'Schouwburgen zijn zo streng'

Zomerfestivals bereiken wat Aktie Tomaat beoogde: de afstand tot het publiek verkleinen. Zegt Jeffrey Meulman van het Theaterfestival.

De culturele zomer wordt afgesloten met het Nederlands Theater Festival, dat de beste voorstellingen van het afgelopen jaar toont, en met Amsterdam Fringe, waar elke theatermaker welkom is zijn werk te tonen. Vandaag beginnen deze festivals. Jeffrey Meulman (43) is directeur van beide.


Van de gemeente Amsterdam krijgt het Nederlands Theater Festival de subsidie die het aanvroeg en ook het Fonds Podiumkunsten verstrekt geld. Had u verwacht dat het Theater Festival zo positief uit de subsidierondes zou komen?

'Hoewel ik niet het gevoel had dat we iets verkeerd deden, was het niet evident dat we subsidie zouden ontvangen. Maar 13 van de 47 aanvragers bij het Fonds Podiumkunsten hebben geld gekregen. Door geldgebrek werd de commissie gedwongen dingen te zoeken waarop je een aanvraag kunt afwijzen. Terwijl je natuurlijk liever mensen wilt belonen voor hun werk.'


Heeft u weleens gedacht dat subsidieverstrekkers zouden denken: op het Theaterfestival gaan alleen maar voorstellingen in reprise, dat betalen ze zelf maar?

'Nee, op Fringe staan alleen maar nieuwe voorstellingen en Fringe en het Nederlands Theater Festival kun je niet los van elkaar zien. Beide festivals worden door hetzelfde team georganiseerd. Los daarvan hebben we een duidelijke functie: mensen enthousiasmeren voor het theater.'


Elk jaar opent het Nederlands Theater Festival met de Staat van het Theater: een prominent uit de theaterwereld geeft zijn visie op het theaterklimaat. Vorig jaar sprak theatergrootheid Joop van den Ende. Eerder spraken gevestigde namen als Ivo van Hove en Pierre Audi. Waarom laat u nu drie jonge makers aan het woord?

'Ilay den Boer kwam op een dag naar me toe en zei: 'De Staat van het Theater, hé, dat wil ik wel doen.' Ilay is 26 jaar, ik vond het een beetje te veel eer om hem alleen te laten spreken. Tegelijkertijd hoorde ik onder jonge makers, ook internationaal, een bepaald geluid. Toen dacht ik: als je verschillende jonge makers naast elkaar zet, heb je wel een aardig beeld van hoe er onder theatermakers jonger dan 40 wordt gedacht. Je ziet dat ze zich internationaler oriënteren, je ziet een grote maatschappelijke betrokkenheid, een grote mate van ondernemerschap, ze voelen zich verantwoordelijk om het publiek te bereiken en ze werken nomadisch: ze werken daar waar er werk is. Dat is interessant.'


Ilay den Boer zei in Het Parool dat hij op u afstapte en zei dat het tijd was om een nieuwe generatie aan het woord te laten. U zou hem toen een beetje hebben uitgelachen. Waarom kwam u tot inkeer?

'Ik vond zijn overmoed grappig. Officieel moet je worden uitgenodigd voor de Staat van het Theater. Ik houd van dat soort bravoure, maar het moet wel een goede avond worden. Eén jonge spreker is niet voldoende.'


In de brochure van het Nederlands Theater Festival roemt u de zomerfestivals. Wat is het belang?

'De afgelopen 25 jaar heb ik de zomerfestivals enorm zien groeien: ze hebben een steeds sterkere inhoud gekregen. Ooit stonden er op theaterfestivals vooral straatartiesten van de Franse festivals, nu staan er veelal Nederlandse makers, die ook in de theaters spelen. De grenzen tussen theaterfestivals en de schouwburgen vervagen. Eigenlijk is er voor theatermakers een podium bijgekomen.'


U noemt het in de brochure van het Theaterfestival in één adem met Aktie Tomaat in 1969, is dat niet wat overdreven?

'Nee, helemaal niet. Het doel van Aktie Tomaat was de afstand tussen het theater en het publiek verkleinen, dat is exact wat zomerfestivals hebben gedaan.'


Is de schouwburg achterhaald?

'Niet per se achterhaald. We leven bij uitstek in een tijd waar alles naast elkaar kan bestaan. Je kunt zowel naar VPRO als RTL 4 kijken. Dat is een goede ontwikkeling. Ik vind wel dat schouwburgen van theaterfestivals kunnen leren in het toegankelijk maken van theater. Schouwburgen zijn nog steeds erg streng. Ze zouden meer moeten nadenken over interactiviteit. In de schouwburg moet je nog vaak stilzitten en ik ben bang dat mijn maag gaat borrelen.'


Bij een voorstelling als Romeinse Tragedies van Toneelgroep Amsterdam bewoog het publiek zich wel door de zaal van de schouwburg. Is het niet de taak van de gezelschappen interactieve voorstellingen te maken?

'Ik vind dat het niet alleen bij de gezelschappen ligt. Er wordt in Nederland fantastisch theater gemaakt, maar de drempel is te hoog. De belangrijkste taak van de schouwburg is: mensen de weg wijzen naar het theater. Ik heb elk jaar een geweldig theaterseizoen, maar dat is omdat ik de weg weet.


'Een schouwburgdirecteur moet zichtbaarder zijn. De meeste directeuren met een artistiek hart zijn vervangen door mensen met een economisch hart. Die kunnen ook een goedlopend theater vertegenwoordigen, maar de flamboyante theaterdirecteur die de bezoeker enthousiasmeert, is in de marge verdwenen. De schouwburgen moeten het publiek bij de hand nemen. Het publiek verwacht een steeds hoger serviceniveau. In de Amsterdam Arena is die service bijvoorbeeld heel goed. Daar zijn ze kindvriendelijk, wensen ze je een goede dag, enzovoorts.'


Toch is het hart van het Nederlands Theater Festival Stadsschouwburg Amsterdam.

'Het is een fijne locatie, daarbij heeft het Theater Festival niet genoeg bezoekers om de Arena vol te krijgen.'


Aanstaande zaterdag wordt de culturele zomer afgesloten met Summer in the city. Een ode aan de theaterfestivals dat onder meer wordt georganiseerd in samenwerking met Over het IJ Festival en Oerol. Twee theatervoorstellingen van de afgelopen zomer worden getoond in de Stadsschouwburg Amsterdam: Sven Ratzke en The Young Gangsters. Tf.nl.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden