REPORTAGE

Schotten keren Labour de rug toe

Het gaat goed met de Scottish National Party. Bij de verkiezingen van 7 mei dreigen ze Labour in Schotland weg te vagen. In Kirkcaldy lijkt iedereen nu wel SNP te willen stemmen.

Schotse politici van drie partijen doen afgelopen vrijdag mee aan Red Nose Day, een Britse geldinzamelingsactie voor goede doelen, Comic Relief. Kezia Dugdale (Labour), Humza Yousaf (SNP, Schotse minister voor Europa en Ontwikkelingssamenwerking) en Ruth Davidson (Conservatieven) in het Schotse parlementsgebouw. Beeld Ken Jack / Demotix
Schotse politici van drie partijen doen afgelopen vrijdag mee aan Red Nose Day, een Britse geldinzamelingsactie voor goede doelen, Comic Relief. Kezia Dugdale (Labour), Humza Yousaf (SNP, Schotse minister voor Europa en Ontwikkelingssamenwerking) en Ruth Davidson (Conservatieven) in het Schotse parlementsgebouw.Beeld Ken Jack / Demotix

Mary Armstrong heeft spijt. Spijt van haar keuze bij het referendum over Schotse onafhankelijkheid een half jaar geleden. 'Ik had Yes moeten stemmen, maar durfde het uiteindelijk toch niet aan, zegt de 58-jarige inwoonster die met haar blauwe boodschappentas, versierd met lieveheersbeestjes, bij het busstation van Kirkcaldy staat te wachten. Bij de landelijke verkiezingen gaat ze in de herkansing. 'Wij Schotten moeten zoveel mogelijk macht krijgen in Westminster. Daarom heeft de SNP mijn zegen.'

In de voorbije parlementverkiezingen heeft Armstrong, zo vertelt ze, haar stem gegeven aan Gordon Brown van Labour. De voormalige premier kon in dit oude textielstadje aan de noordoever van de Firth of Forth vijf jaar terug rekenen op 64,5 procent van de stemmen, tegenover 14,3 procent voor zijn SNP-rivaal. Maar Brown, die als een 'Kluizenaar van Kirkcaldy' zijn politieke nadagen slijt, stelt zich niet herkiesbaar en in de peilingen staat de SNP ook in deze, symbolisch zo belangrijke, zetel op winst.

Weg met het neoliberalisme

Het strijdtoneel is de High Street, de winkelstraat waar Adam Smith woonde en zijn Wealth of Nations schreef. In Kirkcaldy wordt de vader van de vrijemarkteconomen wel eens gekscherend onze laatste Conservatief genoemd. SNP-kandidaat Roger Mullin, die met een voldane glimlach en twintig activisten op campagnepad is, lijkt weinig op te hebben met de ideeën van Smith. Weg met het neoliberalisme, zo luidt het refrein van zijn politieke credo, en weg met de nucleaire onderzeeërs.

De buitengewoon hoogleraar 'socio management' aan de universiteit van Stirling is al sinds 1990 naarstig op zoek naar een kamerzetel voor de SNP en eindelijk lijkt de tijd rijp. 'Tijdens het referendum stond Labour aan the right side van de Conservatieven,' zegt hij op speelse wijze, 'en aan the wrong side van de Schotse bevolking. Sinds het referendum is het aantal partijleden in deze omgeving verzesvoudigd. De strijd heeft veel losgemaakt.'

Schotse vlaggetjes

Na het referendum steeg het aantal SNP-leden met 75 duizend. Een van hen is de 52-jarige Fay Kennedy, een verpleegkundige die met collega's en patiënten door de High Street loopt. Rolstoelen zijn opgetuigd met Schotse vlaggetjes met het andreaskruis. Ze heeft jaren op Labour gestemd, zegt ze, en is nu voor het eerst politiek actief. 'Maar zodra politici naar Westminster gaan vergeten ze ons en denken ze aan declaraties. Onze nieuwe leider Nicola Sturgeon is geweldig, linkser en volkser dan Alex Salmond.'

Een paar meter verderop staat Kenny Selby, een jong gemeenteraadslid met zwart haar en rode rosette. De Labour-kandidaat lacht wanneer hem wordt gevraagd of Brown, de zelfuitgeroepen redder van de Unie tussen de Schotten en Engelsen, ook hem komt helpen. 'Vandaag niet, maar later in de campagne wel, hoop ik. We kunnen hulp gebruiken' Het rode leger van Selby is een stuk kleiner dan het gele van zijn rivaal. Vijf partijgenoten trotseren de straffe oostenwind.

Selby wijst argeloze passanten op het tactische belang van hun stem. 'Hoe meer stemmen de SNP haalt, des te groter is een kans op een Conservatieve regering.' Dat laatste is precies wat de SNP wil, al zal niemand het hardop zeggen. Hoe langer de Conservatieven aan de macht zijn, hoe aantrekkelijker de nationalisten worden voor progressieve Schotten. Sturgeon heeft al laten doorschemeren dat een nieuw referendum geen generatie op zich hoeft te laten wachten.

Nicola Sturgeon. Beeld afp
Nicola Sturgeon.Beeld afp

De Unie is dood

In The Times schreef de conservatieve commentator Matthew Parris onlangs dat de Unie, ondanks de uitkomst van het referendum, dood is. 'De parlementsverkiezingen vormen de bevestiging, en de keuze is scheiding of een federatie.' In Kirkcaldy, waar het spoorwegstation op de tweede plek is geëindigd in de Nette Station-competitie van Keep Scotland Beautiful, treurt Robert Adamson over de staat van de Unie. Misprijzend kijkt hij naar de onafhankelijkheidsevangelisten.

'Ik ben een unionist,' verklaart de 54-jarige fabrieksarbeider, om wiens hals een sjaal van Glasgow Rangers hangt, de protestantse voetbalclub wier fans overwegend unionistisch zijn. 'En een socialist. In de jaren tachtig zou ik net zoals mijn vader de mijnen in zijn gegaan, maar mevrouw Thatcher was me voor, bracht een gemeenschap om het leven. Stemmen op Labour is een familietraditie. Maar niet meer. Ze stemmen nu allemaal voor de nationalisten. Ik niet. Ik ben het zwarte schaap.'

Labourleider Miliband: geen coalitie met SNP

Labour-leider Ed Miliband heeft maandag een coalitie met de SNP uitgesloten. Wel blijft de kans bestaan dat Labour, als het op 7 mei de parlementsverkiezingen wint maar geen meerderheid behaalt, een minderheidsregering gaat vormen met gedoogsteun van de Schotse separatisten.

Miliband heeft de steun van de nationalisten nodig omdat zijn partij, volgens de peilingen, uit Schotland wordt verdreven door de SNP. De voorspelling is dat Labour 36 van haar 41 zetels gaat verliezen. Op hun beurt dreigen de Liberaal-democraten één afgevaardigde overhouden, op de afgelegen Shetlands. Nu hebben ze er elf. De Tories zijn er decennia geleden reeds met pek en veren verjaagd. Ze koesteren een Schotse zetel, in het grensgebied.

Diverse politieke kopstukken dreigen hun kiesdistrict te verliezen, onder wie Danny Alexander (de Liberaal-democratische staatssecretaris op Financiën), Charles Kennedy (ex-partijleider van de Liberalen) en Douglas Alexander (Labours verkiezingsstrateeg). Ook de zetel van de Schotse Labour-leider Jim Murphy staat onder druk. In Schotland is Miliband zelfs minder populair dan de Conservatieve premier David Cameron.

Voormalig premier van Schotland Alex Salmond zal vrijwel zeker worden gekozen tot Brits Kamerlid. De nationalist heeft besloten naar Westminster terug te keren, teneinde de Schotten daar een luidere stem te geven. Landelijk gezien zal de SNP 4 tot 5 procent behalen, maar omdat deze stemmen in een gebied geconcentreerd zijn, vertaalt zich dat in meer dan vijftig zetels.

UKIP behaalt mogelijk 15 procent, maar omdat haar steun is verspreid , krijgt ze slechts een handvol zetels. Afgelopen weekeinde werd bekend dat ook de UKIP bereid is tot gedogen, in haar geval van een Conservatieve minderheidsregering.

Ed Miliband Beeld getty
Ed MilibandBeeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden