Schoonheid in uitvoering

Bordelais noemen hun stad ‘Klein Amsterdam’. Vanwege de opmars van de fietser en de tram, maar ook door de vele bouwputten....

Zeventien bogen telt de Pont de Pierre, de oude majestueuze brug over de Garonne. Hij is te danken aan Napoleon Bonaparte. Dat de brug evenveel bogen telt als de letters van zijn naam, is dan ook geen toeval. De paarden, die in Napoleons tijd over de brug van de ene naar de andere kant van Bordeaux galoppeerden, zijn verdwenen. Maar hun opvolgers, de auto’s, kunnen niet meer via de Pont de Pierre van het arme (rive droite) naar het rijke (rive gauche) deel van de stad rijden.

Sinds kort is het mooiste uitzicht van Bordeaux, de aanblik van de stijlvolle 18de-eeuwse panden op de kades vanaf de brug, exclusief voorbehouden aan trams en fietsers. Dat is symbolisch voor de ontwikkeling die de stad de afgelopen tien jaar heeft doorgemaakt. Onder de rechtse burgemeester Alain Juppé is het conservatieve Bordeaux ‘ecolo’ geworden.

Terwijl Nederlandse wielerliefhebbers Bordeaux kennen als ‘Nederlandse stad’ vanwege dertien etappezeges in de Tour de France, spreken de inwoners zelf tegenwoordig soms over ‘Klein Amsterdam’. Dat is het gevolg van de introductie in het straatbeeld van twee tot dan toe onbekende grootheden, de tram en de fiets. Het aantal fietspaden is drastisch toegenomen en dankzij de gemeente kunnen alle inwoners over een gratis fiets beschikken. Er hoeft alleen een borgsom te worden betaald. Het effect is onmiskenbaar: de automobilist is op de terugtocht, de fietser wint terrein.

Veel fietsers hebben zelfs al het lompe gedrag van hun Amsterdamse collega's overgenomen. Regelmatig rijden ze over stoepen of tegen het verkeer in. Toch is hun opmars een zegen. Want de binnenstad van Bordeaux, die lang door het autoverkeer werd verstikt, wordt weer leefbaar. Daardoor wordt ook de schoonheid van de 18de-eeuwse architectuur beter zichtbaar.

Maar dat gaat geleidelijk. Lang was Bordeaux verzonken in een naoorlogse winterslaap. Pas sinds de komst van burgemeester Juppé in 1995 is de stad weer in beweging. Dat is een te korte periode om alle verwaarlozing weg te werken. Tegenover de schitterend gerestaureerde, zandkleurige gevels van de Cours de l’Intendance, een van de voornaamste winkelstraten in het stadshart, staan nog altijd talloze in beginsel even mooie panden met smerige gevels en verroeste balkonhekjes. ‘De inwoners van Bordeaux zijn dol op bezit, maar niet op onderhoud’, luidt een van de stadswijsheden.

Het stadsbestuur poogt huiseigenaren via belastingen tot actie te bewegen om de sporen uit te wissen van het lethargische tijdperk voor Juppé. Voor bezoekers is dat vooralsnog een gemengd genoegen. De vooruitgang is onmiskenbaar, maar wie op de kades wil genieten van het monumentale beursgebouw en de sierlijke details op de panden van de welgestelde wijnhandelaren, doet dat tussen bouwputten en drilboren. Bordeaux is vooralsnog veel werk in uitvoering, ook in dat opzicht dringt de vergelijking met Amsterdam zich op.

Maar de stad wekt ook de indruk open en vrolijk te zijn, met feestelijke, Spaanse trekjes. Lekker lang lunchen en dineren doe je in een van de restaurantjes rond het chique Place du Parlement. Wil je uitgaan, dan kun je tot het ochtendgloren terecht op de Quai de Paludate, in de buurt van het station Saint-Jean. Wie multicultureel Bordeaux wil verkennen gaat naar de buurt rond de Flèche Saint-Michel, de hoogste toren van de stad met een kleurrijke vlooienmarkt aan de voet. Hier wemelt het van de Spaanse, Marokkaanse en andere exotische eetgelegenheden, veelal goedkoop, terwijl de duurdere, Franse restaurants in Noord-Bordeaux te vinden zijn.

Zo openbaart zich de geschiedenis, want het waren Spanjaarden en Portugezen die de stad vanuit het zuiden binnenkwamen om in de wijnvelden te werken. De Britten, Nederlanders en Duitsers streken in het noorden neer om er hun gave op het vlak van respectievelijk wijnhandel, inpoldering en boekhouden te gelde te maken. De hoogopgeleide Noord-Europeanen bewoonden de statige panden aan de Cours Xavier Arnozan, die als een van de mooiste straten van de stad geldt. De armere bewoners uit Zuid-Europa en tegenwoordig Noord-Afrika bevonden en bevinden zich nog altijd in Zuid.

De eerste indruk van een open, kosmopolitische stad met vele nationaliteiten krijgt een gevoelige knauw in gesprekken met de Franse inwoners van Bordeaux. Bij mensen buiten de stad staan ze te boek als arrogant en intens burgerlijk. Buitenlandse studenten beklagen zich erover dat ze, zelfs na jarenlange contacten, nooit ergens thuis worden uitgenodigd. Legendarisch is dat zelfs Juppé bij zijn komst naar Bordeaux niet zo maar toegang tot alle kringen had. Pas op voorspraak kon hij bij sommige notabelen over de vloer komen.

Wie zich bij zijn bezoek ten doel stelt tot de ziel van de Bordelais door te dringen, is dan ook gewaarschuwd. Subtiele vormen van afwijzing staan hem of haar te wachten – een koele houding is kenmerkend. Die gereserveerdheid wordt wel in verband gebracht met het succes van de stad en zijn streek; het prestige dat met eeuwenlange productie van wereldberoemde wijn gepaard gaat, zou de inwoners naar het hoofd zijn gestegen. Een bezoek kan daarom maar beter in het teken van de stad zelf staan. Huur een fiets en je voelt je een keizer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden