Schoonheden binden strijd aan met kartel

Bureaus in New York zouden fotomodellen bedriegen via prijsafspraken. De vrouwen hopen in een rechtszaak te krijgen wat hen toekomt....

Ook fotomodellen zijn soms ongelukkig. Overweldigende fysieke schoonheid is een mooi geschenk van de natuur, maar garandeert nog geen goed leven. Daarvoor zijn modellenbureaus nodig, die de fotogenieke vrouwen aan opdrachten en dus inkomen helpen.

In twee juridische procedures in New York worden de bureaus beschuldigd van illegale bedrijfspraktijken, zo kwam deze week naar buiten. Al decennia bedriegen de grootste bureaus met onderlinge prijsafspraken en kartelvorming hun modellen. De commissie die ze als bemiddelaar vangen, is veel hoger dan toegestaan.

Als gevolg hiervan verdienen de schoonheden minder dan hen toekomt. Naar een ander bureau verkassen, heeft geen zin. Dat haalt hetzelfde, onwettige percentage binnen. 'Het is tijd om te vechten', zegt Carolyn Fears, een model in Los Angeles dat bij de civiele antikartelzaak betrokken is. 'Deze industrie is totaal niet gereguleerd. Ze doen wat ze willen. Verandering moet worden afgedwongen.'

De argumentatie in de zogeheten class action-zaak van een groep modellen tegen de topbureaus Elite en Wilhelmina, is op zichzelf simpel. De bedrijven zijn employment agencies, een soort uitzendbureaus, en vallen dus onder de Wet op de arbeidsbemiddeling van de staat New York.

Volgens die wet mag de tussenpersoon maximaal 10 procent van de opbrengst houden. De agencies houden doorgaans 20. Nee, zeggen de gedaagden, we zijn geen uitzendbureaus maar managers, en vallen dus niet onder de wet.

Onzin, zegt de Nederlandse advocaat Olav Haazen, die voor het New Yorkse kantoor Boies, Schiller & Flexner de modellen bijstaat. De bureaus zijn zich 'managers' gaan noemen om juridische redenen. Maar de hoofdmoot van hun werk is nu eenmaal bemiddeling tussen de vrouwen enerzijds en kledingmerken, modeontwerpers en modebladen anderzijds.

'Het ergste is dat de modellenbureaus het samen hebben bekokstoofd', zegt Haazen. 'Ze schenden de vertrouwensrelatie. Ze dienen niet het belang van de modellen, maar dat van henzelf en van de andere bureaus, die door de prijsafspraken nauwelijks meer concurrenten te noemen zijn.'

In deze zaak op staatsniveau, die nog in de onderzoeksfase zit, mikken de modellen op financiële genoegdoening. Hoeveel dat zal zijn, is straks aan de jury en de rechter. Tegelijkertijd loopt een vergelijkbare federale zaak waarin justitie Wilhelmina, Elite, Next, Ford en een reeks andere 'managers' van price fixing en 'heimelijke samenspanning' beschuldigt.

Dit onderzoek richt zich op een inmiddels opgeheven groep waartoe de meeste bureaus behoorden. Deze International Models Managers Organization zou in de jaren negentig tijdens diners in hippe New Yorkse restaurants trucs en deals hebben bedacht om de modellen in toom te houden.

Dat verbaasde het voormalige model Ashley Richardson, die vermoedelijk als getuige in de civiele zaak zal optreden. 'Ik kon ze me niet eens voorstellen in één kamer', zei zij in The Wall Street Journal. De gebruikelijke twisten werden kennelijk terzijde geschoven omwille van het kartel.

Wat het doel was van de managers, blijkt uit een citaat van manager Jeremy Foster-Fell dat opduikt in de civiele klacht. 'Een model kan zich veroorloven om een manager te verliezen, maar zij kan zich niet veroorloven om New York te verliezen.'

De juridische strijd tegen prijsafspraken speelt in veel bedrijfstakken. Door de stroom van boekhoudschandalen, komen ook andere onwettige activiteiten duidelijker en vaker aan het licht. In de VS lopen zeker zeventig federale onderzoeken naar onwettige kartelvorming, onder andere in de voedsel-en kledingindustrie.

Het beeld van glamoureuze en rijke fotomodellen die niet moeten zeuren, staat ver van de werkelijkheid, benadrukken Fears en Haazen. Slechts een klein deel van de vrouwen heet Naomi Campbell of Kate Moss. De meeste vrouwen zijn hardwerkende mensen die redelijk verdienen, maar geen fortuinen. Bovendien stokt hun loopbaan veelal kort nadat ze de dertig zijn gepasseerd.

'Je ziet ons portret misschien afgebeeld op een shampoofles. Je kent onze namen niet. Om die meiden gaat het', zegt Fears.

Zijzelf is op 33-jarige leeftijd haar carrière aan het omgooien. Met haar echtgenoot runt Fears een surfzaak, en daarnaast fotografeert ze. Daarom durft ze de strijd aan te gaan met de wereld die haar modelwerk garandeerde. Veel collega's doen niet mee omdat ze de repercussies vrezen.

Advocaat Haazen betwijfelt niet dat de jury zijn cliënten gelijk zal geven. Hij wijst op een precedent uit 1978. Toen klaagde Elite de bureaus Ford en Wilhemina aan. Elite beweerde destijds dat er illegale afspraken tussen de andere bureaus bestonden, en baseerde die beschuldiging op de Wet op de arbeidsbemiddeling. 'Dat is dus duidelijk', zegt Haazen. 'De modellen werken zich kapot, en de bureaus profiteren, nog steeds.'

De zaak komt vermoedelijk komend jaar voor de rechter. De jury zal het levensgeluk van de schoonheden niet direct kunnen vergroten, maar ze wel een eerlijke beloning kunnen bezorgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.