Schrijft de Volkskrant te veel over Netflix?

Er zou te veel aandacht zijn voor het 'commerciële' Netflix. Analoog aan film en theater is het niet gek dat de krant schrijft over series die geld kosten.

Beeld de Volkskrant

Donderdag was weer zo'n Netflix-dag. In vier stukken ging het over de streamingdienst, die steeds minder vaak als zodanig wordt toegelicht. Want iedereen weet inmiddels wel wat Netflix is, toch? In feite is Netflix ook zoveel meer, toch? Op de voorpagina van V ging het over 'de nieuwe Netflix-film' Okja, over een genetisch gemanipuleerd reuzenvarken. Vorige week kopte V op de cover 'Gehoord op Netflix'. Het verhaal ging niet zozeer over Netflix, maar over bandjes die speelden op het festival Best Kept Secret en groot waren geworden dankzij Netflix-series.

Verder kwam Netflix deze maand voorbij in Ten eerste, Economie, Sport, het Magazine, Sir Edmund, in columns, rubrieken, recensies. Waar eigenlijk niet?

Zie je wel, zal een groepje lezers nu denken, het gaat voortdurend over Netflix. Met enige regelmaat wordt er geklaagd over de 'overdreven aandacht' voor de 'commerciële abonnementszender'. 'Bijna dagelijks vind je verhalen over programma's van die zender in de krant', mailde een lezer naar aanleiding van een tv-bespreking over een Netflix-documentaire. 'Allemaal gratis advertenties. Die artikelen bedienen maar een klein gedeelte van de Volkskrant-abonnees, want niet elke Nederlander en elke Volkskrant-abonnee heeft een abonnement op Netflix.'

Dat klopt, maar of het om een klein deel gaat, valt te bezien. Sinds Netflix in september 2013 in Nederland begon, is het aantal abonnees rap gestegen tot ruim 2,2 miljoen, aldus onderzoeksbureau Telecompaper. Netflix zou zeker tien keer zoveel abonnees hebben als Videoland, de Nederlandse concurrent.

Een overlap tussen abonnees is bovendien niet het belangrijkste criterium. Op verschillende niveaus, creatief en economisch, is het Amerikaanse bedrijf relevant. Wereldwijd passeerde het in april de grens van 100 miljoen abonnees en had het dit laatste kwartaal een omzet van 2,5 miljard dollar. Een groot deel van de winst investeert het in zogenoemde 'originals', eigen kwalitatief hoogstaand drama en documentaires, zoals House of Cards, The Crown en Making a Murderer.

'Er is een enorme verschuiving gaande van geld en creativiteit die voorheen naar films gingen en nu ook aan series worden gespendeerd', zegt de chef kunst en media. 'Dit wordt niet voor niets de Gouden Eeuw van de tv-serie genoemd. Dat er naast film, muziek en beeldende kunst meer aandacht is voor series, is een bewust besluit.'

Vanuit artistiek oogpunt is het logisch aandacht te besteden aan de producties van Netflix. Ook cultureel is de belangstelling gerechtvaardigd. Het kijkgedrag van veel mensen (niet alle) is onder invloed van Netflix ingrijpend veranderd. Hoewel een aanzienlijk kijkerspubliek nog steeds bereid is elke week geduldig een nieuwe aflevering op de publieke omroep af te wachten - denk aan Klem - maakt Netflix zijn originals in één klap beschikbaar. Een nieuwe aflevering begint vanzelf. Intussen krijgen kijkers producties aangeboden die volgens algoritmen aansluiten bij hun individuele smaak. Liep men voorheen niet snel te koop met een avondje zappen voor de buis, voor nachtelijk bingewatchen - meerdere afleveringen achter elkaar kijken - op Netflix lijkt niemand zich te schamen. Slecht voor de nachtrust wellicht, maar intellectueel doet het volgens sommigen niet onder voor een geweldige roman die je ook niet kunt wegleggen.

Begrijpelijk dat lezers die geen Netflix-abonnement bezitten en dit fenomeen niet kennen zich mogelijk buitengesloten voelen. 'Ik ben niet van plan mij te abonneren op deze dienst en ik denk dat er wel een zinniger invulling van de krant mogelijk is', foeterde er een over de aandacht voor House of Cards. Maar analoog aan ander hoogstaand drama zoals in film en theater, waarvoor consumenten ook moeten betalen, is het niet zo gek dat de krant series bespreekt die geld kosten. Lezers bepalen nog altijd zelf of ze op basis van een stukje in de krant een kaartje voor bioscoop, concert of theater kopen, of een abonnement van een streamingdienst nemen.

Anders dan voorheen bespreken de vijf tv-recensenten, die eind 2015 begonnen en elkaar wekelijks afwisselen, ook het streamingaanbod en internetfilmpjes. Van de pakweg 260 recensies in 2016 gingen er tien over programma's die bij Netflix te zien waren. In 2017 waren dat er tot dusver negen (veel documentaires, zoals Chef's Table en The Keepers). Van het kwalitatief vergelijkbare HBO werden in 2016, toen het nog beschikbaar was als los abonnement, acht series besproken. Vice kwam in 2017 vier keer voorbij en YouTube acht keer - gisteren werd het YouTube-kanaal Concentrate besproken, evenals Linda.tv.

Hoewel de vijf optreden als verkenners van het medialandschap, bestaat het gros van de recensies dus nog altijd uit 'ouderwetse' tv. 'Alles wat echt goed is op NPO bespreken we zeker', zegt een van hen.

In de wekelijkse rubriek over nieuwe tv-series ging het daarentegen 17 van de 31 keer over een serie van Netflix. 'We houden de balans in de gaten en bespreken ook series van kleinere diensten', zegt de chef. 'Het aanbod van Netflix is alleen zoveel groter.' Daarin schuilt een gevaar, beaamt hij. Net zoals Apple de media altijd goed wist te vinden, is de pr-machine van Netflix onstuitbaar. 'Maar we schrijven evengoed kritisch over Netflix.'

Dat blijkt uit eerdere verhalen over de nauwelijks transparante bedrijfscultuur, over series die de hoge verwachtingen niet inlosten en over de keerzijde van algoritmen waarmee kijkgedrag wordt beïnvloed. Van maatvoering is de redactie zich bewust, zegt de chef. Maar op het terrein van film zal er bijvoorbeeld alleen maar meer aandacht komen voor Netflix. 'Nu schrijven we over alle bioscoopreleases, maar de premières bij Netflix, zoals Okja, behandelen we willekeurig. Terwijl er inhoudelijk geen enkele reden is deze films niet evenveel aandacht te geven.'

Ook elders in de krant rukt Netflix gestaag op. Afgelopen jaar werd in 160 artikelen aan Netflix gerefereerd. Dikwijls als bijzaak, maar daarom niet minder veelzeggend. Citaat van een onderzoeker in de krant van dinsdag over jongeren die steeds later aan seks beginnen: 'Je kunt hele weekenden doorbrengen met Netflix kijken en het bijwerken van je Facebookpagina. En alle dingen die tijd kosten, betekenen dat er minder aan seks wordt gedaan.' Het werkwoord 'netflixen' is in opkomst: dit jaar vier keer in de Volkskrant, drie keer in NRC Handelsblad, vijf keer in Het Parool. Afgelopen week muntte PvdA'er Paul Depla het woord 'netflixisering' om het ontstaan van 'groepjes die in hun informatiebubbel leven' aan te duiden.

Netflix is alom, dat billijkt aandacht in de krant. Wel zal de redactie alert moeten blijven op 'netflixisering', want informatiebubbels zijn wezensvreemd aan het open karakter van een krant. Ze kan er evenmin van uitgaan dat iedereen weleens een bingewatch-roes heeft ervaren. En ja, er zullen ongetwijfeld lezers blijven bestaan die niet weten wat Netflix is.

De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak. Hier kunt u alle voorgaande edities teruglezen. Reageren? ombudsvrouw@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.