ReportageEindexameneisen voor Duits en Frans

Schoolexamens Frans en Duits keer op keer slechtste cijfers: dan maar de toetsingseisen omlaag

De havo-eindexamens Duits en Frans bungelden in 2019 onderaan met de slechtste cijfers. Reden voor het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om het niveau van toetsing tijdelijk te verlagen. Docenten en leerlingen op het Odulphuslyceum in Tilburg pleiten voor een andere manier van toetsing.

Duitse les aan havo-5-leerlingen op het Odulphuslyceum in Tilburg. Wanneer docent Annika Horijon haar hesje met de Duitse vlag draagt, wordt er geen Nederlands gesproken.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een timer met tien minuten staat op het scherm en docent Annika Horijon heeft een hesje met de Duitse vlag aangetrokken. De klas, 5 havo, weet: zolang de Bundesflagge om de leraar hangt, is Nederlands uit den boze. Wat volgen zijn gesprekjes over de lievelingskleuren, -muzikanten en -gerechten van de leerlingen. Duits voert de boventoon, tot de gesprekken echt inhoudelijk worden. Passie voor rapper Snelle laat zich toch makkelijker in het Nederlands uitleggen.

Foefjes

Horijon hoopt met foefjes als het hesje het vak Duits op het Odulphuslyceum in Tilburg een speelser karakter te geven. Dat is nodig, want uit een rondgang onder de leerlingen blijkt het enthousiasme voor het vak niet groot te zijn. De redenen waarom zij hier zitten: de taal lijkt op Nederlands, ze zijn beter in alfa- dan bètavakken en ‘het is nog altijd beter dan Frans’ – het nog buitenissiger alternatief. Leerling Camiel: ‘Ik gebruik Engels dagelijks. Ik game met vrienden, kijk filmpjes op YouTube. Duits is niet zo belangrijk.’

In 2019 scoorden havoleerlingen voor hun centraal schriftelijk examen gemiddeld een 5,8 voor Frans en 5,9 voor Duits. In geen enkel vak op geen enkel niveau werd slechter gescoord. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap besloot eerder deze maand tijdelijk ‘de knellende cesuur voor deze vakken te verlichten’. Of, in gewoon havo-Nederlands: de examens makkelijker te maken.

Minder klokuren

Aanleiding voor dat besluit is een rapport van het College voor Toetsen en Examens over de taalvaardigheid van havisten in Frans en Duits. De conclusie: die is de laatste 25 jaar flink ­gedaald. Als de cijfers niet waren aangepast, zouden havisten zowel voor Frans als voor Duits gemiddeld anderhalf cijferpunt lager hebben gescoord dan in 1995. Dat verschil heeft twee belangrijke oorzaken: scholen ruimen minder klokuren in voor de talen en leerlingen komen er buitenschools minder mee in aanraking.

Op het Odulphuslyceum wordt de beslissing van het ministerie begrepen, maar plaatsen betrokken docenten kanttekeningen bij de conclusie dat de lage cijfers alleen komen door het niveau van de leerlingen. ‘De slechte resultaten van vorig jaar komen bij Frans vooral door de hoeveelheid teksten. Die is al jaren veel te hoog, waardoor leerlingen bij de laatste vragen moeten gokken’, zegt Wouter van Beijsterveld, docent Frans. Horijon: ‘Bij Duits merk ik dat veel bronnen van de eindexamenteksten niet bij de doelgroep passen. Vorig jaar zaten vier teksten uit Focus en twee teksten uit Der Spiegel in het examen. Dat moet je leerlingen van 17 jaar niet willen aandoen.’

Spreken en luisteren

Fundamenteler is het vraagstuk of de manier van toetsing correct is. Leesvaardigheid op het Centraal Examen bepaalt voor 50 procent van het uiteindelijke cijfer van de leerling. ‘Een taal is bedoeld om gebruikt te worden. Als we willen dat studenten dat gaan doen, moeten we meer naar productieve vaardigheden gaan kijken’, zegt Horijon. Van Beijsterveld: ‘Taal is niet alleen maar A, B, C of D kunnen invullen. Leerlingen hebben vaak de klacht dat ze vijf of zes jaar Frans hebben gehad, vervolgens in Frankrijk komen en dan voor hun gevoel helemaal geen Frans kunnen. Ik denk dat die klacht wel terecht is.’

Ook minister Arie Slob vindt dat de vakken een ‘herziening van positie en vakinhoud’ moeten krijgen, om de teloorgang van de Duitse en Franse taal op middelbare scholen te stoppen. De leerlingen op het Odulphuslyceum zijn unaniem in welke vaardigheden extra aandacht verdienen: spreken en luisteren. Leerling Sander: ‘Een Duits boekje kun je door Google laten vertalen. Een gesprek niet.’

Examenvragen

Uitleg kan eruit als het ook in de repo wordt vermeld!

De examenopdracht voor talen is begrijpend lezen. Scholieren krijgen een reeks teksten, waarover zowel multiplechoice- als open vragen worden gesteld. Het Landelijk Actie Komitee Scholieren (LAKS) inventariseert ieder jaar klachten van scholieren over de examens. Vooral open vragen worden daarbij als bijzonder lastig ervaren. Twee voorbeelden waar veel over geklaagd werd (de Franse vraag werd ook zeer slecht gemaakt; bij de Duitse vraag viel dat mee).

Tekst Frans (fragment)

L’énergie dépensée pour la production et le transport d’un bouquet de roses équivaut à une balade en voiture de 20 kilomètres. La raison? Contrairement aux idées reçues, même en incluant le transport aérien, une rose kenyane émet six fois moins de CO2 qu’une rose néerlandaise élevée sous une serre chauffée au gaz naturel, selon une étude de l’université de Cranfield, en Angleterre. Westland, de plus en plus de serres se couvrent de panneaux solaires et exploitent une forme d’énergie utilisant la chaleur des profondeurs de la Terre afin de réduire la facture énergétique.

Vraag 

Naast zonnepanelen wordt nog een ander middel ingezet om de productie van kasbloemen duurzamer te maken en om te besparen op energiekosten. Welk middel is dat volgens de laatste alinea? 

Tekst Duits (fragment)

Ohne Freisprechanlage darf während des Radfahrens nicht telefoniert werden. Oder das Telefonat kostet 25 Euro. Ist der Knopf im Ohr und sind die Hände frei, ist gegen ein Telefonat rein rechtlich nichts einzuwenden. Wird aber so laut Musik gehört, dass man nicht mehr auf den Verkehr reagiert, dann fallen 15 Euro an.

Vraag

Je fietst door Berlijn en luistert via je oordopjes naar muziek. Onder welke voorwaarde mag dat? 

Antwoorden 

Frans: ‘aardwarmte’; Duits: ‘Je moet het verkeer kunnen horen / op het verkeer kunnen reageren. Acceptabel: Het geluid mag niet te hard staan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden