School zonder zooi

Zestienhonderd leerlingen zitten er dicht op elkaar gepakt, maar beveiligingscamera's zijn niet nodig. Op de Nijmeegse Scholengemeenschap Groenewoud maken ze liever kunst dan ruzie....

Vrijdagavond halfelf, op de dansvloer woedt een kleine populariteitswedstrijd.

Enkele tientallen meisjes van de Nijmeegse Scholengemeenschap Groenewoud (NSG) hebben zich rond een podium geschaard. Alle ogen zijn gericht op een tengere breakdancer. Razendsnel tolt de scholier om zijn as. De meisjes gillen en springen van opwinding. Ze blazen kauwgumbellen die oplichten in het discolicht.

Een groep boertige jongens leunt verveeld tegen de muur. Een jaar of vijftien, pakje peuken in de kontzak, glas bier in de hand. Voetballers misschien, zeker geen breakdancers. Af en toe maakt een van de jongens zich los van de muur, balt een vuist en roept: 'Boehoe-oe!' Geen enkel meisje reageert.

Elk kliekje leerlingen van de NSG heeft in het Nijmeegse feestcentrum een eigen stek veroverd. De alto's en skaters pogoën in een benedenzaal op de liedjes van schoolband Puta. Bij de bar en in de gangen drentelen de kakkers rond. Boven - waar vooral topveertig-house wordt gedraaid - bevinden zich de NEC-supporters, 'Groesland' (jongeren uit Groesbeek) en meisjes met de sexy Britney Spears-look.

Maar op de dansvloer, in de gangen, op het toilet komen ze elkaar tegen. Blote schouders glijden tegen elkaar. Het is snikheet. Op de trappen is het constant file. Een meisje op hoge hakken gaat onderuit. Een jongen gooit bier naar een stelletje.

'Met zoveel jongelui bij elkaar gaat er altijd wel iets mis', verzucht een beveiligingsman. Met bijna dertienhonderd onvoorspelbare pubers in een gebouw ligt het gevaar op de loer. 'Dat kan heel snel gaan.'

Twee keer komt hij met zijn team in actie. Eerst wordt in de jongens-wc een verdacht luchtje geroken. 'Jointjes', mompelt de beveiligingsman. Leraren worden opgetrommeld, maar de joint is door het toilet gespoeld en de eigenaar is gevlogen. Even later stort het podium in elkaar onder het gewicht van een meute springende pubers. Maar niemand raakt gewond en het zijn vooral de leerlingen zelf die snel de orde herstellen.

Het feest is voorbij, de avond is vrijwel vlekkeloos verlopen. De kakkers zijn niet met de 'boeren' op de vuist gegaan. Evenmin was er sprake van pillenslikkerij of wapenbezit. De jongeren die dronken raakten, hielden zich gedeisd en werden liefdevol op sleeptouw genomen door klasgenoten.

Voor veel middelbare scholen in de stad is dat misschien een verrassing, maar van de NSG wordt niet anders verwacht. De school in Nijmegen-Oost heeft een reputatie hoog te houden. Hij staat bekend als verdraagzaam en veilig. Termen die iedere school in zijn reclamefolder bezigt, maar bij de NSG zijn ze volgens rector Hans Satter ook waar.

'Als we collega's uit het westen op bezoek krijgen, kijken ze vaak zoekend rond. ''Waar hangen hier de camera's?'' Ze staan versteld dat we die niet nodig hebben. Ik zou ook nooit vijfhonderd gulden uitgeven aan een vandalismeproject. Als het zover komt, hebben we iets verkeerd gedaan.'

Hoewel het scholencomplex niet groot is - elk hoekje heeft een bestemming en de scholieren zitten hutje bij mutje op elkaar - oogt het ordentelijk. De muren zijn niet beklad of afgebladderd, noch kampt het gebouw met ander achterstallig onderhoud. Als de leerlingen geen corvee hebben, dan is de schoonmaakploeg wel in de weer. Dat leert de leerlingen de boel ook netjes te houden, denkt Satter.

De school heeft het geluk dat de leerlingen behoorlijk keurig zijn, dat grote culturele verschillen ontbreken. Volgens Satter komen veel kinderen uit gezinnen met hoogopgeleide ouders. Er zijn meer vwo- dan mavo-klassen. Het percentage allochtonen, ongeveer 5 procent, is laag in vergelijking met brede scholengemeenschappen in andere grote steden.

De uitgangspositie van de school is gunstig, schrijft de schoolinspectie in het Rapport regulier schooltoezicht; niettemin krijgt de NSG een compliment. Er is lof voor het beleid en de organisatie. De leerlingen worden 'doorgaans correct, enthousiast en coöperatief genoemd'.

Zij en de docenten bepalen bovenal het klimaat van een school. Maar hoe de balans te vinden tussen orde en vrijheid? Wanneer mogen de regels overschreden worden en wanneer niet? Waar te beginnen?

In het eerste jaar wordt een solide basis gelegd. De NSG heeft een apart brugklasgebouw om de overgang van basisschool naar middelbaar onderwijs te versoepelen. De lokalen hebben net zulke grote open ramen als die van een lagere school. De tafels staan in groepjes van vier bij elkaar. Elke klas heeft zijn eigen lokaal, versierd met posters van popsterren en dieren. Niet de leerlingen wisselen elk lesuur van plaats, maar de docenten.

De leerlingen moeten zich aan de regels houden, maar mogen die zelf bedenken. Elke klas voor zich. Laura (12) heeft haar regel-lijst zelfs in haar agenda geplakt. Op nummer één: niet pesten. Twee: niemand buitensluiten. Acht: niet roddelen. En op negen: niet lullig doen.

Veel leerlingen zijn ervan overtuigd dat de ervaringen uit de brugklas doorwerken. De verschillende groepen kunnen vrij goed met elkaar overweg omdat ze elkaar nog kennen uit het eerste jaar, denken ze. Maar er zijn andere factoren die bijdragen aan het aangename schoolklimaat.

Jongeren van de NSG zijn veelal kunstzinnig ingesteld. Sommigen komen van ver weg voor de vooropleiding conservatorium, of een oriëntatiecursus beeldende vorming. Regelmatig worden muzikale avonden en dramavoorstellingen georganiseerd. Emmie (15), uit vwo 4: 'Toneelspelen doe je samen, muziek maken ook. Misschien worden we daar wel zulke sociale leerlingen van.'

Kunstwerken van leerlingen worden tentoongesteld in de school. 'Midden in de aula, waar dagelijks honderden leerlingen passeren, heeft eens een week lang óp de grond een aardewerken schaal gestaan', zegt dramadocente Helga Vrieling. De schaal bleef ongedeerd. 'Verbijsterend.'

Het contact tussen leraren en leerlingen is informeel en intensief. De meeste docenten worden bij hun voornaam genoemd. De leiding staat erop dat kinderen serieus worden genomen. 'We willen geen cynische zeikopmerkingen van de docenten', zegt Niek Bootsma, sectorleider onderbouw en docent Nederlands.

Om de leerlingen te laten zien dat ze serieus worden genomen, laat de school hen de prestaties van de leraren beoordelen via enquêtes. De kinderen nemen die taak serieus, zegt rector Satter. Ze beseffen dat er een beroep wordt gedaan op hun verantwoordelijkheidsgevoel en vinden dat prettig. 'We zijn twintig jaar geleden al begonnen met leerlingenenquêtes over het functioneren van leraren. Volgens de inspectie is dat nog steeds uniek.'

Toch is er voor de schoolleiding geen reden om achter over te leunen. Het is niet alleen pais en vree. Onlangs werd een mobiele telefoon op school gestolen, een uitzonderlijke gebeurtenis. Bootsma: 'Ik heb net zolang gespeurd totdat ik de drie daders te pakken had. Ze zijn geschorst. Als ze nog een keer de fout in gaan, worden ze van school gestuurd.'

De conciërge: 'Het is altijd hetzelfde groepje dat lastig is, we weten precies wie het zijn.' Als er wat gebeurt, dan is het bij de rokersingang, weten de leerlingen. Lotte (16): 'Het is echt tuig. Ik loop er liever niet langs.'

De jongens bij de rokersingang weten van niets. Ze zijn het 'gezeik wel zat'. 'We mogen op onze plek niet eens meer een peuk roken in een tussenuur', zegt een lange jongen. 'Steeds meer regeltjes.'

Ook de buitenwereld, waar oorlog wordt gevoerd, is de schoolgangen binnengedrongen. Vooral voor het kleine groepje allochtone leerlingen is er sinds 11 september meer dan school. Zij zijn de enige scholieren die spontaan over de aanslagen beginnen. Zelfs op het schoolfeest komen gedachten daaraan boven. Een Turks-Koerdische jongen wijst op de aanwezigheid van een Amerikaanse vlag in de zaal. 'Een symbool van kapitalisme. Provocerend.'

De buitenlanders zoeken elkaar op. Een Molukker, een Palestijn, een Turkse Koerd en een Marokkaan hebben vriendschap gesloten. Door hun afkomst hebben ze meer besef van de wereld. Behalve over meisjes en kleding praten ze ook over het conflict tussen de Palestijnen en Israëli's en de jacht op Osama Bin Laden. De Molukker Hitasau laat zijn agenda zien. Maluku staat er in koeienletters, strijdkreet voor een onafhankelijke staat. 'Ik ga altijd naar demonstraties.'

De buitenlanders zouden liever met meer zijn. Ze weten zich daarin gesteund door een fors aantal autochtone leerlingen. 'Er zitten hier meer Groesbekers dan allochtonen', zegt Anne (18), die de schoolleiding ervan beticht allochtonen te weren. 'Dat komt vast omdat hier zo ontiegelijk veel kakkers zitten. De ouders willen vast niet dat hun kinderen met buitenlanders omgaan.'

Conrector Bootsma zucht als hij hoort van de kritiek. De school ontvangt juist graag meer allochtonen. Maar hoever moet zijn bemoeienis gaan? Aan de wervingsfolders te zien, lijkt het alsof een kwart van de kinderen van buitenlandse afkomst is, in plaats van 5 procent. 'Elke allochtoon is weleens op de foto gezet voor een folder.' NSG wil juist géén eliteschool zijn, zegt Bootsma.

Een doorsnee school lijkt een groter compliment. Vrijzinnig, los van dogma's en tradities. Dat moet voorop staan voor de school die in 1955 werd opgericht op oecumenische grondslag. 'Dat was toen behoorlijk activistisch', zegt Satter.

Betekent die schoolfilosofie dat leerlingen de vrije hand wordt gegeven? Dat het verantwoordelijkheidsgevoel van pubers de leidraad is bij veel beslissingen? Soms wel, zoals bij de opstelling van de tien geboden voor de brugklasser. Maar de schoolleiding, die ook perfectionistisch is, voelt zich evenwel genoodzaakt soms in te grijpen. En niet alleen als het gaat om roken of softdrugsgebruik op ongeoorloofde plekken.

De schoolkrant, voor sommigen het boegbeeld van creatieve en vrije gedachten, werd onlangs tot de orde geroepen. De persen werden voor het eerst stopgezet.

Niet vanwege de zoenlijst: een opsomming van 'smeuïge stelletjes' die tijdens het schoolfeest hebben getongzoend. En ook niet vanwege de inmiddels controversiële Love Soap, een gefantaseerd liefdesfeuilleton over leraren. Nee, een overgenomen songtekst van De Vliegende Panters en een parodie op de brievenrubriek uit een tienerblad deden de schoolleiding ingrijpen.

De songtekst staat vol seksuele toespelingen over vingeren en 'sandwichen', maar is vrijwel dagelijks te horen op radio en televisie. In de brievenparodie vraagt een verzonnen scholiere raad over haar 'kaalgeschoren poesje'. Het stukje is geïllustreerd met een foto van een naakte kat.

Onschuldige tienerhumor, vinden de schoolkrantredacteuren. 'Dit is censuur', zegt begeleidend docent Loek Janssen. Als er mensen mee werden geschaad, had de geschiedenisleraar er misschien nog begrip voor kunnen opbrengen. 'Maar deze stukjes zijn tegen niemand gericht.'

De schoolleiding is onverbiddelijk. Geschoren poesjes horen niet thuis in de schoolkrant. Bootsma: 'Zoiets gaan we niet naar 1600 gezinnen sturen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden