Schoot de geestelijke gezondheidszorg tekort bij Malek F.?

Omdat de geestelijke gezondheidszorgorganisatie Parnassia Malek F. liet gaan, kon hij op 5 mei meerdere mensen neersteken in Den Haag. Daarom is Parnassia medeschuldig aan het gebeurde, redeneert de familie van F. Had Parnassia F. tegen zijn wil moeten vasthouden of anderszins meer zorg moeten bieden, omdat zijn familie had geconstateerd dat hij paranoïde en psychotisch zou zijn? Vijf vragen.

De 31-jarige Malek F. uit Syrië stak drie mensen neer. Beeld Regio15
Politie op het Johanna Westerdijkplein waar Malek F. met een mes drie mensen heeft verwond. Beeld Volkskrant

Wanneer kan iemand gedwongen worden opgenomen in een psychiatrische instelling?

Volgens de huidige wet kan iemand alleen gedwongen worden opgenomen als hij of zij een gevaar vormt voor zichzelf of zijn omgeving. Dan is er vaak sprake van een acute situatie: iemand dreigt met suïcide of is agressief; of iemand verwaarloost zichzelf extreem. Als iemand geen strafbaar feit heeft gepleegd, is psychiatrische zorg zo veel mogelijk vrijwillig. Dat levert bij psychoses soms moeilijke situaties op: wanneer iemand het contact verliest met de realiteit, kan hij soms zelf niet inzien dat hij dringend hulp nodig heeft. 

Heeft de geestelijke gezondheidszorg naar wat nu bekend is volgens de wet gehandeld?

GGZ-organisatie Parnassia kan vanwege privacy niet in detail op dit concrete geval ingaan. De broer van Malek F. zegt dat hij de maanden voorafgaand aan het incident meerdere keren aanklopte bij onder meer Parnassia omdat hij zijn broer zag doordraaien. F. werd pas gedwongen opgenomen nadat hij zijn huisraad naar beneden had gegooid, voor een periode van twee keer drie weken. Daarna kon F. de instelling verlaten omdat hij een vast woonadres had. Een psychiater van Parnassia beoordeelde of hij nog een risico vormde voor zichzelf of zijn omgeving. ‘Dat bleek niet het geval’, aldus de ggz-instelling.

Daarmee is formeel volgens de wet voor gedwongen opname gehandeld. Met het naar beneden gooien van huisraad is F. bovendien niet strafrechtelijk over de schreef gegaan.

Had de ggz-instelling meer kunnen en moeten doen?

Bij het ontslag uit een instelling kunnen voorwaarden worden gesteld. Bijvoorbeeld dat iemand weer gedwongen opgenomen zal worden als hij zijn medicijnen niet neemt. Het lijkt erop dat in dit geval onvoldoende nazorg is verricht, zegt directeur Bert Stavenuiter van Ypsilon, de vereniging van familieleden en naasten van mensen met psychosegevoeligheid. ‘Als iemand een instelling verlaat, is hij niet meteen beter. Als iemand kort daarvoor zijn huisraad naar beneden heeft gegooid, zou de ggz een vinger aan de pols moeten houden als iemand weer thuis gaat wonen, zeker als familieleden hun zorgen uiten. En als zo’n hulpverlener ziet dat het weer mis dreigt te gaan, zou hij opnieuw moeten vragen om een gedwongen opname.’

Bij Ypsilon horen ze dit soort verhalen dagelijks, zegt Stavenuiter. Volgens hem schiet de geestelijke gezondheidszorg tekort. Die neemt onheilspellende signalen uit de omgeving vaak niet serieus. En regelt vaak onvoldoende nazorg.

Met de hervorming van de ggz wordt toch meer zorg thuis beloofd voor psychiatrische patiënten?

Met de vernieuwingen wonen meer psychiatrische patiënten thuis en krijgen ze ggz-zorg aan huis. ‘De ggz wil daarbij ook meer samenwerken met de familie. Alleen in het uiterste geval wordt iemand opgenomen. Gedwongen opnamen zijn niet zaligmakend’, zegt hoogleraar medische ethiek Guy Widdershoven van het VUmc. 'De theorie is goed, maar in de praktijk is deze ambulante zorg nog niet overal op peil.’

Wat gaat er veranderen met de nieuwe wet voor verplichte ggz die in 2020 ingaat?

De nieuwe wet schrijft voor dat de mogelijkheden voor verplichte zorg worden verruimd. De familie krijgt meer zeggenschap met de nieuwe wet. Als een naaste vindt dat zijn familielid echt moet worden opgenomen, kan hij de casus ook zelf aan de rechter voorleggen. ‘Dat de ogen en oren van familieleden serieuzer gaan worden genomen, is een winstpunt’, zegt Stavenuiter.

Het gaat erom hoe de wet wordt uitgevoerd, zegt Widdershoven. ‘Nog niet alle partijen weten wat ze moeten doen, er moet nog veel gebeuren.’ Ook als de zorg optimaal zou zijn, kun je volgens hem niet alle incidenten voorkomen. ‘Maar in het geval van Malek F. lijkt het erop dat er meer had kunnen worden gedaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.