Schoolbestuurder Toine Janssen komt eigenlijk nooit in een klas, hij is druk met geld

Toine Heijmans in Nijmegen

.

Stakende leraren krijgen geen salaris meer van Toine Janssen, de baas van 31 basisscholen. Dat komt hem op een boze brief van leraren te staan: 'Wij hadden meer solidariteit verwacht.' Lastig. Maar Toine Janssen is een man die zijn nek uitsteekt, en mij als onderwijsbestuurder graag deelgenoot maakt van zijn wereld. 'Ja, ja, ik begrijp dat wel, de teleurstelling. Maar het is niet een eendimensionaal belang wat nu speelt.'

Toine neemt goed de tijd me uit te leggen wat een onderwijsbestuurder doet. De godganse dag, jaar in jaar uit, is hij bezig met de 'bekostiging', een woord dat valt in bijna al zijn zinnen. 'De vraag is of de leraren zich terecht in de steek gelaten voelen. Want ik pleit overal consequent voor betere bekostiging.'

Het is stakingsdag. Onderweg naar Toines bestuurskantoor stop ik bij basisschool De Oversteek, waar directeur Peter van Afferen al stakend aan het werk is. Bijna veertig jaar in het basisonderwijs, een diehard. Prachtig nieuw designpand, maar vreselijk onhandig, met die te kleine lokalen. 'De architect wilde eigenlijk geen kapstokken, want die doorbreken het lijnenspel.' Was die architect maar eens komen kijken in de klas. Dan zag ze ook wat de maatschappij eist van een school - en Peter wijst de oorkappen aan, die kinderen gebruiken om zich te concentreren.

Die staking, zegt Peter, gaat niet over salaris. Die gaat ook over de afrekencultuur. Hij stuurt tachtig leraren aan. Een bedrijf. 'De maatschappij eist opbrengsten. Dat was nodig, maar nu is het doorgeslagen.'

Toine ziet het zakelijk. Onderwijs kost geld; als leraren meer salaris krijgen komt de bekostiging in de knel. Hij is bestuurder van Conexus, een fusieding ontstaan uit weer andere fusies. Ik vraag wanneer hij in een klas is. Nooit eigenlijk. De gesel van de grote schaal: Toine is druk met de bekostiging, met begrippen als 'normjaartaak'. 'Het is wel zo dat ik constant bezig ben geld met inhoud te verbinden.'

Schooldirecteur Peter van Afferen

De stakers een dag niet betalen levert Conexus een ton op. Kan hij gebruiken voor de bekostiging. Maar het vergroot ook de afstand tot zijn leraren, zeg ik, en die is al groot. Toine: 'We worden geacht aan kaders te voldoen.' Later: 'Je hebt wel een beetje gelijk. Dat baart me ook zorgen.'

En of ik nog een broodje neem, want die heeft hij laten komen.

Mijn opa was dorpsonderwijzer. Toine knikt. Romantiek, romantiek, ach, was de wereld nog maar zo overzichtelijk. Iedereen wil de dorpsonderwijzer terug. Begin ik ook nog over die film, Être et avoir, over die ideale onderwijzer in een Frans dorp. De dorpsschool, zeg ik, was een organisme op zichzelf, alleen maar bezig met kinderen. Nu zijn basisscholen onderdeel van een fusiebedrijf. Toine: 'Het is echt onzin wat je zegt. Jij kunt dat romantische ideaal hebben, wij geloven al járen in professionaliteit.'

Wat geld en schaalvergroting kunnen doen zag ik op de basisschool van mijn kinderen. Die kreeg in elf jaar tijd vijf verschillende directeuren, rapporterend aan een schoolbestuur met 28 scholen, gevestigd op een andere planeet. Op een ochtend viel de Fiod binnen omdat het schoolbestuur fraudeerde, de directeur zat drie dagen in de cel. Er was zogenaamd een nieuwe school opgericht, want die krijgt startsubsidie. Over wat de inval met de kinderen deed, de leraren en de ouders, mocht niet gepraat. Het was de tol van het onderwijseconomisme.

Ik vraag Toine of hij niet alles reduceert tot geld.

Toine: 'Alle inhoud is personele inzet en dat vertaalt zich in geld.'

Basisschool de Oversteek

Zijn we terug bij de bekostiging. En wat de bekostiging betreft: de honderden miljoenen die het basisonderwijs extra krijgt van dit kabinet, zijn nu al op. Aan de verhoging van de pensioenpremie. Aan de Participatiewet, die Toine dwingt 24 mensen aan te nemen. Aan nieuwe normen voor gegevensbeheer. Aan milieuregels voor gebouwen. Aan het 'activiteitenbesluit'. Heeft niets met onderwijs te maken, 'maar hoe dat werkt: het trekt de spaarpot leeg'.

En dan moeten ze ook nog digitaliseren.

Twee keer zat Toine bij de minister aan tafel, zes jaar terug, om de bekostiging te bespreken. Er kwam 600 miljoen extra voor het basisonderwijs. Dat was pijlsnel op. Miljoentje hier, miljoentje daar: 'Daarmee zijn de gaten van het moment gedicht.' En nu vallen nieuwe gaten.

Schoolbestuurder Toine Janssen

Daarom wil Toine een parlementair onderzoek.

Iedereen vindt dat het basisonderwijs anders moet. Niemand is gelukkig. Iedereen wil wat anders, zegt Toine, dat is het probleem. En hij somt soepel op: 'Leraren: minder werkdruk, meer salaris. Ouders: kleine klassen. Bestuurders: fatsoenlijke bekostiging. Politiek: 'Wanneer houdt het een keer op.'

En dan vraagt hij zich af: 'Hoe kán dit nu ontstaan?'

t.heijmans@ volkskrant.nl

Meer over