Schotten weg, radio maken

De tv-actualiteitenprogramma's van AVRO, KRO en NCRV gaan fuseren. Bij de radio-actualiteiten wordt al sinds vorig jaar september door vrijwel alle publieke omroepen samengewerkt op de zogenaamde piek-uren....

Om kwart voor zeven stapt Suzanne Bosman de presentatiestudio in van het Radio-1-Journaal. De koptelefoon gaat op - voorlopig tegen één oor om nog wat contact met de dichtstbijzijnde buitenwereld te houden. Bosman bladert in de ochtendkranten. Eindredacteur Wolter Blom loopt in en uit met bijgewerkte teksten voor de uitzending van straks.

Dan klinkt een stem uit de luidsprekers: 'Naast mij zit Suzanne Bosman. Zij weet waar het Radio-1-Journaal straks, na zeven uur, over gaat.'

Op dit precieze moment wordt de radioluisteraar voor de gek gehouden, want de dienstdoende dj van de nacht zit helemaal niet naast Suzanne Bosman. Hij is zelfs in geen velden of wegen te bekennen. Hij moet ergens verderop in het enorme Hilversumse Media-Park zijn, waar het langzaam, grijzig, licht wordt. Regisseur Henny Radstaak grinnikt kort om het kleine leugentje.

Suzanne vertelt de korte inhoud. Op deze ochtend gaat het belangrijkste nieuws over Fokker en het Liberiaanse vrachtschip dat met duizenden vluchtelingen voor de kust van West-Afrika drijft, koerst of voor anker ligt (dat zal de hele dag door blijven wisselen).

Tegelijkertijd wordt in de regiekamer een beetje landerig naar een tv-commercial gekeken waarin een superroller voor de amateurschilder wordt aangeboden. 'Dat is goed nieuws, Mike' bauwt de technicus de aanprijzer na. Het sfeertje is: nog even een grap, want straks moeten we de lucht in. Tikje nerveus. Gapen - je ziet dat ook bij gespannen sportlui, vlak voor de start. De technicus pakt de telefoon: 'Ik zou voor Radio 1 Driebergen willen hebben.' De files moeten uitgelegd. Eindredacteur Wolter Blom informeert: 'Heb jij Wijers al opliggen, Hajo?' De technicus doet quasi-gepikeerd: 'Ik heb àlles al opliggen.' En hij wijst met een duim over zijn schouder, naar de enorme bandrecorders.

Vlak voor het NOS-nieuws van zeven uur schuift Rob Trip (ex-Veronica) aan in de presentatiestudio - het Radio-1-Journaal hanteert een dubbelpresentatie waar ze bij het NOS-televisiejournaal absoluut niet aan willen. Trip is aan zijn laatste loodjes bezig. Hij verhuist binnenkort naar Nova, ter vervanging van Charles Groenhuijsen die correspondent in Washington wordt. Later verzucht hoofdredacteur Piet van Tellingen: 'Dat is een steeds terugkerend probleem. De televisie pikt je mensen weg.'

Dan klinkt de sonore stem met: RADIO 1! DE NIEUWS- en SPORTZENDER! En dan: HET OCHTENDJOURNAAL!

In de lucht. Twee uur lang.

Trip opent met de belangstelling die Stork heeft voor Fokker Aviation. Dan het vluchtelingenschip. Vrijwel op het moment dat de uitzending begint, komt een wagen met broodjes binnen. De ochtendredactie werkt van half zes tot half drie en voor een gang naar de kantine is in die periode geen tijd. In het sportblokje is wereldsolozeiler Henk de Velde aan de telefoon die zijn record miste. Hij vertelt over landvogels die op zijn schip terechtkwamen en daar stierven van uitputting. Hij had gehoopt het laatste beestje, dat gisteren kwam aanvliegen, te kunnen redden. Mislukt.

Even voor acht uur valt er een 'gat' - een iets te lange stilte. Tijdens het nieuws informeert Trip via de intercom: 'Lag dat aan de STER of aan ons?' De regisseur: 'Aan mij.' De technicus informeert bij de eindredacteur: 'Wat denk je, Wolter? Redden we het nog een uurtje?' Een week eerder hadden ze een uitzending waar al na een kwartier een plaatje moest opgezet bij gebrek aan nieuws.

Het Radio-1-Journaal is gehuisvest op de vierde en vijfde verdieping van het NOS-bestuursgebouw - alsof André van der Louw persoonlijk toezicht wil houden op deze eerste daadwerkelijke poging tot ontzuiling in Hilversum.

Maar deze plek was een noodgreep. Hoofdredacteur Piet van Tellingen: 'Er was niks anders, toen we begonnen in september vorig jaar. Bij de nieuwbouw, over een jaar of drie, wordt dat allemaal anders.' Van Tellingen heeft al visioenen van alles dicht bijeen: ook sport en het NOS-radionieuws die nu nog van elders in Hilversum opereren.

Het was een zenuwslopende tijd. Op 1 september wilde Van Tellingen in de lucht zijn. Er was concurrentie: Veronica Nieuwsradio ging aan de slag, mikte vooral op de jonge luisteraars. Van Tellingen zei toen tegen de Volkskrant: 'Ik heb van begin af aan tegen iedereen gezegd dat je de concurrentie serieus moet nemen. Ik ben ontzettend bang dat het bekende merk Radio 1 vanuit de gemakkelijke leunstoel zal zeggen: het kan toch geen kwaad. Die overdreven misplaatste zelfverzekerde houding. Ik neem de concurrentie serieus en ik vind dat Allard Berends (van Veronica) veel te veel de underdogpositie kiest. Ik denk dat het tactiek is. We moeten daar niet intrappen. Achter hem staat het kapitaal, dat het heel kan volhouden.'

Inmiddels weten we dat het kapitaal heeft afgehaakt en Veronica Nieuwsradio in zijn underdogpositie is overleden.

In de aanlooptijd naar de nieuwe Radio-1-journaalformule noemden ze Van Tellingen Piekuren Piet. Dat klonk als een koosnaam, maar dat was het lang niet altijd. Met name bij EO en de VPRO zagen ze niets in de plannen om een gezamenlijk radiojournaal te maken op de zogenaamde piekuren ('s ochtends vroeg, tussen de middag en rond het avondeten).

Harmke Pijpers (VPRO), een der presentatoren, uitte midden in de drukke opbouwperiode venijnige kritiek op de beoogde hoofdredacteur. In Het Parool schilderde ze Piet af als: 'Iemand van de grijze worst. Hij is een man van nieuwsitempjes van drie minuten, recht op en neer nieuws, geen poespas, geen al te slimme en afwijkende vragen, eenvormigheid.' Van Tellingen herinnert zich zijn gevoelens na dat interview: 'Je tanden op elkaar en niks zeggen.'

Al in zijn NCRV-tijd - hij leidde begin jaren tachtig Hier en Nu Radio - raakte Van Tellingen ervan overtuigd dat er een gezamenlijke actualiteitenrubriek diende te komen. Hij wist iets van lastige fusies. Hij was ooit voorlichter van de Antirevolutionaire fractie in de Tweede Kamer en maakte vanuit de binnenring de vorming van het CDA mee.

Het wàs natuurlijk ook een gotspe: zo'n tien omroepen die elkaar op dezelfde zender beconcurreerden. Correspondenten klaagden dat ze een meerdaags 'verhaal' nooit konden afvertellen. Want als het leuk dreigde te worden, was de concurrentie weer aan de beurt.

De meeste Hilversumse journalisten waren - op een klein aantal diehards na, die je vooral bij VPRO en EO kon aantreffen - net zo overtuigd als Van Tellingen dat het op de oude manier niet langer kon. De echte dwarsliggers, dat waren de bestuurders van de diverse omroepverenigingen die het allemaal maar vervaarlijk in de richting van een nationale omroep vonden gaan. Maar toen het groene licht kwam, klopte het binnen de kortste keren als een bus.

Eindredacteur Wolter Blom (ex-AVRO): 'Ik ben een van de roostermakers van de redactie binnenland. Ik heb zeker de eerste paar maanden de verschillende bloedgroepen uit elkaar gehouden. Bewust gedaan. Om zo snel mogelijk iedereen met iedereen te laten werken.'

Wat voor een gewaarwording was dat, die eerste uitzending?

Blom: 'Ik ben er de eerste dag eigenlijk niet bij geweest. Ik zat er de avond vóór. In de voorbereiding. Iedereen was daar nieuw; niemand kende elkaar. Het systeem kende je nog niet. Die computer, dat zijn nu allemaal automatismes, maar toen nog niet. Er waren kinderziektes. Om een uur of elf was ik ineens van alles kwijt. Je krijgt zo'n eerste avond veel mensen aan de telefoon die je nog nooit eerder hebt gesproken. Je moet je voorstellen. Het duurt allemaal wat langer. Maar iedereen had er zin in.'

De middaguitzending wordt gepland. Kan die Vincent 't Sas daar aan de Westafrikaanse met een bandrecorder omgaan? Het is de allereerste klus van deze freelancer voor het journaal. 'Dat zal toch wel? Hij is daar immers correspondent voor Reuter,' wordt verondersteld. Den Haag heeft niks - ze zitten allemaal in fractieberaad. 's Ochtends had Kamerlid Van Gijzel enkele dingen geroepen over de Bijlmerramp. Kamerleden proberen vaak de beste tijd in te pikken. 'Zo'n Weisglas,' verklapt een redacteur, 'wil altijd tegen de STER-tijd worden gebeld.' 'Ja, en die maakt-ie dan ook helemaal vol,' vult een collega aan. Hoofdredacteur Van Tellingen stapt binnen, kijkt rond en signaleert: 'Waarom is sport er niet?' De uitspraak in de zaak-Kluivert wordt om twee uur verwacht. Te laat dus. Die moet naar de avonduitzending.

Het presentatieteam voor de middaguitzending bestaat uit Suzanne Bosman en oudgediende Govert van Brakel (ex-NCRV). Hij rondt een reportage over de rechtszaak tegen de Van der Valks af met de retorische en terechte vraag: 'De mate van berouw varieert dus per familielid'. Bert Haanstra krijgt een prijs voor zijn hele oeuvre: een ton, maar hij wil zelf niet voor de microfoon. Zijn (Belgische) biograaf wordt gestrikt.

Dan stuift een der twee redactiechefs Ab Visscher (ex-AVRO; de ander is Rudi Boon, ex-VPRO) binnen met het bericht: 'Duisenberg gaat weg! Wordt straks de eerste directeur van de nieuwe Europese Bank.' Meteen schiet de hele ploeg op volle toeren - dìt is radio maken. De Haagse redactie moet meteen commentaar geven. En wie is die Nout Wellink die Duisenberg gaat opvolgen? Iemand herinnert zich dat Duisenberg nog onlangs had gezegd: 'Ik heb de mooiste baan ter wereld'. Maken we vanavond een uitgebreider stuk omheen, wordt besloten. Wie moeten we nog meer commentaar laten geven? Lubbers? 'Wat die ervan vindt dat we eindelijk een Europese post krijgen,' oppert iemand. Er wordt gegrinnikt.

De middaguitzending is een stuk hectischer dan die van 's ochtends. Dat komt niet alleen door Duisenberg. De ochtenduitzending wordt voor een groot deel de avond tevoren voorbereid en staat grotendeels op band. 's Middags gaat er veel meer live de lucht in.

's Avonds presenteren Manuele Werneke (ex-KRO) en Clairy Polak (ex-VARA). Duisenbergs uitspraken en waarschuwingen-door-de-jaren-heen blijken in een mooi gemonteerd archiefstukje bijeen te zijn gepakt. En Kluivert krijgt 240 uur dienstverlening. De persrechter verklaart dat het er niet in zit dat de Ajaxspeler voetbaltraining mag geven.

Dit was Radio 1, de nieuws- en sportzender - het avondjournaal. De eerste geslaagde poging tot ontzuiling in Hilversum.

Hoofdredacteur Van Tellingen heeft slechts één probleem: de luistercijfers zijn niet noemenswaard gestegen sedert de actualiteitenrubrieken nog gescheiden opereerden. 'Maar onze luisteraars zijn wel duidelijk méér tevreden over de manier waarop we werken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden