Schotten verleid met pot goud

De Scottish National Party heeft concrete plannen op tafel gelegd voor de onafhankelijkheid van Schotland, maar bij het inwilligen ervan zal ze afhankelijk zijn van de goodwill van anderen.

LONDEN - Een regenboog schijnt over de rivier de Clyde terwijl de Schotse eerste minister Alex Salmond (SNP) in het wetenschapscentrum van Glasgow zijn blauwdruk voor een onafhankelijk Schotland presenteert. En die pot met goud aan het einde, die bestaat. Deze indruk wekt althans het 670 pagina's tellende document waarin 'Cuba aan de Clyde', de naam die sceptici aan Salmonds project hebben gegeven, wordt beschreven. Schotland blijft gewoon lid van de Europese Unie, behoudt het pond, leeft van olie en whisky, vangt gratis haar kinderen op, nationaliseert de posterijen, verdedigt zichzelf, laat de grens met Engeland open en richt een eigen publieke televisiezender op, gewoon met Dr Who, Eastenders en Strictly come dancing.

'Het zal niet langer mogelijk zijn dat regeringen worden gekozen om vervolgens een beleid te voeren dat ingaat tegen de wensen van de Schotse bevolking', schrijft de sluwe Salmond in het belangrijkste beleidsdocument uit de geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk, 'onafhankelijkheid geeft de mensen in Schotland controle over hun lotsbestemming'. Als de Schotten dit sentiment delen en op 18 september 2014 een Tartan revolution veroorzaken, zal het land op 24 maart 2016 op eigen benen staan, exact 309 jaar nadat Engeland en Schotland waren samengegaan én precies 413 jaar nadat de Schotse James VI ook koning van Engeland werd, waar hij bekend stond als James I. De nationalisten kennen hun geschiedenis.

Zodra het onafhankelijkheidsfeest over is, wachten de SNP jaren van keiharde en complexe onderhandelingen, niet alleen in het verfoeide Londen maar ook in Brussel, bij de EU en de NAVO. En misschien in Wenen, bij de OPEC. Van alle discussiepunten zijn dit de vijf belangrijksten.

De munt

Ver vervlogen zijn de dagen dat de SNP zich wilde aansluiten bij de euro. Bij de presentatie van Scotland's Future maakte Salmond duidelijk dat hij hecht aan het stabiele pond. Het behoud van het pond kan altijd, wat Londen er ook van vindt. Sommige Latijns-Amerikaanse landen schaduwen de dollar en de Ieren hebben na hun onafhankelijkheid decennialang het pond gevolgd. Daar kleeft een nadeel aan, zegt econoom-professor Leith Campbell van de Adam Smith Business School: 'Je hebt bijvoorbeeld geen enkele controle over het monetaire beleid. 'De voorkeur van Salmond gaat daarom uit naar een monetaire unie met Engeland, iets waar Londen niet meteen op zit te wachten. 'Economisch gezien is het echter verstandig en beide landen voldoen aan alle vereisten', aldus Campbell, 'Om het optimaal te laten functioneren is wel een fiscaal verdrag nodig en dat kan teleurstellend zijn voor Schotse beleidsmakers, omdat dit de onafhankelijkheid wat beperkt.'

De olie

'Het is Schotlands olie!' riepen de nationalisten reeds in de jaren zeventig, een tijdperk waarin ze nog weinig steun hadden. Dat de Noordzeeolie door Margaret Thatcher werd gebruikt om haar revolutie te financieren, versterkte het nationalistische sentiment. De afgelopen veertig jaar heeft de olie de Britse schatkist 300 miljard pond opgeleverd. Graag zouden de Schotten de resterende 15 tot 24 miljard vaten voor zichzelf houden, tenminste de 90 procent die zich in Schotse wateren bevindt. De Engelsen zouden de verdeling liever op demografische gronden maken, zodat zij 90 procent krijgen, maar dat lijkt kansloos en bovendien in strijd met internationale gebruiken. Volgens Salmond staat de waarde van de oliereserves gelijk aan 300 duizend pond per Schot. Hierbij baseert hij zich op berekeningen van de olie-econoom professor Alex Kemp, die verbonden is aan de Universiteit van Aberdeen. Volgens het Britse ministerie van Financiën ligt de waarde een stuk lager.

De schuld

De ruimte om leuke dingen te doen met de olie-inkomsten zal worden beperkt door de enorme staatsschuld die het Verenigd Koninkrijk bezit door de bankencrisis en jaren van te hoge overheidsuitgaven onder de Schot Gordon Brown. 1.000 miljard pond maar liefst. Op dit gebied zien de Schotten een verdeling op geografische basis niet zo zitten. Salmond heeft aangeboden een 'eerlijk' deel - eerlijk is zijn stopwoordje - op zich te nemen, dat wil zeggen eentiende. Eentiende van de Britse bevolking is immers woonachtig in Schotland. Dat Schotse banken een groot deel van de crisis hebben veroorzaakt, doet daar volgens de SNP niets aan af. Sterker, Salmond zegt dat hij alleen een aandeel van de schuld op zich wil nemen als de Engelsen akkoord gaan met de door hem bepleite monetaire unie, de Sterling Zone. Door dit gewaagde voorbehoud zal het schuldenvraagstuk een van de bitterste delen van eventuele onderhandelingen worden.

De kernwapens

Aan de Clyde nabij Faslane liggen de nucleaire onderzeeërs van het Verenigd Koninkrijk, compleet met hun Tridentraketten. In een onafhankelijk Schotland is daar in principe geen ruimte meer voor. Het zal ongeveer 2,5 miljard pond kosten om ze te verhuizen naar een veilige plek in Engeland. De blauwdruk van de SNP bevat het voornemen deze operatie aan het einde van de eerste ambtstermijn van een Schotse regering te hebben voltooid. 'Dan spreken we over 2021', zegt Phillips O'Brien, directeur van het Scottish Centre for War Studies van de University van Glasgow, 'en het is geen keiharde garantie'.

Enkele jaren geleden was de taal veel harder. Toen zei de SNP dat het nucleaire spul onmiddellijk van Schots grondgebied moest. Dit pragmatisme heeft te maken met het economische belang van de defensie-industrie. Het garandeert veel werkgelegenheid aan de Clyde. Schotland wil graag lid van de NAVO worden en verwacht hier geen tegenwerking, dankzij haar strategische ligging.

De Europese Unie

De Schotten beschouwen zich als 'Europeser' dan de Engelsen. Lidmaatschap van de Europese Unie is een heilig verlangen, maar Brussel heeft zich vooralsnog op de vlakte gehouden over dit onderwerp. Het ligt immers gevoelig, zeker in Spanje, waar de Basken en Catalanen de gang van zaken in Schotland nauwlettend in de gaten houden. De kans bestaat dat de Schotten zich gewoon moeten aanmelden als kandidaat-lid.

Salmond beseft natuurlijk dat Brussel zich onsterfelijk belachelijk maakt door de Schotten buiten de club te houden, zeker als een land als Albanië wel wordt toegelaten.

Een struikelblok is evenwel de euro, want van nieuwe leden wordt verlangd dat ze de eenheidsmunt omarmen. De Schotten wijzen erop dat Zweden ook is toegelaten zonder de euro in te voeren. Vicepartijleider Nicola Sturgeon wees er voorts op dat een nee-stem ertoe kan leiden dat de Schotten, met Engelsen en al, buiten Europa komen te staan, wijzend op het EU-referendum van 2017.

Hoe gaan de Schotten stemmen?

Uit de jongste peiling, afgelopen week gepubliceerd in The Sunday Times, blijkt dat de voorsprong van het nee-kamp is geslonken. 47 procent is tegen afscheiding, 38 procent voor, terwijl 15 procent zegt het nog niet te weten. De SNP gokt erop dat de Gemenebestspelen in Glasgow en de festiviteiten rond de herdenking van de Slag bij Bannockburn de patriottistische stemming komende zomer versterken. Bovendien denken de 'nats' stiekem dat bangmakerij van de Better Together Campaign een averechts effect zal sorteren. Uit peilingen is ook gebleken dat de steun in Engeland voor Schotse onafhankelijkheid groeiende is.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden