Schoppen tegen het arbitrale gezag

In hun verbeten strijd om de tweede plaats in de eredivisie schromen Ajax en Feyenoord niet de arbitrage onder vuur te nemen....

Door Willem Vissers

'Dat eeuwige geleuter voor die commissies.' In zijn prachtige tuin aan de rand van Breda kapittelt voormalig topscheidsrechter Frans Derks, tevens voorzitter van FC Dordrecht én bon-vivant, het strafsysteem in het betaald voetbal.

Neem het spel na de bekerwedstrijd Feyenoord - Ajax, met de rode kaart voor Van Hooijdonk, de door de televisie geregistreerde elleboogstoot van Ibrahimovic en de vuistslag van Chivu. Pas gisteren, ruim drie weken later, kwam er een eind aan de klucht van tegenstrijdige verklaringen met de vrijspraak voor Van Hooijdonk.

Van Frans Derks mag het tuchtsysteem op de schop. 'Natuurlijk kunnen we zonder tuchtcommissie.' Hij is voorstander van administratieve boetes voor gele kaarten, geen schorsingen.

'Bij een rode kaart weet de speler vantevoren dat hij drie wedstrijden wordt geschorst. Bij de tweede keer volgt een straf van vijf duels en na de derde keer uitsluiting voor het seizoen.'

Zo simpel én kostenbesparend is dat in de visie van Derks.

En oh ja: 'Dan moet je nog een instantie hebben voor gedegen onderzoek, een beroepscommissie met voetbalmensen, geen juristen.'

Samengevat: 'Ten principale, Van Hooijdonk krijgt een rode kaart, Chivu en Ibrahimovic maken grove overtredingen die door de tv zijn gezien. Van Hooijdonk krijgt dus drie wedstrijden. De commissie stuurt een brief naar Ajax met de mededeling dat Zlatan ook drie wedstrijden krijgt en Chivu vijf, want die had tegen RKC al een keer rood gehad. Ze kunnen alledrie in beroep gaan om hun onschuld te bewijzen, met getuigenverhoor en tv-beelden. Wanneer tv-beelden het ongelijk van de scheidsrechter aantonen, zegt die commissie: een rode kaart, drie wedstrijden.'

Volgens Derks is er geen behoefte aan een aanklager. 'Als de KNVB door het aanstellen van de openbare aanklager de normale rechtspraak heeft willen imiteren, moet je ook onder ede verhoren.' Dat gebeurt niet. Zelf werd hij bestraft (5000 gulden boete) toen hij als voorzitter van Dordrecht scheidsrechter Schaap tijdens de rust toevoegde 'dat hij floot als een drol'. Schaap staakte zelfs het duel omdat hij zich bedreigd voelde.

'Ik weet dat in de procedure met Schaap is gelogen en ik had ze graag met de vingers omhoog gezien. We hebben geen aanklager nodig. Een speler klaagt zichzelf aan.'

Frans Derks was in de jaren zestig en zeventig een beroemde scheidsrechter. Hij droeg kekke pakjes, floot eigenzinnig, schreef voor kranten, weigerde een tijdje in Spanje te arbitreren vanwege het barbarisme van dictator Franco, onderbrak eens bewust 29 minuten geen enkele keer het spel en gaf Pietje Franssen, melkboer uit Groningen, in het voorbijlopen een stomp in zijn maag, hoewel dat 'natuurlijk niet mag'.

Laat scheidsrechters het spel leiden naar hun karakter, is zijn verzoek. En Derks heeft weinig op met de als toppers aangemerkte arbiters van Nederland. Zo zou hij Wegereef naar het damesvoetbal sturen.

En Luinge? 'Luinge is privé een zalig mens. Maar bij ons gaf hij eens zeven gele kaarten en twee rode in een wedstrijd die mijn grootvader in een rolstoel had kunnen leiden. Dan zeg ik: wat je met je klauwen hebt opgebouwd, gooi je potverdorie in dertig seconden met je kont om. De kunst van het fluiten is niet fluiten.'

Critici vinden Derks een oude man die leeft in het verleden en te weinig rekening houdt met het feit dat het voetbal is veranderd: het is sneller geworden ('Ha, zie je ze lopen? Ze sjokken'), en moeilijker bovenal.

'Zal ik ze opnoemen: de heer Mansveld, meneer Laseroms, Kerkum, Veldhoen, Israel, Fritsje Flinkevleugel en zijn rakkers van FC Amsterdam, onze grote loodgieter van Telstar Fred André. De Kerkhofjes en Van Hanegem, dat was water en vuur. Als je dat vantevoren weet, ga je preventief fluiten. De eerste de beste keer laat je merken: hé klootzakken, maak er wat van. Je moet waakzaam zijn. Dat soort duels zijn de breiwerkjes van het verzet.

'Als spelleider moet je conditie hebben en die kun je zelf onderhouden, niet door in Zeist als een circuspaard rond te rennen.'

Derks trekt ten strijde tegen de 'overreglementering' en de bevoogding door de bonden FIFA, UEFA en KNVB. 'Ik verzet me altijd tegen het regenteske. Ik heb van mijn prachtige vader geleerd dat je voor niemand respect moet hebben omdat hij iets ís, maar om wat hij doet. Scheidsrechters worden afgeschilderd als missionarissen. Het is zo zwaar, je moet zo hard werken. Sodemieter op.

'Het WK is voor driekwart verknald door de verkeerde arbiters te sturen. Daar moeten de besten staan, al zijn het zeven Fransen en vijf Nederlanders. En niet om electoraal gewin van die enge Blatter een Nigeriaan en een Vietnamees aanstellen.

'Ik heb altijd schijt gehad aan elke waarnemer. Ik ben aangewezen om een wedstrijd te leiden. Er zijn maar zeventien regels: hoe dik de paal is, hoe zwaar de bal, enzovoorts. Vijf, zes essentiële regels bepalen het spel. De rest is instructie.

'De één is een soepel baasje, de ander streng. We gaan toch niet klonen? Men heeft de spelregels verkracht door allerlei additionele maatregelen. Al die instructies maken de scheidsrechter lam en blind. Ik bepaal wat ik doe met een doorgebroken speler die wordt vastgehouden, en dat kan ik op tien manieren oplossen. Weet je waaraan ik een hekel heb? Aan scheidsrechters die bij het eerste het beste lawaai naar dat zakje kaarten grijpen.'

En laat ons niet denken dat scheidsrechters zo blij zijn met die bevoogding. 'Dick Jol zei na het EK tegen mij: als je scheidsrechters in één villa onderbrengt, is dat het slechtst denkbare gezelschap. Collegialiteit is ver te zoeken, alles draait om competitie.'

Ten slotte vindt Frans Derks dat jongere scheidsrechters sneller kansen moeten krijgen. Hij ziet ze vaak langskomen bij Dordrecht, in de eerste divisie. 'Had Feyenoord - Ajax maar aan Wiedemeijer gegeven, of aan Schenkels. Zij zijn nog onbevangen.'

Reinold Wiedemeijer (35) floot vorige week zijn eerste wedstrijd in de eredivisie, Willem II - Heerenveen. Hij wordt langzaam 'gebracht' door Zeist. Onbevangen is hij inderdaad. Want wat beweegt een mens om zich op vrijwillige basis door een heel stadion te laten uitschelden?

Lachend: 'Ik zal nooit een wedstrijd staken omdat het hele stadion me hoerenjong noemt, al doen ze dat 90 minuten lang. Ze doen hun best maar. Op een gegeven moment wordt er gescoord of komt er een mooie aanval en verstommen de spreekkoren. Mensen reageren primair, primitief.

'Wedstrijden met drie oude mannetjes die constant stonden te zeiken, waren vervelend. Je hoorde ze zo goed. Nu hoor je het publiek massaal, dat doet me niets.'

Wiedemeijer haalde als spits het tweede elftal van Helmond Sport en ging wedstrijden leiden omdat jongens zonder scheidsrechter stonden. Hij vond het leuk om te doen en kan de negatieve aspecten relativeren.

'Ze kunnen je zo pakken. Ze hoeven maar over een draadje heen te stappen. Ik ben achtervolgd in het amateurvoetbal. Dan bleef er zo'n dwaas achter je rijden en reed ik naar het politiebureau. Dan verdwenen ze, de schijnheiligen.'

Zijn instelling vindt hij terug in zijn burgerbaan, bij de sociale dienst. 'Ik mag naar de lastige klanten. Maar als het met normaal praten niet lukt, blijf ik echt niet met ze in dat hok zonder vluchtweg zitten. Dan zeg ik dat ik het gesprek ga beëindigen en dat de politie wordt gebeld als ze niet naar huis gaan. Het is leuk om escalatie te voorkomen, net als op het veld: met 22 gasten er iets van proberen te maken, iemand driftig zien worden en de drift wegnemen. Als dat niet lukt, heb je je kaarten. Die moet je goed gebruiken.'

Het moeilijkste van zijn betaalde hobby? 'Het inschatten van de zwaarte van een overtreding. Dan gaat het niet over zwart-witgevallen, maar over de rekbare overtreding. Kun je die laten gaan, moet je alleen met een vrije trap straffen, of ook met een kaart? Je kan geen risico's blijven nemen.

'Je positie is allesbepalend. Er zijn 22 mannen op het veld en eentje kruist net voor je. Op dat moment gebeurt er iets, maar dan kun je niet zeggen dat het wel een gele kaart zal zijn. Je moet het hebben gezien.'

Wat hem dit seizoen opvalt is het grote aantal opstootjes en de toenemende verloedering. 'Er zijn spelers die bewust kijken, waar jij staat en waar je assistent is. Dan gebruiken ze hun elleboog.

'Het is niet vervelend dat er zoveel camera's zijn. Het is vervelend dat ze ons op die ene fout afrekenen. Dat is niet reëel. Je mist een elleboog en Nederland valt over je heen. Maar gewelddadige handelingen die door tv zijn gezien mogen van mij worden bestraft. Moedwillig iemand letsel toebrengen is je eigen vak bevuilen. Als ze eens met die vuiligheid gingen stoppen.'

Wiedemeijer heeft een mooie toekomst voor zich en spiegelt zich vooral aan Dick Jol, ook een oud-voetballer, een 'enorme klasbak'.

'Ik wil een goeie scheids zijn en geen beslissende fouten maken. Je bereidt je voor, je traint, je kijkt naar uitslagen, naar standen, je zoekt de geschiedenis van de wedstrijd, je kijkt hoe spelers zijn, hoe ze zich voelen, of ze in vorm zijn. Dat deed ik al bij de amateurs. Nu kijk ik wie voor een contract voetbalt, wie over lijken gaat.'

Eén ding is zeker: 'Als je niet tegen kritiek kan, stap dan maar uit de voetballerij.'

Wiedemeijers baas, Jaap Uilenberg, kan slechts beamen dat de arbiter een olifantenhuid moet hebben. 'Als je aan dit werk begint, weet je dat je zondagavond neergesabeld kan worden. Maar een scheidsrechter mag nooit bang zijn om zijn fouten toe te geven. Anders maakt hij zich onmogelijk.'

Uilenberg maakt zich zorgen. 'Ik ben niet content over de ontwikkelingen van de laatste weken. Wij staan voor goede arbitrage, maar dan moet je ook worden geaccepteerd. Het is een utopie om te denken dat een scheidsrechter 36 duels alles goed ziet.'

Iedereen bekijkt de arbitrage door zijn eigen, gekleurde bril en dat geeft een vertekend beeld. Uilenberg analyseert elke week de 'missers' die veel aandacht krijgen in de media en constateert dat vaak geen fout is gemaakt.

'Sommige zaken zijn absurd. Het lijkt erop dat de strijd om de tweede plaats ook door media wordt uitgevochten, waarbij ook scheidsrechters worden betrokken. Ik hoor trainers alleen maar over dingen die in hun nadeel uitvallen. Als iets in hun voordeel is, hoor ik ze niet. De hoekschop van Feyenoord in de laatste minuut tegen RBC, waaruit Paauwe scoorde, was geen hoekschop. Lurling had tegen Vitesse een rode kaart moeten krijgen vlak voordat hij de winnende treffer maakte.'

Dat Ajax Van Damme zou hebben aangezet tot een belastende verklaring voor Van Hooijdonk, stemt hem droevig. 'Als dat zo is, is dat heel kwalijk. Maar ook als de tegenstander het gaat opnemen voor het slachtoffer, komen we in een moeilijke situatie. Hiddink die de rode kaart voor Lamey een veel te zware sanctie vindt, Vreven die de rode kaart voor Van Persie als belachelijk beoordeelt.

'Spelers hebben over en weer minder respect voor elkaar gekregen. Opstootjes zijn schering en inslag. Binnen de kortste keren staat men met de vuisten tegenover elkaar.'

Het publiek laat zijn oren te veel hangen naar de mening van trainer, speler of journalist. 'Bij PSV mocht vorige week iedereen wat zeggen, behalve de scheidsrechter. Van Egmond heeft na Utrecht - Feyenoord commentaar gegeven voor tv, maar dat is nooit uitgezonden. Vreemd, niet objectief. Het is een spel, ook tussen Ajax en Feyenoord, waarbij de druk bij de scheidsrechter wordt gelegd.'

Laat iedereen eens naar zichzelf kijken, vindt Uilenberg. 'Van Egmond is volgens de media niet geschikt voor Utrecht - Feyenoord. Diezelfde Van Egmond fluit Barcelona - Galatasaray in de Champions League op uitstekende wijze.'

Op één front is hij het volledig eens met Derks. 'De snelheid moet in de wedstrijd blijven, dat is onze insteek.' Derks zegt het zo: 'Zolang de bal over het gras rolt, blijft het publiek rustig. Dat is psychologie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden