Schrappen en schrapen is het devies

Met de teloorgang van de ID-banen dreigt een kaalslag in de culturele en sociaal-maatschappelijke sector. Voor de stichting Delinkwentie & Samenleving en Intercultureel Centrum RASA en fietsenstalling UB2000 geldt: hoe nu verder?...

Voor vernieuwende muziek moet je in Utrecht zijn. Heden nog, vanavond, dan heeft festival Rumor Argentijnse dance in de aanbieding, of hoogstaande geroviseerde muziek, postrock en hypermoderne jazz. Geen doorsnee deuntjes dus. 'Als het maar experimenteel is', zegt Gr Barten. Vijf weekenden per jaar organiseert hij het festival, met vrijwilligers. In Tivoli, theater Kikker, jazzpodium SJU, en zelfs in de Domkerk. Want het vaste publiek van de podia moet ook eens wat anders horen, vindt Barten.

In zijn negenjarig bestaan heeft het kleinschalige, dwarse festival een vaste plek veroverd. Rumor is de pl van het Utrechtse muziekleven, vond de gemeente onlangs nog aldus Barten.

Maar parel of niet, het is de vraag of Rumor volgend jaar nog bestaat. Want 'Melketier' Gr moet op zoek naar een betaalde baan, elders. 'De stichting Rumor heeft geen geld voor een betaalde kracht. En de kans dat we meer subsidie krijgen, is erg klein.'

Succesvol en toch wankel op de benen, daarin staat Rumor niet alleen. Ook de toekomst van CircusJopie en Moira is onzeker. Evenals die van de Aardvlo, de Tussenvoorziening, Ekko, Umut, Kade Ateliers en al die andere kleine en eigenzinnige organisaties die het afgelopen decennium op Melkert-banen hebben gedraaid. Nu de gemeente sinds 1 januari verantwoordelijk is voor de gesubsidieerde arbeid, en daarvoor weinig geld ontvangt, zullen de meeste banen verdwijnen.

Tientallen organisaties zullen dientengevolge de komende jaren het loodje leggen, zegt Ignas Haeken van De Gids, een ondersteunende organisatie voor de stichtingen. 'Dat betekent een enorme kaalslag in de culturele en sociaalmaatschappelijke sector.'

Goedkope expositieruimte, onbespoten appels, vernieuwende Turkse literatuur, een les koorddansen, een optreden van een underground-hiphopband kom daar over een tijdje in Utrecht nog maar eens om. 'Het andere geluid verdwijnt uit de stad', zegt Dorine Sneep van de stichting Kade Ateliers, die schildercursussen geeft.

En Utrecht Culturele Hoofdstad? Laat Riana Luiks van Circus Jopie niet lachen. 'Wat heeft Utrecht dan nog te bieden? De Stadsschouwburg en het Muziekpaleis.'

Ook het onderwijs en het welzijnswerk lijden onder het wegvallen van de Melketiers, hoewel die organisaties er in hun voortbestaan niet afhankelijk van zijn. Zonder klassenassistenten zal er minder aandacht zijn voor kinderen die langzamer leren, zegt directeur Jaap Nelissen van de Jenaplanschool Wittevrouwen. 'En als een kind in zijn broek plast, moet de hele klas wachten totdat de leraar terug is.' Als hij zijn ID'ers kwijtraakt, zegt directeur Ton van Vlimmeren van de Gemeentebibliotheek Utrecht, zullen de bibliotheken in het uiterste geval minder uren open kunnen zijn. 'Dat is erg jammer, terwijl iedereen hier komt: een kind van 1 en een oma van 85.'

Utrecht wordt relatief hard getroffen door het verdwijnen van de ID-banen. Voor zeker 360 instanties, groot en klein, zijn de ID'ers de kurk waarop de organisatie drijven. Van de stichting Delinkwentie & Samenleving tot fietsenstalling UB2000, van het Reikicentrum Ying Yang tot voetbalclub V.V. Utrecht, van de Katholieke Scholenstichting Utrecht tot Intercultureel Centrum RASA, allemaal profiteerden ze in de jaren negentig van het voortvarende ID-beleid van de gemeente.

'Subsidie, nee dat hebben we niet, zeiden ze bij de gemeente. Neem maar een ID'er', herinnert Dorine Sneep van Kade Ateliers zich. 'Iedereen was blij, de gemeente omdat ze weer een werkloze aan een baan had geholpen, en de clubs omdat ze een gratis arbeidskracht erbij kregen.'

aerantwoordelijk wethouder Hans Spekman (Sociale VZaken): 'Daar worden we nu voor afgestraft. Ik vind het onbegrijpelijk dat de ID-banen zijn afgeschaft, zeker in deze tijd van groeiende werkloosheid.'

Nu de gemeente verantwoordelijk is geworden voor gesubsidieerde arbeid en daarvoor veel minder geld ontvangt, is er een veel kleinschaliger regeling bedacht. De ID'ers die geen reguliere baan kunnen vinden, kunnen slechts nog gedeeltelijk worden gesubsidieerd. Veel organisaties kunnen dat niet betalen. Spekman: 'Wij hebben ervoor gekozen de werknemers de helpende hand te bieden, en minder de werkgevers.Waarschijnlijk zullen daardoor een aantal organisaties omvallen, en dat is heel hard.'

Spekman gooit het kind met het badwater weg, vindt Marry Mos van oppositiepartij GroenLinks. 'Hij maakt een schijnkeuze. De Melketiers zijn de stichtingen. Als je de Melketiers weghaalt en de stichtingen vallen om, dan zijn daarmee ook heel veel banen weg. Dat is niet handig in tijden van hoge werkloosheid.' Ze betwijfelt in hoeverre Spekman zijn belofte kan waarmaken: geen ID'er komt in de bijstand terecht. 'Waar gaat hij al die banen vandaan halen?'

De gemeente wil de komende jaren 1500 Melketiers aan een reguliere baan helpen. Slechts 400 'onbemiddelbaren' blijven volgens deze optimistische schatting over in een gesubsidieerde baan. Groepshulp Sandra van kinderopvang Ukkie is met enige moeite wel bemiddelbaar, denkt ze, maar aanlokkelijk zijn haar perspectieven niet. 'Ik heb geen diploma's. Het zal wel kroketten bakken worden.' Decorontwerpster Jolanda Jansen van Circus Jopie vreest eenzelfde lot. 'Dat trek ik niet, dan zit ik zo weer thuis.'

Vanuit langdurige werkloosheid of jaren in de WAO kwamen de ID'ers oorspronkelijk bij de organisaties terecht. Die boden doorgaans een inspirerende omgeving waar ze rustig konden wennen aan de harde arbeidsmarkt. 'Assistenten' heetten ze, maar al snel werd het vaak meer dan dat, zeker bij de kleinere organisaties. 'Ik doe de conatie van de vrijwilligers', zegt Inge de Lange van Circus Jopie, 'Dat is veel meer dan in mijn functie-omschrijving staat.' Zij werkt inmiddels vijf jaar bij het circus. Met zoveel plezier dat ze het lage loontje er graag voor over heeft en niet uitkijkt naar een andere baan. Hoewel ze daar inmiddels best toe in staat is.

Precies de reden waarom staatssecretaris Rutte (Sociale Zaken) van de ID-regeling af wilde: van tijdelijke baantjes waren het in de loop der jaren nauwelijks verhulde langdurige dienstverbanden geworden. Doorstroming was er nauwelijks. Deze kritiek deelt Kitty Donker van welzijnsorganisatie Cumulus, zelf ook ID-werkgever. 'Soms zitten mensen wel tien jaar in een ID-baan. Die denken: ik zit wel best. Dat is wat al te gemakkelijk. De gesubsidieerde banen moeten er zijn voor degenen die het echt nodig hebben. De rest moet naar een andere werkgever of in dienst worden genomen en volgens de CAO betaald.'

Zeker de kleine organisaties hebben geen geld om de ID-banen om te zetten in regulier werk, aldus Luiks van Circus Jopie. 'Voor een reguliere baan krijg je geen subsidie. Wij zijn voor ons bestaan afhankelijk van de ID-regeling.' Hoe te overleven zonder? Schrapen en schrappen, lijkt het devies. 'We leven al op krijgertjes en andere afgedankte spullen', zegt Luiks van Circus Jopie die volgend jaar waarschijnlijk ook geen subsidie meer ontvangt, maar wel vierhonderd cursisten bedient.

Landschapsbeheer Utrecht heeft een creatieve oplossing bedacht. Samen met onder meer fietsenstalling UB2000 is de landschapsbeheerorganisatiebezig een reegratiebedrijfje op te richten: de Goed Bezig Groep. 'Het gemeentelijk budget gaat vooral naar de grote reegratiebedrijven. Maar wij hebben juist veel ervaring met mensen die van ver komen die een gebruiksaanwijzing hebben', zegt directeur Frans ter Maten. De dreiging van een naderend einde noopt inderdaad tot veel inventiviteit, aldus Dorine Sneep van Kade Ateliers. 'We kunnen niet meer achterover leunen.' Collega Rob Ottervanger ziet weinig positiefs in de situatie: 'Noodgedwongen moeten we onze positie heroverwegen.'

De meeste organisaties zullen het niet lang volhouden zonder de Melketiers, weet Ignas Haeken van De Gids. Hij denkt dat binnen een jaar de eerste slachtoffers vallen. 'En de organisaties die overblijven, moeten noodgedwongen inkrimpen. Of de prijzen van hun activiteiten verhogen. Het resultaat: een enorme verschraling van het culturele en sociaal-maatschappelijke leven.'

Waren daar niet ooit Melkertbanen voor bedacht?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden