Schrijnend portret van Riefenstahl

Theater

ROTTERDAM Staan kunstenaars boven de wet? Actrice, regisseuse en later fotograaf Leni Riefenstahl vond van wel. Ze zegt dit letterlijk in Amazones, een boeiende biografische voorstelling van het Ro Theater over de omstreden Duitse filmmaakster die in haar werk (al dan niet bewust) de nazi-ideologie verheerlijkte. Adolf Hitler was in ieder geval haar grootste bewonderaar.


Gerardjan Rijnders schreef de tekst van Amazones en regisseerde ook. Subtiel verweeft hij het levensverhaal van Riefenstahl met een melodramatische enscenering van Heinrich von Kleists Penthesilea. Het was de grote wens van Riefenstahl om ooit deze toneeltekst, over de Amazonekoningin die tegen alle regels in verliefd wordt op Achilles, te verfilmen. Deze droom kwam nooit uit.


Rijnders werpt zich nu op als Riefenstahl-archeoloog en construeert live op het toneel de über-romantische Penthesilea-verfilming die zij nooit heeft kunnen maken.


Decorontwerper Marc Warning heeft het podium in een bedrijvige filmset veranderd. Hierop zijn acteurs, cameramannen en een opnameleider voortdurend in de weer met korte scènes die direct in grofkorrelig zwart-wit geprojecteerd worden op een groot scherm dat hangt boven het toneel.


Fania Sorel speelt de intens kijkende jarendertigactrice die vol overgave Penthesilea speelt. Dat had gemakkelijk een erg lollige bedoening kunnen worden, maar Sorel blijft doodserieus in haar rol en ziet er daardoor authentiek vurig en soms prachtig uit op de levensgrote filmbeelden.


Dit is Riefenstahls droom-Penthesilea. Zelf zit de regisseuse (Sylvia Poorta) helemaal links op het podium toe te kijken terwijl de film geschoten wordt. We mogen aannemen dat de hele set een hersenschim is, want al snel blijkt uit de tekst dat ze inmiddels tegen de 100 jaar oud is en begonnen te dementeren. Tussen de scènes door praat ze met haar jongere vriend Horst (een leuke rol van Herman Gilis) over haar ontmoetingen met Hitler en Goebbels, over haar partijdagfilm, over haar stellige overtuiging dat kunst en politiek niets met elkaar te maken hebben.


Het levert een helder, onderhoudend en soms schrijnend portret op van een raadselachtige vrouw die nooit haar eigen fouten onder ogen heeft willen zien. Rijnders benadrukt vooral die tragische kant. Bijvoorbeeld in een scène waarin de bejaarde vrouw zich haar dankwoord op een filmfestival herinnert, dat ze afrondt met het minutenlang brengen van de Hitlergroet.


Poorta speelt haar tegelijk ontwapenend verstrooid en strijdbaar tot op het bot. Aandoenlijk is de vertedering in haar ogen wanneer ze naar haar eigen filmbeelden zit te turen. Fel zijn haar verdedigingen tegen de aantijgingen van de acteurs, de opnameleider en vriend Horst. Zo zouden de figuranten in haar film rechtstreeks uit een concentratiekamp geplukt zijn. Haar verweer: 'Hier krijgen ze tenminste goed te eten!'


Leni Riefenstahl was en is fout. Het fascinerende aan haar zijn niet zozeer de films. Wel dat ze haar hele leven verbeten is blijven vechten tegen een leger aan criticasters. De amazonekoningin die ze zo graag op film wilde vastleggen, was, zoals Rijnders met deze voorstelling suggereert, Riefenstahl zelf.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden