School wil rel om wc-kunst sussen met goed gesprek

'Is dat nou de vrijheid van de moderne vrouw? Om als een bos schaamhaar op de heren-wc te worden gehangen?'..

Docent Marlies Wolterbeek is een actie begonnen tegen de 'wc-kunst' in het nieuwe gebouw van de Faculteit Communicatie en Journalistiek van de Hogeschool Utrecht. De toiletten zijn opgevrolijkt met speelse gedichten, grappige krantenkoppen en foto's van voeten en schoenen. Maar ook met naakte vrouwen van fotograaf Paul Kooiker en staatsieportretten die Jasper Zwartjes maakte van bekende figuren op de faculteit. Wolterbeek laat een wc zien waar een foto van haar baas hangt. Wie op de bril zit, kijkt hem recht in de ogen. 'Big Brother is watching you terwijl je je billen afveegt', zegt Wolterbeek.

Kunstenaar Tessa van der Waals, die het project bedacht, zegt: 'Ik ben eigenlijk wel blij dat mijn kunst reactie uitlokt.' Op de ene wc hangen dromerige foto's van studentes, op de andere een intimiderend portret van de directeur. 'Daarmee wilde ik laten zien hoe je de werkelijkheid op verschillende manieren kunt verbeelden. Als die mevrouw dat niet bevalt, moet ze maar naar een andere wc gaan. Er zijn 97 wc's in het gebouw. Het is heel spannend om te ontdekken wat er in andere toiletten is afgebeeld.'

Wolterbeek stoort zich eveneens aan de naaktfoto's, vooral omdat die ook in het herentoilet hangen. Boven een urinoir is een damesachterwerk afgebeeld. 'De mannen staan hier te plassen met hun gezicht in de billen van een vrouw', zegt Wolterbeek. In sommige wc's figureren vrouwen die hun slipje uitdoen. Geen gelikte Playboy-lustobjecten overigens, maar vrouwen van middelbare leeftijd. 'Waarom moet je vrouwen laten zien op zo'n kwetsbaar intiem moment?', vraagt Wolterbeek zich af.

'Dit is juist een ode aan de vrouw', reageert Van der Waals. 'Dit zijn gewone vrouwen met doodgewoon Hema-ondergoed, zoals wij zelf ook dragen.' Fotograaf Paul Kooiker wilde hiermee de traditionele pin-up-fotografie ter discussie stellen, aldus Van der Waals.

De kunstenaar heeft bewust gekozen voor het toilet als expositieruimte. 'In een gebouw van vijfduizend vierkante meter, waar dagelijks ruim drieduizend studenten en personeelsleden rondlopen, zullen elke dag duizenden ontmoetingen plaatshebben', schrijft zij in een brochure. Met andere woorden: geen hond die op een kunstwerk aan de muur let. 'Dat gegeven vraagt om rust en concentratie, om inkeer en bezinning als het gaat om een kunstproject dat iets aan de orde wil stellen. Daarom viel de keus op de enige locatie waar de communicatie tussen mensen uitblijft: de toiletten.'

Slechts op de poepdoos vindt de moderne mens nog rust voor contemplatie. 'Dat is wel een arrogante gedachte', vindt Wolterbeek. 'Door de kunst op het toilet te hangen, word je gedwongen ernaar te kijken. Een kunstwerk moet zo goed zijn dat het opvalt.'

Dertig docenten, de helft van het corps van de school voor communicatie, steunen Wolterbeek in haar actie tegen de plaatjes. De studenten zal het worst wezen. 'Ik vind het wel een beetje raar, vooral als buitenstaanders hier komen. In een bedrijf zul je zoiets niet snel op de wc zien', zegt een studente. 'Het heeft geen toegevoegde waarde voor het plassen', vindt een ander. Maar om de plaatjes nu te gaan bekliederen met leuzen als 'porno is vrouwenhaat', dat gaat ze weer te ver.

Wolterbeek: 'Je kunt tegenwoordig overal over praten, behalve over het feminisme. Dan zie je onder uitzakken, en denken: o, daar krijg je dat gezeur weer. Ze hebben natuurlijk ook nooit ergens last van gehad, ze kunnen studeren wat ze willen. Maar als ze eenmaal gaan werken, zullen ze nog merken hoe de machtsverhoudingen in elkaar zitten. Daarom vind ik het ook verkeerd dat deze kunst die verhoudingen bevestigt. Men had op zijn minst een paar foto's van penissen kunnen ophangen.'

De school arrangeert nu een gesprek tussen Wolterbeek en kunstenaar Van der Waals. Het zal niet eenvoudig zijn de plaatjes te verwijderen. Met het oog op het budget moesten de kunstwerken 'onderhoudsvriendelijk' zijn. De foto's zijn ingebakken in de tegels. Alleen bikken brengt uitkomst.

'Ik ben altijd bereid de discussie aan te gaan', zegt Van der Waals. 'Maar het project is voortdurend begeleid en goedgekeurd door een commissie van de hogeschool. Er is natuurlijk geen sprake van dat de kunst wordt weggehaald.'

Peter Giesen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden