nieuws lerarentekort

Schooldirecteuren kritisch op inhuren docenten via uitzendbureaus: ‘Vervanger kost 20 duizend euro meer’

Directeur Nicolette Schipper van de Eenhoorn School voor speciaal onderwijs spreekt kinderen toe op het schoolplein. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De helft van de basisschooldirecteuren en directeuren in het speciaal onderwijs vindt dat commerciële bemiddeling op scholen wettelijk verboden moet worden. Het inhuren van leerkrachten via uitzendbureaus of detacheerders is volgens hen verspilling van publiek geld.

Dat blijkt uit een peiling onder schooldirecteuren van de Algemene Vereniging Schoolleiders (AVS) in samenwerking met de Volkskrant. In totaal vulden 586 directeuren de enquête in. Op een enkeling na werken zij allemaal in het basis- en speciaal onderwijs – de sectoren die het hardst getroffen worden door het lerarentekort.

De uitzendbranche ligt al langer onder vuur binnen het onderwijs. Scholen zijn vanwege het oplopende lerarentekort vaker genoodzaakt bemiddelaars in de arm te nemen. Die verdienen op deze manier aan het lerarentekort, luidt de kritiek.

Veel schoolleiders storen zich bovendien aan het feit dat sommige bemiddelaars leraren lokken met extra’s die zij zelf niet kunnen bieden, zoals een hoger instapsalaris. Uitzendkrachten worden niet alleen ingezet bij het vervangen van zieke docenten, ook reguliere vacatures worden steeds vaker op deze manier ingevuld.

Ondanks de kritiek heeft één op de drie directeuren het afgelopen jaar een uitzendbureau of headhunter ingeschakeld, blijkt uit de peiling. Een bijna even grote groep directeuren – circa 30 procent – heeft dat uit principiële overwegingen juist niet gedaan.

Hoeveel geld er jaarlijks naar uitzend- en detacheringsbureaus gaat, is niet bekend. Uit bedragen die grote schoolbesturen eerder noemden, valt op te maken dat het om miljoenen euro’s gaat.

‘20 duizend euro meer’

‘Een vervanger voor vier maanden kost me via zo’n bureau 20 duizend euro meer dan iemand die ik zelf werf’, zegt Nicolette Schipper. De waarnemend directeur van de Eenhoorn, een school voor speciaal onderwijs in Hoorn, vindt dat commerciële bemiddeling verboden moet worden. ‘Er gaat zo veel publiek geld naar die bureaus. Dat is allemaal geld dat bedoeld is voor leerlingen en scholen.’

Petra van Haren, voorzitter van de AVS, deelt die kritiek. ‘Het inzetten van uitzendbureaus is geen structurele oplossing voor het lerarentekort. Een uitzendkracht kost 30 tot 50 procent meer, dan blijft er steeds minder geld over voor vaste leerkrachten.’ Toch is een verbod volgens haar niet nodig. ‘Een schooldirecteur heeft altijd zelf de keuze om gebruik te maken van een uitzendbureau of niet.’

Ook de koepel van schoolbesturen in het basisonderwijs, de PO-Raad, is tegen een verbod. ‘Uitzendwerk is niet per definitie duurder’, zegt woordvoerder Annemieke Kooper. ‘Het is aan schoolbesturen om hierin goede keuzes te maken.’

Er zijn al besturen die een boycot van uitzendbureaus hebben afgekondigd. In augustus besloten acht Amsterdamse schoolbesturen – waar 125 openbare basisscholen onder vallen – te stoppen met het vervullen van vaste vacatures voor leerkrachten via uitzendbureaus. Volgens de besturen hanteren sommige uitzendbureaus een ‘absurd hoog uurtarief’, terwijl de invaldocenten zelf maar ‘een fractie’ meer verdienen dan docenten in dienst van een school.

‘Dat soort afspraken tussen schoolbesturen juich ik toe’, zegt minister Arie Slob (Onderwijs) in een reactie. ‘Ik vind het onwenselijk als uitzendbureaus de schaarste op de arbeidsmarkt aangrijpen om bijvoorbeeld de tarieven te verhogen.’ Een woordvoerder van het ministerie laat weten dat een verbod bovendien ‘niet zomaar’ mogelijk is. ‘Het staat op gespannen voet met de huidige wet- en regelgeving.’

Frank Voskuil, directeur van onderwijsuitzendbureau Dit is wijs, begrijpt de kritiek op zijn branche. ‘Uiteindelijk zijn wij duurder dan wanneer je het als school zelf regelt. Tegelijkertijd: als scholen ons inzetten bij acute tekorten, bespaart dat veel administratiekosten. Dan kan het zelfs goedkoper zijn om ons in te schakelen.’

Zelf houdt hij zich met zijn bedrijf naar eigen zeggen altijd aan de cao van het primair onderwijs – ‘wij hanteren de meest recente salarisschaal waarin een docent is ingedeeld’. Maar er zijn ook uitzendbureaus, erkent hij, die buiten de cao opereren. ‘Daar zijn wij tegen. Je moet samenwerken met het onderwijs, niet concurreren.’

Reacties schoolleiders

Directeur Jeroen Jansen van de Lorentzschool in Hilversum Beeld RV

‘Soms moet ik wel op zo’n bureau terugvallen’

‘Ik krijg regelmatig mailtjes van uitzendbureaus, van bureaus als Maandag of van kleinere bemiddelaars. Ze schrijven: we hebben een gymleerkracht, we hebben een intern begeleider, zeg maar wat je nodig hebt. Maar ja, als ik alles rond wil krijgen, kan ik daar niet op ingaan. Het is te duur, hooguit een noodoplossing. Je loopt er als stichting op leeg als je veel van die mensen nodig hebt.

‘Bij onze stichting hebben we gelukkig een eigen invalpool. Dat is goed. We geven leerkrachten daar de kans te laten zien dat ze goed zijn. In het tweede jaar stromen ze vaak door naar een baan bij een school waar ze een klik mee hadden.

‘Met die invalpool hebben we een vangnetje, maar er zitten geen vakleerkrachten, onderwijsondersteuners en intern begeleiders in. Daarom moet ik soms toch op zo’n bureau terugvallen. Vorig jaar voor een gymleerkracht, bijvoorbeeld. En in april, mei, juni en juli ook voor een intern begeleider. De sollicitatieprocedures hadden geen geschikte kandidaten opgeleverd. De spoeling is dun.

‘Ik heb daar ambivalente gevoelens over. Aan de ene kant denk ik: hiep-hiep-hoera, ik heb iemand gevonden. Aan de andere kant: het is twee tot drie keer zo duur om mensen via een bemiddelaar in te huren, heb ik me laten vertellen. Vooral voor interim schoolleiders en intern begeleiders betaal je echt de hoofdprijs. Dit is echt een slechte ontwikkeling.’

Eric Arends, directeur van basisschool St Cyriacus in Hoonhorst Beeld RV

‘Ik snap dat sommige leerkrachten hiervoor kiezen’

‘Principieel ben ik tegen commerciële bemiddelaars. Ze zijn niet goed voor het onderwijs. Er ontstaat ongelijkheid tussen collega’s als de een wel voor een cao-salaris werkt en de ander niet. Bovendien zijn de kinderen er de dupe van. Wat ik extra betaal aan zo’n leerkracht kan ik niet aan andere zaken besteden. Dan moet ik bezuinigen op knutselmateriaal, de aankoop van nieuw meubilair uitstellen of de klassen vergroten.

‘Gelukkig is het probleem bij ons in de regio nog niet nijpend. Ik kan de vacatures nog invullen, al komen er geen dertig brieven meer, zoals vroeger. Een bemiddelingsbureau heb ik nooit overwogen.

‘Ik snap overigens dat sommige leerkrachten zo willen werken. Ze willen ook een huis kopen, hebben ook een hypotheek. Als ze van de politiek geen salarisverhoging krijgen, dan stappen ze naar zo’n bureau om een marktconform salaris te krijgen. Maar voor scholen is het funest. Wij krijgen geld om leerkrachten volgens de cao te betalen. Als ze meer kosten, hebben we een probleem.

‘Wat ook meespeelt: de hoge werkdruk in het onderwijs. Leerkrachten die zich tijdelijk laten inhuren, bemoeien zich vaak niet met de organisatie van activiteiten rond Sinterklaas en Kerstmis of de keuze voor een nieuwe lesmethode. Die taken komen dan allemaal bij het vaste team terecht. Zij worden extra belast.’

Nicolette Schipper, waarnemend directeur van SO de Eenhoorn in Hoorn Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Van mij mag commerciële bemiddeling verboden worden’

‘Onlangs namen drie leerkrachten tegelijk ontslag. Ze verhuizen allemaal naar een andere regio. Vervangers vinden is bijna onmogelijk. Ik heb één sollicitatie ontvangen. Momenteel ben ik zelf aan het werven, ik bel met andere directeuren of ze nog iemand kennen en ik probeer leraren in opleiding te krijgen.

‘Er kwam ook nog een zwangerschapsverlof bij. Toen heb ik voor het eerst gebruik gemaakt van een detacheringsbureau. Hadden ze iemand die bij ons in het speciaal onderwijs kon werken? Dat bleek zo te zijn. Daarom ben ik met ze in zee gegaan. Het is echt een noodgreep, want op een andere manier kwam ik er niet uit.

‘Er hangt wel een prijskaartje aan. Een vervanger voor vier maanden kost me via zo’n bureau 20 duizend euro meer dan iemand die ik zelf werf. Dat extra geld gaat niet naar die leerkracht, maar naar het bureau. De leerkracht verdient evenveel als andere leerkrachten hier.

‘Van mij mag commerciële bemiddeling verboden worden. De arbeidsmarkt gaat kapot op deze manier. Die bureaus maken leerkrachten duurder. Er gaat zo veel publiek geld naar die bureaus. Dat is allemaal geld dat bedoeld is voor leerlingen en scholen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden