereputeerd scenarioschrijver, het risico van SAMEN schrijven. Ook nog eens onder hoge tijdsdruk. In drie weken is het stuk daar.

Jan Peter Balkenende: 'Mijnheer Lubbers zit momenteel zelf in de problemen qua testosterongehalte.'

Uit 'Beatrix en de Premiers'

Ger Beukenkamp (66) is van een generatie republikeinen die het gewoon is de Oranjes scheldnamen toe te voegen. Koningin Wilhelmina heet Blauwkop. Beukenkamp groeit op in een katholiek wijkje in Amsterdam-Noord waar hij het 'vreselijk' vindt en het er braaf aan toegaat. Zo niet in huize-Beukenkamp. Daar zijn instituties niet erg geliefd.

Vader Beukenkamp, zeilmaker en oud-zeeman, doet op zondag niets liever dan buurtgenoten die ter kerke gaan ostentatief uit te foeteren. Nee, dit is geen verzinsel van Ger, vertelt drie jaar oudere broer Frank. Hoewel Ger dus inderdaad erg bedreven is in een loopje nemen met feiten, in zijn wereld ook wel 'dramatiseren' genoemd, is dit waar.

Frank, gepensioneerd fraudeopsporingsambtenaar: 'We waren fel. Tegenwoordig is niemand meer fel.'

Pim Fortuyn: 'Ach mevrouw, ga toch koken!'

Uit 'Beatrix en de Premiers'

Op scholen heeft hij het niet naar de zin. Ja, met schrijven en fantaseren. Al op de lagere school maakt hij zijn eerste toneelstuk voor klasgenoten. Hij is ongelukkig en sluit zich vaak af. In Elsevier vertelt hij begin 2013 dat zijn homoseksualiteit misschien wel de oorzaak is. Hij is hoe dan ook altijd verlegen gebleven en heeft nog steeds iets solitairs over zich. De werkkamer thuis is het veilige gebied.

Ger Beukenkamp treedt naar buiten door acteurs zijn teksten te laten uitspreken. Vaak gaan die teksten over de Oranjes, sinds 1996 (toneelstuk Emily) een onuitputtelijke bron van inspiratie. Met de waarheid hebben die teksten soms weinig van doen. De waarheid is dramaturgisch gezien oninteressant, vindt hij. Daarbij: wat is in het geval van de Oranjes eigenlijk de waarheid? Niemand die het weet, hoeveel boeken er over die familie ook zijn vol geschreven.

Dries van Agt: 'Mijn vrind Joop den Uyl heeft, ondanks de betreurenswaardige ideeën van zijn vrouw, uw familie in bescherming genomen.'

Uit 'Beatrix en de Premiers'

Hij is bijzonder verlegen, beklemtonen intimi. Net als veel acteurs, zegt Peter de Baan, zijn vaste regisseur die nu ook voor de leesvoorstelling is ingeschakeld. Daarom geeft De Baan hem weleens een rolletje. Zoals in de tv-serie Bellicher waarin hij een norse vader neerzet die aan tafel in gebed voorgaat.

Voor iemand met zo'n inborst is het op het oog verwonderlijk dat hij dezer dagen juist zo naar buiten treedt. Als verkondiger van een boodschap die de meeste Nederlanders helemaal niet aanstaat. Vorige week maandag zit Ger Beukenkamp als vertegenwoordiger van het Nieuw Republikeins Genootschap (NRG) aan tafel bij Pauw & Witteman. Voorzitter Anjo Clement is geveld door koorts, hij is bereid de honneurs waar te nemen.

Dit tekent het 'engagement' waarmee Beukenkamp zich in de Oranjes heeft vastgebeten, zegt de naaste omgeving. Tot vorige week is hij min of meer slapend lid van het NRG en plots is hij het gezicht ervan. Gekleed in wit, de kleur van de republikein. Hij heeft namelijk écht iets tegen het instituut monarchie. Dat geluid moet worden gehoord.

Zeker, erkent regisseur De Baan, als drama-onderwerp doen de Oranjes het altijd goed, dus er spelen ook nog andere factoren. Maar dat moet niet worden overdreven. 'Op werk van Tomas Ross komen altijd bakken mensen af, die wordt er rijk van, en wij krijgen altijd prijzen van vakjury's.' De Baan verzekert het nog maar eens: dat de scenarioschrijver vaak kiest voor de koninklijke familie is een teken van betrokkenheid.

Ruud Lubbers: 'Maar Bea, moet jij niet boven de partijen staan?'

Uit 'Beatrix en de Premiers'

Nooit eerder werkte Tomas Ross samen met Ger Beukenkamp. Ook hij onderschrijft dat zijn collega-schrijver 'authentiek' is in zijn kritiek op de monarchie. Ross zelf kan het minder bommen. Als hij volgende week dinsdags iets wits draagt is dat toeval. Nu ze in drie weken een leesvoorstelling in elkaar hebben gezet, valt het hem op dat de ernstige teksten allemaal van Beukenkamp zijn en hij zelf veel meer voor de vrolijke noot zorgt.

Het is in die zin wonderlijk dat collega Beukenkamp doorgaans veel verder van de werkelijkheid afdrijft dan hijzelf, vindt Ross. Denk even aan De Prins en het Meisje, van de hand van Beukenkamp. Een door de VPRO uitgezonden miniserie over Friso en Mabel waarin laatstgenoemde wel erg vet wordt neergezet als een op geld belust gangstermeisje. Ross vindt zichzelf 'feitelijker'. Hij komt uit de journalistiek.

Dit is geen kritiek, slechts een constatering. Toen hij enkele weken geleden door Beukenkamp werd gebeld, zijn ze snel bij elkaar gekomen. Drie keer. Aanvankelijk was het de bedoeling om een voorstelling voor Carré te maken (Ross: 'Toe maar!') maar uiteindelijk worden het twee uitvoeringen in De Balie (150 stoelen). Wel met topacteurs als Cas Enklaar en Huub Stapel.

Inderdaad hebben ze beiden meermaals gezegd dat het nu écht, écht genoeg is geweest met schrijven over de Oranjes. Maar ja. Er is niet zoveel anders. De koninklijke familie doet tenminste stof opwaaien en onze politici zijn te saai. Daarbij: omroepen en filmproducenten zien meer drama en geld in Máxima dan, pak hem beet, Balkenende. Ross: 'Balkenende? Die kun je toch niet naar een bordeel laten gaan. Hoewel, Ger misschien wel...'

Wim Kok: 'Ik vind het vreselijk dat het land in een constitutionele crisis wordt gestort door een lovestory.'

Uit 'Beatrix en de Premiers'

Regisseur Hans Hylkema, met wie Beukenkamp ook samenwerkt, doorliep dezelfde lagere school in Amsterdam-Noord als zijn latere scenarioschrijver. Hij wordt als jongetje 'opgetrommeld' door Beukenkamp om bij hem thuis een toneelstuk te repeteren. Later komen ze elkaar weer tegen in de wereld van het drama. Beukenkamp schrijft zijn fascinatie voor de Oranjes voor het eerst op in de monoloog Landgenoten, Beatrix Spreekt voor het door hemzelf opgerichte amateurgezelschap Toetssteen. Hylkema regisseert het stuk.

Hij staat zelf 'onverschilliger' jegens het Koningshuis. 'Misschien moeten we het houden als volksvermaak nummer 2, na voetbal.' Hij ziet het er niet van komen dat Nederland ooit een republiek wordt, maar heeft bewondering voor de gedrevenheid waarmee Beukenkamp dat bepleit. En: 'Ger is absoluut geen relnicht!'

Die kwalificatie is een antwoord op critici. Wie rondbelt over Beukenkamp krijgt vaak te horen dat hij 'profiteert' van de populariteit van de Oranjes.

Mark Rutte: 'Wanneer u geen leiding geeft, is dit land overgeleverd aan narcistische schraalhansen.'

Uit 'Beatrix en de Premiers'

Het gaat Beukenkamp om het andere geluid, het andere beeld. Dat moet ook gehoord en gezien worden. Als koningin Beatrix in januari haar aftreden aankondigt, is daar nog dezelfde avond oud-premier Ruud Lubbers op tv die bij Nieuwsuur ongeveer suggereert dat hij het bed heeft gedeeld met de vorstin. Kijk, daar kan een scenarioschrijver iets mee.

Te meer daar het hem ernst is, die kritiek op het instituut monarchie. Ger Beukenkamp staat op 30 april op het Waterlooplein, in het wit, en zingt dan mee met het NRG-lied Ik Willem niet. Tekstueel en metrisch gezien een heel wat beter lied dan het wijlen Koningslied. De aanstaande koning moet de tekst niet al te letterlijk nemen.

Willem-Alexander is namelijk een 'aardige kerel'. Hij kan er ook niks aan doen. Het ligt aan het volk. Dat heeft bepaald dat het een aantal ingezetenen 'gevangen' mag houden. Je wordt geboren en je bent meteen gevangen. In die kooi. Dat vindt hij idioot. Mensen zouden daar eens dieper over moeten nadenken. Amalia, een meisje nog, is nu al gevangene.

Ger Beukenkamp heeft niet zo veel op met de waarheid, maar met deze wel.

En voor het overige werkt hij nu aan een scenario over Ayaan Hirsi Ali.

CV Ger Beukenkamp

1946 Geboren in Amsterdam-Noord

1964 Lts chemo-techniek

1968 Laborant elektronen-microscopen Universiteit van Amsterdam

1980 Eerste drama op tv als scenarioschrijver: Drie verhalen, Twee vrouwen

1994 Prix Italia voor scenario Ik ga naar Tahiti

1996 Emily, of het Geheim van Huis ten Bosch

2005 De Kroon, over de Zorreguieta-affaire

2007 De Prins en het Meisje

2010 De Troon, over koningen Willem I, II en III

2012 Speelfilm Majesteit

Ger Beukenkamp woont samen, in Amsterdam.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden