Schotten willen via Brussel om Londen heen

Het beste voor Schotland is onafhankelijkheid, zegt de Schotse Nationale Partij en dit standpunt wint aan populariteit onder de kiezers....

IN 1967 voerde de Scottish National Party nog een felle campagne tegen het EEG-lidmaatschap van Groot-Brittannië en liet ze heel Europa middels een - speciaal in het Frans vertaald - memorandum weten dat 'een onafhankelijk Schotland niet noodzakelijkerwijs door Groot-Brittannië aangegane verdragsverplichtingen zal eerbiedigen'.

Het kan verkeren. 'Onafhankelijkheid in Europa, Best for Scotland', stond er in september op het programmaboekje voor het 62ste partijcongres. Craig Milroy, directeur van het wetenschappelijk bureau van de SNP, wordt niet moe te verklaren dat zijn partij 'zeer pro-Europees is', zeg maar gerust 'de meest pro-Europese partij in de Britse politiek'.

Milroy: 'De SNP is voor een onafhankelijk Schotland binnen Europa. Wij willen een rol spelen in Europa, in het hart in plaats van in de periferie. De houding van het Verenigd Koninkrijk, dat bij elk voorstel roept dat het zich daaraan wil onttrekken, is voor ons onacceptabel.'

Zoals meer partijen in Europese regio's hebben de Schotse nationalisten 'Brussel' ontdekt als een vehikel voor onafhankelijkheid, als een by-pass langs het centrale bestuur van de hoofdstad, Londen in dit geval. Bij de SNP zijn de noties 'onafhankelijkheid' en 'Europa' volgens Milroy zelfs 'onafscheidelijk' met elkaar verbonden'.

'Alleen wanneer we onafhankelijk zijn, kunnen we op Europees niveau invloed uitoefenen', zegt Milroy. De BSE-crisis heeft veel mensen de ogen geopend. De Schotse landbouw heeft onnoemelijke schade geleden, 'zonder dat we zelf ook daaraan iets konden doen'.

Sinds 1707 vormt Schotland een unie met Engeland. Het nationalisme speelde heel lang een minieme rol in de Schotse politiek. Weinig Schotten konden zich een onafhankelijk vaderland voorstellen en de meesten hadden daar ook weinig behoefte aan.

Rond 1970 was er sprake van een kentering. In dat jaar stuitte BP, 150 kilometer voor de kust van Aberdeen, op een gigantisch olieveld. Dat maakte veel Schotten wakker, en de SNP was niet te beroerd daar op in te spelen. 'Het is Schotlands Olie', claimde de SNP.

In de SNP duurde het vervolgens nog zeker een decennium, voor het besef doordrong dat Europa kansen biedt voor uitbouw van een nationalistische politiek. Als een vervangend tehuis, nu het Britse imperium niet meer bestaat. Als een mogelijkheid om de belangen van Schotland te behartigen, zonder overgeleverd te zijn aan Londen.

'Veel Schotten hebben zich lang tegen onafhankelijkheid verzet, met het argument dat dan de voordelen van het deel uitmaken van het Britse Gemenebest zouden wegvallen', zegt Milroy. 'Maar het Britse imperium bestaat niet meer en Europa kan die plaats innemen.'

Uit onderzoek blijkt dat driekwart van de Schotten voor constitutionele verandering is, variërend van een eigen Schots parlement tot volledige onafhankelijkheid. Bij de laatste landelijke verkiezingen haalde de SNP 22 procent van de stemmen, in de verkiezingspolls staat de partij op rond de 30 procent.

In de jaren tachtig vormde de SNP zich niet alleen van anti- naar pro-Europees om, maar ook van een rechtse naar een gematigd linkse partij. En zo kon het ook gebeuren dat de ommezwaai werd gemaakt van eng nationalisme en separatisme naar een vorm van nationalisme, waarin progressievere noties als 'samenwerking binnen Europa' gestalte konden krijgen.

Jim Sillars, die vijftien jaar eerder nog campagne voerde tégen Europa, schreef in 1991: 'Die kleingeestigen die huilen om het verlies van soevereiniteit zouden zich het tranendal in herinnering moeten roepen waar de mensen van Europa twee oorlogen lang door benepen nationalisme doorheen werden getrokken'.

Schotland, herinnerde de SNP zich opeens, was vóór de unie met Engeland tot stand kwam veel Europeser georiënteerd dan de Engelsen. Milroy: 'Schotland heeft altijd minder met de rug naar Europa gestaan dan Engeland. We hebben hele oude banden met Scandinavië, met Nederland, met Frankrijk. Dat zie je aan onze taal, onze keuken, onze handelscontacten.'

Schotland telt 5,1 miljoen inwoners. Als onafhankelijk lid van de EU zou het vergelijkbaar zijn met Denemarken. Het zou zestien vertegenwoordigers krijgen in het Europees Parlement (nu zijn dat er acht), drie ministers in de Europese ministerraad en een eigen Commissaris. Schotland zou, meer dan nu, een eigen geluid kunnen laten horen op het Europese platform. En dat zou, gelooft de SNP, uitermate voordelig zijn - economisch, politiek en cultureel.

'Onze invloed is nu nihil', zegt Milroy. 'We zijn overgeleverd aan Westminster. Daar heerst nog de mentaliteit uit het tijdperk dat niet meer bestaat. Wat het Verenigd Koninkrijk nu aan het doen is, grenst aan zelfmoord. Dat moeten zij weten, maar op dit moment is die houding ook nadelig voor Schotland. Daarom zien wij onafhankelijkheid en een eigen stem binnen Europa als twee onverbrekelijke zaken.'

De SNP gelooft dat Schotland, mocht het ooit onafhankelijk worden, automatisch recht heeft op het lidmaatschap van de Europese Unie, als een van de twee 'opvolgers' van het voormalig Verenigd Koninkrijk. Het is echter de vraag of landen als Spanje, Frankrijk en Italië, allemaal met 'lastige' regio's binnen hun grenzen, wel zo ingenomen zouden zijn met het voorbeeld van een afscheiding die onmiddellijk zou worden beloond met het EU-lidmaatschap.

Craig Milroy schuift dergelijke hersenspinsels onmiddellijk aan de kant. 'Uit contacten die we in Brussel en Straatsburg hebben, is ons gebleken dat de EU ontvankelijk is voor onze doelstellingen. We hebben al uitgebreid gediscussieerd over een afzonderlijk Schots lidmaatschap. De Britten zeggen: Schotland kan niet apart lid worden van de EU. Onzin, het is toch volkomen logisch dat dit wel het geval zou zijn.'

Milroy barst los in een lofzang: 'Geen enkel land kan alleen blijven staan. De EU zal zich ontwikkelen tot één grote, vrije markt. Niet alleen op politiek-economisch gebied, maar ook op sociaal en cultureel vlak. Wij geloven dat we op geen van deze terreinen kunnen overleven zónder Europa.'

Mooi. Dan wórdt Schotland zelfstandig, blijkt Europa inmiddels al zover gefederaliseerd dat de afhankelijkheid van Westminster is ingeruild voor die van Brussel. Ook binnen de SNP waren er rond 1990 leden die zich dat scenario voor de geest haalden. Zij bepleitten strikte onafhankelijkheid van VK en EU en scheidden zich, toen de partij daarin niet mee wilde gaan, af als Sovereignty '90.

Milroy, opeens wat minder jubelend: 'Wij zijn voor een cónfederaal Europa, een partnerschap van onafhankelijke landen. Natuurlijk kan Europa op bepaalde gebieden een gemeenschappelijke politiek voeren. Maar wanneer het zich zou ontwikkelen in de richting van een federale staat, een Verenigde Naties van Europa, dan zouden wij ons standpunt moeten heroverwegen.'

Dit is het tweede artikel in een reeks over Europa. Het eerste stond in de krant van 10 december.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.