Schotten geven Blair een flink pak slaag

Lange tijd leken Tony Blair en zijn opvolger Gordon Brown opgelucht adem te kunnen halen. De verkiezingen van Super Thursday – 39 miljoen mensen mochten stemmen voor gemeenteraden in Engeland en de parlementen van Schotland en Wales – leken minder rampzalig te voor Labour dan voorspeld....

Vooral in Schotland was vrijdag sprake van een ongekend spannende race. Gedurende de hele dag lag Labour, in tegenstelling tot wat opiniepeilingen steevast meldden, voor op de nationalistische SNP.

‘We lagen tien punten achter in de peilingen en zijn er in geslaagd een nek-aan-nek-race van te maken’, reageerde premier Blair ’s ochtends triomfantelijk. Ook in Engeland leek de nederlaag mee te vallen, zodat Blair sprak van een ‘prima springplank’ om de volgende Lagerhuis-verkiezingen te winnen. Maar ’s avonds kwam de klap toch. Met 47 zetels (een winst van twintig) is de SNP de grootste partij van Schotland geworden. Labour volgt met 46 (een verlies van vier), maar het ligt voor de hand dat SNP-voorman Alex Salmond de nieuwe eerste minister wordt.

Aangezien het parlement 129 leden telt, zullen harde onderhandelingen volgen met een mogelijke coalitiepartner, vermoedelijk de liberaal-democraten. Die zijn tegen het door de SNP beloofde referendum over onafhankelijkheid.

Bij Salmond overheerste de blijdschap: ‘Labour (dat een halve eeuw aan de macht was, red.) zal nooit meer denken dat ze het goddelijke recht hebben Schotland te regeren. Schotland is voor altijd veranderd.’

De dag werd overschaduwd door de chaos die zich afspeelde in veel stemlokalen. Vanwege een nieuw kiesstelsel, waarbij op meerdere biljetten keuzes gemaakt moesten worden met kruisjes en cijfers, waren veel kiezers in verwarring.

Naar schatting honderdduizend stemmen, een paar procent van het totaal, is ongeldig verklaard. Zelfs de leider van de liberaal-democraten, Menzies Campbell, gaf toe dat hij ‘enkele minuten nodig had’ voordat hij het begreep.

‘Ik had zelf geen moeite met de biljetten, want ik had me erin verdiept’, meldt de Nederlandse Wendy Gootjes, die in North Berwick woont. ‘Maar ik zag veel mensen die extra uitleg nodig hadden.’ Daar komt nog bij dat nieuwe telmachines dienst weigerden.

Voor Labour bleef het leed niet beperkt tot Schotland. Tijdens Engelse gemeenteraadsverkiezingen (exclusief onder meer Londen), stonden ruim tienduizend zetels op het spel. De conservatieven wonnen er bijna negenhonderd om uit te komen op vijfduizend, waarmee ze ruim 160 van de 312 kiesdistricten beheersen. Labour verloor bijna vijfhonderd zetels tot 1800.

In Wales verloor Labour de absolute macht, maar bleef wel de grootste partij. Voor het vormen van een regering moet nu gezocht worden naar een coalitiepartner.

Vertaald naar landelijk niveau haalden de conservatieven 40 procent van de stemmen. Labour kwam niet verder dan 27 procent.

Een opleving van Labour is niet ondenkbaar, aangezien de huidige dip vooral wordt toegeschreven aan de impopulaire Blair en de oorlog in Irak. Blair had kiezers gevraagd hem geen ‘laatste pak slaag’ te geven. Hij kreeg het toch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden