Nieuwsstikstofuitstoot

Schouten haalt met omweggetje van 1 miljard euro rem eraf voor een deel van de woningbouw

Bouwprojecten die slechts tijdelijk een hogere stikstofuitstoot veroorzaken, kunnen weer onbelemmerd doorgaan. Bouwers hoeven voor deze projecten geen natuurvergunning meer aan te vragen, meldde minister Schouten dinsdag aan de Tweede Kamer.

Boeren demonstreren in de buurt van het RIVM in Bilthoven.Beeld ANP

Het kabinet biedt hiermee een oplossing voor (kleinere) woningbouwprojecten. Grote woonwijken en nieuwe wegen leiden namelijk tot een permanent hogere stikstofuitstoot, vanwege het extra autoverkeer dat deze aantrekken nadat de bouw is voltooid. Voor die grotere projecten moeten bouwers dus nog steeds een natuurvergunning aanvragen. Die wordt in principe alleen verleend als zij vooraf kunnen aangeven hoe zij de extra stikstofuitstoot denken te compenseren met een uitstootverlaging elders.

De bouwsector dringt al een jaar lang bij Schouten aan op een drempelwaarde voor de bouw, waarbij projecten die minder dan een bepaalde hoeveelheid stikstof uitstoten vergunningvrij zijn. Schouten kan niet zomaar gehoor geven aan dat verzoek, want de overheid is wettelijk verplicht de Nederlandse stikstofemissies fors te verlagen. Dat heeft de Raad van State vorig jaar immers bepaald in een baanbrekend arrest. Sindsdien moet elke activiteit die stikstof uitstoot aantoonbaar worden gecompenseerd met een stikstofreducerende maatregel in de buurt.

Compenseren

Het kabinet wil alle tijdelijke emissies van bouwprojecten nu compenseren met landelijke maatregelen die de stikstofuitstoot op landelijk niveau verlagen. Schouten trekt daar tot 2030 één miljard euro voor uit. De helft van dat bedrag is bestemd voor stikstofreductie (schonere voer- en werktuigen) in de bouwnijverheid zelf. De overige 500 miljoen euro kan worden ingezet voor aanvullende maatregelen buiten de bouwsector.

Deze tegemoetkoming aan de bouw is onderdeel van een wetsvoorstel dat Schouten dinsdag naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Met deze wetswijziging verplicht de rijksoverheid zichzelf de landelijke stikstofuitstoot in tien jaar tijd met 26 procent te verminderen. Het kabinet heeft ruim 6 miljard euro uitgetrokken voor natuurherstel en maatregelen die de stikstofuitstoot van de bouwsector, het verkeer en de veehouderij moeten verlagen.

Veel twijfel

Over de juridische houdbaarheid van de stikstofaanpak van het kabinet bestaat veel twijfel. De commissie-Remkes, die in opdracht van het kabinet advies uitbracht over het te voeren beleid, kwalificeerde het maatregelenpakket van Schouten als ‘niet ambitieus genoeg’ en ‘volstrekt onvoldoende’. Volgens Remkes moeten de emissies met minimaal 50 procent dalen om de Nederlandse natuur genoeg te beschermen.

De Raad van State toont zich bijzonder kritisch over de oorspronkelijke versie van Schoutens wetsvoorstel, blijkt uit het dinsdag gepubliceerde advies. Het adviesorgaan van de regering constateert dat het kabinet de schadelijke emissies slechts half zoveel wil beperken als het adviescollege van Remkes adviseert. ‘Uit de toelichting bij het wetsvoorstel blijkt niet waarom het kabinet die doelstelling (50 procent reductie, red.) niet haalbaar acht.’

Te vaag

De Raad van State vindt de eerste variant van het wetsvoorstel daarnaast ook veel te vaag; nergens maakt Schouten daarin duidelijk hoe ze de beoogde stikstofbeperking wil bereiken en hoe ze wil afdwingen dat de geplande maatregelen ook echt worden uitgevoerd. De staatsraden laten Schouten weten dat ze het wetsvoorstel in deze vorm niet aan de Tweede Kamer moet voorleggen.

Naar aanleiding van deze kritiek heeft de landbouwminister het wetsvoorstel aangepast. Zo bevatte de eerste variant geen resultaatsverplichting; die staat er nu wel in. Ook heeft ze een borging- en monitoringsystematiek in het wetsvoorstel opgenomen die de overheid verplicht jaarlijks te rapporteren over de bereikte stikstofreductie en zo nodig bij te sturen als er te weinig progressie wordt geboekt. Maar de kritiek dat de doelstelling van 26 procent niet ambitieus genoeg is, legt ze naast zich neer.

Risico

Daarmee riskeert Schouten dat ook deze aanpak van het stikstofprobleem sneeft voor de bestuursrechter, net als het vorige landelijke stikstofbeleid, het Programma Aanpak Stikstof (PAS). De Europese natuurbeschermingsregels, waar Nederland aan gebonden is, schrijven immers voor dat EU-lidstaten de aangewezen natuurgebieden ‘in gunstige staat van instandhouding’ moeten brengen of houden.

Verder valt op dat Schouten in haar wetsvoorstel veel verantwoordelijkheid bij lagere bestuursorganen legt. Het zijn in de eerste plaats de provincies - en in voorkomende gevallen gemeenten, waterschappen en de ministers van Defensie en Infrastructuur en Waterstaat - die erop moeten toezien dat de natuur niet nog meer achteruit gaat en dat de stikstofemissies voldoende dalen. Zij moeten hierover jaarlijks rapporteren en zullen ook gegevens aanleveren voor het vaststellen van de landelijke stikstofuitstoot.

Daarmee lijkt de rapportering over de voortgang niet politiek onafhankelijk te zijn. In de Klimaatwet, waarin de reductie van de broeikasgasuitstoot is vastgelegd, is dat anders geregeld: het onafhankelijke PBL bewaakt daar de voortgang. Omdat de Raad van State alleen geadviseerd heeft over de eerste versie, is niet bekend hoe het adviesorgaan tegen dit aspect van het gewijzigde wetsvoorstel aankijkt.

De woordvoerder van Schouten meldt in een toelichting achteraf dat wetenschappelijke instituten als het Planbureau voor de Leefomgeving, de Wageningen Universiteit en het RIVM wel degelijk een belangrijke controlerende rol, ook al staat dat niet in het huidige wetsvoorstel. Dit onderdeel van het beleid moet volgens hem nog worden uitgewerkt. Maar het is absoluut Schoutens bedoeling dat de daling van de stikstofuitstoot straks onafhankelijk getoetst wordt, zegt hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden