Schrijnender kan een principe niet voelen

Is je zoon in Irak gesneuveld voor zijn land, vieren demonstranten bij de begrafenis zijn dood, en dan krijg je van de opperrechters van datzelfde land te horen dat ze dat mogen.


Schrijnender kan een botsing tussen principes en de praktijk niet worden. Het gebeurde woensdag in de VS. De vrijheid van meningsuiting gaat boven de gevoelens van de naasten, hoe gekwetst die zich terecht ook voelen, oordeelde het Hooggerechtshof.


De aanleiding voor de uitspraak was de betoging die leden van de Westboro Baptist Church in 2006 hielden bij de begrafenis van marinier Matthew Snyder. Zij droegen leuzen met zich mee als 'Dank God voor dode soldaten', 'Amerika is verloren' en 'God haat homo's'.


De leden van de kerk geloven dat elk ongeluk dat Amerika treft Gods straf is voor de weigering van het land hun leer te volgen. Die leer veroordeelt homo's, katholieken, joden en anderen. Zij demonstreren vaak bij militaire begrafenissen.


De vader van de marinier stapte naar de rechter vanwege het toegebrachte leed. Een jury stelde hem in het gelijk, maar in hoger beroep verloor hij. De zaak kwam voor het Hooggerechtshof. Met 8 tegen 1 bepaalde het hof dat de leden van een kerk mogen demonstreren.


Het woord is machtig, schrijft opperrechter John G. Roberts jr. Het kan mensen enorm pijn doen, maar dat mag niet worden bestraft. De vrijheid van meningsuiting beschermt 'zelfs kwetsende uitlatingen over publieke kwesties om te verzekeren dat het publieke debat niet wordt gesmoord'.


Het is de zoveelste uitspraak waarin het Hof het First Amendment van de grondwet over de vrijheid van meningsuiting het zwaarst laat wegen. Alleen voor uitspraken die de nationale veiligheid bedreigen, wordt een uitzondering gemaakt.


Roberts legt uit hoe belangrijk de vrije meningsuiting is. 'Debat over publieke vraagstukken moet krachtig, ongeremd en volstrekt open zijn.' En hoewel de spandoeken van de kerk niet bepaald fijnzinnig zijn, raken zij aan kwesties van 'publiek belang'. Zoals 'het politieke en morele gedrag van de Verenigde Staten en hun burgers, het lot van onze natie, homoseksualiteit in de strijdkrachten en schandalen in de katholieke geestelijkheid'. Elke mening daarover moet worden verdedigd als bijdrage aan de democratische discussie.


Dus ook als die mening grof is en komt van een kerkje uit Topeka, Kansas, dat eigenlijk alleen maar bestaat uit de familie van de oprichter Fred Phelps en absoluut niet mag worden verward met de officiële baptische kerken.


Het Hooggerechtshof staat niet alleen in zijn maximalistische uitleg van het recht op vrije meningsuiting. Eenentwintig nieuwsorganisaties, waaronder The New York Times, stelden een brief op waarin zij de kerk steunen. 'Een marginale boodschapper het zwijgen opleggen vanwege het onsmakelijke van de boodschap, staat haaks op de meest fundamentele bepalingen van het First Amendment.'


Als je eenmaal begint de vrije meningsuiting in te perken, waar eindig je dan? Dat is de angst. Het is een verschil met Europa. Daar raakte het begrip Verlichtingsfundamentalisme in zwang. Als iemand zo'n term gebruikt, weet je dat het beiteltje waarmee bepaalde democratische principes worden uitgehold, dichtbij is. In Amerika proberen ze weg te blijven van dat hellend vlak. Ook al doet dat soms heel veel pijn.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden