Schranzend de dag door

Steeds meer Nederlanders worden te dik en dat leidt tot een groter beroep op de gezondheidszorg. Met bestrijding van overgewicht is de meeste winst te behalen....

Niet zozeer SARS of het vogelgriepvirus, maar overgewicht is op dit moment in de hele westerse wereld een ernstige bedreiging van de volksgezondheid. Volgens het advies Overgewicht en obesitas dat de Gezondheidsraad maandag presenteerde is 40 procent van de Nederlanders te dik, gemeten naar de Body Mass Index (BMI, gewicht gedeeld door lichaamslengte in kwadraat). Bij 10 procent daarvan is zelfs sprake van ernstig overgewicht.

TNO Arbeid maakte eind vorige week de resultaten bekend van de Nationale Gezondheidstest 2002 en tekende daarbij aan dat niet alleen de BMI maatgevend is, maar dat ook de buikomvang bepalend is voor het gezondheidsrisico. Niet alleen de hoeveelheid vet, maar de ook plaats waarop het zit speelt een rol. Op grond hiervan kwam TNO tot de conclusie dat op dit moment liefst 56 procent van de Nederlandse bevolking te dik is.

'Verontrustend', vindt de Gezondheidsraad, want obesitas en overgewicht leiden tot verhoogd risico van diabetes, hart- en vaatziekten, verschillende vormen van kanker en vruchtbaarheidsstoornissen.

'Zeer zorgelijk', zegt ook Gertjan Schaafsma, bijzonder hoogleraar Voeding en levensmiddelen aan de Wageningen Universiteit, 'zeker als je nagaat hoe snel de Nederlandse bevolking de laatste twintig jaar in gewicht is toegenomen.' Het stijgend aantal gevallen van diabetes type II bijvoorbeeld ('ouderdomssuiker', maar steeds vaker ook bij jongeren geconstateerd), loopt volgens Schaafsma parallel met de ontwikkeling van het lichaamsgewicht.

Belangrijkste oorzaak van overgewicht is het verstoorde evenwicht tussen energieopname en energieverbruik. Kort gezegd: we eten teveel en we bewegen te weinig. Overvloed aan eten is één van de factoren, maar de verandering in levenspatronen heeft ook invloed, stelt Schaafsma vast. Veel mensen eten niet behoorlijk, maar 'schranzen' zich door de dag heen. Kinderen van tweeverdieners komen thuis als hun ouders er nog niet zijn en eten zonder toezicht de koelkast leeg.

Met de bestrijding van overgewicht is de meeste winst in de gezondheidszorg te behalen, vindt Schaafsma. Volgens schattingen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu en de Erasmus Universiteit bedroegen de kosten die samenhangen met overgewicht in 1999 505 miljoen euro. In de Verenigde Staten wordt het percentage van de kosten voor de gezondheidszorg als gevolg van obesitas geschat op 6-7 procent, voor West-Europa lopen die uiteen van 1-5 procent.

De Gezondheidsraad adviseert een pakket van maatregelen, waarbij de nadruk ligt op preventief ingrijpen, dus tijdige signalering van matig overgewicht. Dat is niet alleen een zaak van de gezondheidszorg. Volgens de raad is een brede samenwerking nodig tussen bedrijfsleven, overheden en educatieve instellingen, want ook sociaal-culturele factoren en omgeving zijn van belang. Overgewicht komt relatief veel voor bij bevolkingsgroepen met een lage sociale status en allochtonen.

Ook de bewegingsnorm van een half uur matig intensief bewegen op vijf dagen van de week is niet toereikend. Beter is een uur per dag matig intensieve beweging. 'Ik heb niet de illusie dat we iets aan overgewicht kunnen doen zonder beweging', zegt Schaafsma, maar die moet dan wel onderdeel worden van de dagelijkse routine. Dagelijks fietsen naar het werk of naar school, trappen lopen in plaats van de lift nemen, of een wandeling voor het slapen doen meer dan een uurtje sportschool in de week.

Maar, vindt Schaafsma, de maatschappij moet bewegen ook aantrekkelijk maken. Trappen zijn weggestopt achter de liften, kinderen worden uit veiligheidsoverwegingen met de auto naar school gebracht.

Uiteraard is iedereen verantwoordelijk voor zijn eigen gewicht, stelt de Gezondheidsraad. Maar duidelijk is wel dat afvallen méér is dan een individueel probleem van modepoppetjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden