Schoonheid in brutale Dada

Dada voor allen..

amsterdam Dwarrelende muziekblaadjes, een koffertje van bakstenen en een lijkstoet aangevoerd door een kameel passeren in Dada voor allen, een concert, of beter gezegd een ononderbroken voorstelling van het Ives Ensemble. De muziek speelt de hoofdrol, maar de entourage zet de toon. Dada, de beweging die geen beweging wilde zijn, opkwam tijdens de Eerste Wereldoorlog en binnen luttele jaren alweer in het niets verdween, was in essentie een twintigste-eeuwse kunststroming. Het pathos van de romantiek maakte plaats voor distantie, de vloeiende lijn voor mechanische herhalingen en harde montage, en de illusie van realiteit voor distantie en absurdisme.

Geestig? Jazeker – maar alleen dankzij dankzij een ondertoon van ernst. De uitvoeringen van het Ives Ensemble, met bariton Robbert Muuse als spreekstalmeester en slagwerker Arnold Marinissen als zijn sprekende schaduw, zijn strikt gestileerd. ‘Schoonheid is de parodie der werkelijkheid’, declameert Muuse, en in die tekst van Theo van Doesburg ligt misschien wel de kern van Dada. Schoonheid is onecht, laat je die weg dan blijft alleen nog structuur over als esthetisch middel. Want ondanks de gekte is er bij Dada wel degelijk sprake van esthetiek. Dat laat de regie van Moniek Merkx zien. De muziekstukken worden verbonden door tussenspelen waarin steeds weer elementen uit de Ursonate, het grote klankdicht van dadaïst Kurt Schwitters opduiken. Er zijn geprojecteerde en op borden rondgedragen tekstuele commentaren. Later veranderen gescandeerde telwoorden in cryptische commando’s voor een muzikantenpantomime.

De muziek is verbazend. In de Kammermusik No.1 van Paul Hindemith slaat het ensemble je om de oren met een orkestraal geluid en een even brutaal als doortimmerd muzikaal bouwwerk. Nog vrijpostiger is de Tweede vioolsonate van George Antheil, waarin Josje ter Haar laat horen dat ze haar mannetje staat in het pianopandemonium dat John Snijders intussen ontketent.

In Die Wolkenpumpe van Erwin Schulhoff klinkt ondanks de kale aankleding van vier blazers en slagwerk nog een wonderlijk mahleriaanse ondertoon door. Muuse is een sympathieke zanger die ook in Le Bal Masqué van Francis Poulenc zijn teksten heel direct en zonder bombarie over het voetlicht brengt.

Altijd weer doeltreffend is de pauzemuziek van Erik Satie voor het ballet Relache met de fantastische film Entr’acte van René Clair, waarin we de componist in slow motion zien rondspringen. En dat is nog maar het begin.

Frits van der Waa

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden