Schoon water vergt vooruitziende blik

Grondwatervervuiling pak je het beste aan in de omgeving van de bron. Maar waar dat niet kan, grijp je in nabij de waterwinningsputten.

Op verschillende plaatsen in Brabant slaan de meters diep in de zogeheten waarnemingsputten een beetje uit. De apparatuur houdt de kwaliteit van het grondwater secuur in de peiling. 'In sommige landelijke gebieden treffen we verhoogde concentraties van het onkruidbestrijdingsmiddel bentazon aan. In stedelijke gebieden zien we gechloreerde koolwaterstoffen zoals tetrachloorethyleen, afkomstig van oude chemische wasserijen', zegt Guïljo van Nuland, directeur van Brabant Water.


Als er niet wordt ingegrepen, zullen deze door menselijke activiteiten veroorzaakte verontreinigingen mettertijd de waterwinputten bereiken. Daar wordt ruw grondwater opgepompt, gezuiverd en als drinkwater verkocht. Waar veel drinkwaterbedrijven oppervlaktewater gebruiken, is Brabant Water geheel aangewezen op de grondwaterwinning. Het bedrijf in Den Bosch levert jaarlijks 180 miljoen kubieke meter water in Brabant en in een deel van Zeeland.


Er is geen reden tot paniek, benadrukt Van Nuland. 'Zorgelijk is het wel.' Hij vindt dat de vervuiling zo dicht mogelijk bij de bron moet worden aangepakt, dus in de bodem. 'In sommige gevallen moet dat grondig en ouderwets: afgraven. Want elk jaar dat we wachten, lost de redelijk geconcentreerde vervuiling in de puntbron in de bodem op in de pluim van het grondwater. Schoonmaak van grote hoeveelheden opgeloste vervuiling is duurder dan aanpak bij de oorspronkelijke bron.'


En daar zit hem de kneep. Want de ondertekening van het convenant Bodem in 2009 heeft als consequentie dat het Rijk nog één keer een zak geld voor bodemsanering uittrekt. Daarna is het einde oefening voor de operatie die omstreeks 1980 begon met de legendarische schoonmaak van 'Lekkerkerk'. De marktpartijen die in de praktijk van een nieuwe woonwijk of herstructurering van een bedrijventerrein op bodemvervuiling stuiten, moeten het vanaf 2015 zelf maar oplossen.


'Tot 2015 is er 893 miljoen euro beschikbaar voor zogeheten spoedlocaties met humane risico's', legt Rob Eijsink uit. Tot spijt van de secretaris bodem en infrastructuur van branchevereniging Vewin staan de bodemgevallen nabij grondwaterwinning niet op de lijst. 'Wij denken dat ze aangepakt moeten worden, want ze kunnen zowel gevaar voor de mens opleveren, als risico's tot onaanvaardbare verspreiding.'


Uit een schatting die Vewin heeft opgesteld, blijkt dat een zestigtal locaties wordt bedreigd. 'De bronnen voor het drinkwater van ongeveer vier miljoen mensen kunnen in de problemen komen', zegt Eijsink. Volgens de schatting liggen maar liefst 8.500 bodemvervuilingslocaties binnen de zogeheten grondwaterbeschermingsgebieden. In het algemeen doen stoffen die de grens van zo'n beschermingsgebied passeren er 25 jaar over om de winningsputten te bereiken. Worden de stoffen in waarnemingsputten gesignaleerd, dan zijn ze grosso modo binnen tien jaar in de winningsput.


Zuivering

'Uiteraard zullen we te allen tijden voorkomen dat toxische vervuiling in het drinkwater terecht komt', zegt Eijsink. De drinkwaterbedrijven zuigen daarom vervuilde pluimen uit het grondwater, zuiveren die en lozen ze daarna op het oppervlaktewater. Als dat niet mogelijk is, wordt het vervuilde ruwe grondwater dichtbij de winningsput gezuiverd met actieve kool (een soort norit) of wordt de vervuiling afgebroken met UV-licht of ozon.


Brabant Water heeft in de omgeving van Eindhoven een fraaie vorm van een gebiedsgerichte aanpak gevonden. 'Vroeger onttrok Philips veel grondwater voor proceswater. Eindhoven ligt enigszins in een dal. Dus sinds onder meer de productiefabrieken van Philips hier zijn vertrokken, is er grondwateroverlast ontstaan', aldus directeur Van Nuland. 'Bij de revitalisering van de wijk Strijp pompen we dat grondwater op, zuiveren het en stoppen het via een warmte-koude-opslagsysteem terug in de bodem. Zo hebben we schoon grondwater en energie voor de woonwijk.'


Bij onderzoeksinstituut Deltares noemt grondwateronderzoeker Niels Hartog deze oplossing een interessante ontwikkeling. Alleen aanpakken van de bodemvervuiling bij de bron volstaat niet meer. 'Er moet sowieso iets gebeuren in of nabij de winningsputten', zegt Hartog. 'De vervuiling is immers al jaren onderweg en gaat op een goed moment wat wij noemen doorbreken in de grondwaterputten. Je bent er dus niet met alleen afgraven van de vervuiling.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden