De terugkomst in Amsterdam van de tweede expeditie naar Oost-Indië, Hendrik Cornelisz. Vroom, 1599. Te zien in het Rijksmuseum.

rondgang ‘Gouden Eeuw’

Schrappen, afbouwen of behouden: hoe gaat men om met de term Gouden Eeuw?

De terugkomst in Amsterdam van de tweede expeditie naar Oost-Indië, Hendrik Cornelisz. Vroom, 1599. Te zien in het Rijksmuseum. Beeld Universal Images Group via Getty

Het Amsterdam Museum schrapt de term ‘Gouden Eeuw’. Verdient dit initiatief navolging? Of moet je afblijven van een historisch begrip dat de Nederlandse trots symboliseert en al eeuwen bestaat.

Judikje Kiers, directeur Amsterdam Museum 

‘Zeker hadden we deze reacties verwacht. Er zelfs op ­gehoopt. Maar als de storm is geluwd moet er wel een inhoudelijke discussie komen. We willen het verleden niet herschrijven of wegpoetsen, maar verrijken. En dat kan beter met de neutralere term 17de eeuw. Mensen zullen zich hierdoor ook meer thuis voelen. We zijn een museum voor, van en met alle Amsterdammers.’

Michael Huijser, directeur Het Scheepvaartmuseum, Amsterdam 

‘We waren verrast door het nieuws, zo halverwege het Rembrandt-jaar, waarbij toch veel musea betrokken zijn, en het Bureau van Toerisme. Meestal lichten de musea elkaar van tevoren in. Maar goed, wijzelf gebruiken de term het liefst tussen aan­halingstekens, de ‘Gouden Eeuw’, ­omdat het een historische term is, uit de 19de eeuw.’

Lidewij de Koekkoek, directeur Rembrandthuis, Amsterdam

‘We gebruiken het begrip nog wel, maar gaan het langzaam afbouwen. Musea zijn maatschappelijke instellingen en die hebben een voortrekkersrol. We kijken nu met andere ogen naar vroeger. Genuanceerder. Rembrandt was ook niet alleen een genie. Hij schilderde arm en rijk, ook de joodse en Afrikaanse gemeenschap in Amsterdam. De 17de eeuw was fantastisch én vreselijk; beide moeten worden ­benoemd.’

Taco Dibbits, directeur Rijksmuseum, Amsterdam

 ‘Wij nemen in het Rijksmuseum geen afstand van de term Gouden Eeuw. Natuurlijk had de periode van de 17de eeuw een schaduwzijde, maar we willen het tijdperk dan ook vanuit meerdere perspectieven blijven benaderen. Niet ­alleen maar als glorietijd. Volgend jaar gaan we nota bene een grote ­Slavernij-tentoonstelling maken. Het is belangrijk andere inzichten toe te voegen en ze niet uit te sluiten. Door verschillende perspectieven aan de Gouden Eeuw toe te voegen, maak je de geschiedenis juist completer.’

Touria Meliani, wethouder van Cultuur van Amsterdam

‘Het is een individuele keuze van elk museum. Maar ik vind het belangrijk dat het ­gesprek hierover wordt gevoerd.’

Herman Pleij, cultuurhistoricus

‘Dit is een idioot voorstel. Het ­museum, een belangrijk instituut, onttrekt een wezenlijk aspect aan het verleden, terwijl het de opdracht heeft de historie te onderzoeken. Daarnaast wordt geïmpliceerd dat er voor de zwarte kanten van de 17de eeuw nooit belangstelling bestond, terwijl het Amsterdam Museum in de jaren zeventig zelf een tentoonstelling organiseerde die ‘Arm in de ­Gouden Eeuw’ heette.’

Emilie Gordenker, directeur Mauritshuis, Den Haag 

‘We blijven de term hanteren, omdat we een ­museum speciaal voor Nederlandse schilderkunst zijn en er qua schilderkunst wel degelijk van een Gouden Eeuw sprake was. Daarin zijn we anders dan een kunst- en geschiedenismuseum, zoals het Rijksmuseum.’

Herman Pleij, cultuurhistoricus

‘Het is een historisch gegeven dat de 17de eeuw vanaf de 19de eeuw als ­Gouden Eeuw is aangeduid. Hang er desnoods een bordje naast: ‘Zo noemden we het vroeger.’ Nu wordt immaterieel cultureel erfgoed vernietigd. Natuurlijk is dit besluit met de beste bedoelingen genomen, maar het bevindt zich op hetzelfde vlak als IS dat beelden in elkaar sloeg, en niet te vergeten dat van onze eigen Beeldenstorm.’

Michael Huijser, directeur Het Scheepvaartmuseum, Amsterdam

‘Schrappen roept even heftige reacties op als bij de Zwarte Pietendiscussie. Wij willen dat genuanceerder doen, ook omdat we een veel traditionelere achterban hebben dan menig ander museum. Je moet je afvragen wat en voor wie de Gouden Eeuw iets betekent. We hebben net een 17de-eeuws portret van Ferdinand Bol aangekocht met daarop een donkere man afgebeeld, juist om met mensen de dialoog aan te gaan. Dat is volgens ons effectiever dan het verwijderen van de term.’

Premier Mark Rutte over de Gouden Eeuw:

‘We zijn terecht trots op die tijd. Het gewest Holland was net zo machtig toen als de Verenigde Staten nu. De grote zeevaarders, wetenschappers als Stevin en Huygens, de kunstenaars, de grote vrijheid, die voor die tijd heel ver ging... En ja, er waren ook aspecten waarvan je nu zegt: ai. Benoem die. Maar waarom zou je meteen het hele etiket ervan afhalen?’

Het Amsterdam Museum wil ruimte bieden aan verhalen uit de 17de eeuw die nog niet verteld worden en wil daarmee relevant zijn voor meer mensen, schrijven vier medewerkers in een opiniestuk.

Nederlandse musea tonen nog altijd vooral de glorieuze kanten van het vaderlandse verleden. Volkskrant-redacteur Wieteke van Zeil betoogde in 2016 dat het wel wat eerlijker kan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden