School van de baas

Steeds meer ondernemingen sturen hun managers liever niet naar een externe MBA-opleiding. Ze openen een eigen bedrijfsuniversiteit. Dat is efficiënter dan een langdurig MBA en versterkt bovendien het wij-gevoel....

SINDS DE achttiende eeuw komt van Château Suduiraut een van de betere Franse wijnen. Het landgoed nabij Bordeaux produceert een fraaie Sauternes, een premier cru classé en 1855. Alleen leken omschrijven deze zoete sauvignon oneerbiedig als een dessertwijn. 'Mais non!', roept de gids uit, terwijl ze een rondleiding geeft door de wijnkelders. 'Daarvoor is deze wijn veel te sublime!'

Sinds 1993 levert Château Suduiraut behalve wijn ook managers. In dat jaar kocht de Franse verzekeraar AXA het landgoed met 200 hectare grond. Het gebouw werd gerestaureerd en zoveel mogelijk in de oorspronkelijke staat behouden. Elk jaar is de fine fleur van de verzekeraar hier te gast. De honderden logés per jaar hebben meer verstand van verzekeren, maar bestellen na de rondleiding allemaal een of meer van de prijzige flessen als aandenken aan hun luxe bedrijfscursus.

AXA is bepaald niet de enige onderneming die de laatste jaren een kasteel of landgoed heeft gekocht om een eigen corporate university te stichten. Steeds meer ondernemingen oriënteren zich op het fenomeen. Vakbladen als The Corporate University Review kondigen conferenties aan over hoe dat moet, zoals het afgelopen najaar in Cannes, komende maand in Palm Harbor, Florida, en in juni in Genève. Op de bedrijfsacademies moet een 'ideale combinatie' tot stand komen van de strategische doelstellingen van het bedrijf en de ontwikkelingswensen van de werknemer.

De VS telt honderden bedrijfsuniversiteiten met een jarenlange staat van dienst. Zo heeft McDonald's al bijna veertig jaar zijn fameuze Hamburger University in Oak Brooks, Illinois. 'Afgestudeerden' mogen zich bachelor in de hamburgerology noemen. Ook bedrijven als Delta Airlines, Hewlett-Packard, Harley Davidson en Intel zweren bij hun academies.

Europa loopt de achterstand op de VS rap in. Sinds tweeëneenhalf jaar heeft ING zijn eigen business school in Kasteel Marquette in Heemskerk. Philips heeft het kasteel Groenendaal in Hilvarenbeek. Maar vooral in Frankrijk, België en Duitsland hebben ondernemingen de laatste jaren tal van prestigieuze locaties opgekocht voor een eigen universiteit, legt Bob de Wit uit. 'Voor twee miljoen kun je in Frankrijk al een kasteel kopen met 49 logeerkamers. Daarvoor heb je nog geen huis aan de Prinsengracht!'

De Wit volgt de ontwikkeling van bedrijfsacademies op de voet. Hij is hoogleraar strategisch management aan de Universiteit Maastricht en schreef standaardwerken over strategie en management, die verplichte kost zijn voor bedrijfskundestudenten op zo'n 200 universiteiten. Daarnaast adviseert zijn bureau De Wit & Meyer Strategy Works ondernemingen bij het opzetten van hun eigen universiteit. De Wit is er een veelgevraagd docent.

De opmars van bedrijfsacademies is volgens hem het gevolg van de beperkingen van de markt voor executive education, ofwel de opleidingsmogelijkheden voor leidinggevenden zoals de MBA-programma's van peperdure business schools.

Managers die van hun baas een MBA-programma volgen, zijn na afloop een stuk wijzer geworden. Daardoor ligt hun waarde op de arbeidsmarkt flink hoger. Dus binnen de kortste keren hebben ze elders een betere baan - dankzij het netwerk dat ze op de business school hebben opgedaan. Of dankzij de headhunters die nauwgezet bijhouden wie er afstuderen. De Wit: 'Ik noem dat de paradox van het vasthouden en loslaten. Je legt je beste mensen in de watten, maar raakt ze daardoor sneller kwijt.

'Nadeel twee van MBA-programma's is dat 80 procent van het geleerde irrelevant is. Het zijn algemene curricula, anders zouden de opleidingen niet officieel worden geaccrediteerd. Maar voor het bedrijf is 80 procent van de investering in die manager weggegooid geld.'

Voor de bestaande MBA-trajecten van reguliere universiteiten en hogescholen is de opkomst van de bedrijfsacademies zowel kans als bedreiging. Een bedreiging doordat wellicht minder managers 'op MBA' gaan naarmate de bedrijfsacademies volwassener worden, een kans doordat de instituten veel docenten kunnen leveren voor contractonderwijs.

Voor ondernemingen is het oprichten van een eigen universiteit evenwel gemakkelijker gezegd dan gedaan. Daar komt meer bij kijken dan een fraai château in Zuid-Frankrijk, een gediplomeerde chefkok die zijn vak verstaat en slaapkamers die ogen als balzalen.

De Wit & Meyer Strategy Works onderscheidt naar Angelsaksisch model drie categorieën bedrijfsuniversiteiten: school, college en academy. Een school kent vooral trainingsactiviteiten, aldus De Wit. 'Je leert er waar je bedrijf voor staat, welke producten ze verkopen, hoe je je onkosten declareert.' Colleges gaan al een stuk verder. Ze moeten medewerkers zo scholen, dat ze beter zijn in te zetten in het operationele proces. Het vakkenpakket beslaat terreinen als marketing, strategie en ICT. 'Het college kan mensen omvormen, maar het einddoel is vooraf bepaald. Afgeleide is de persoon, die in zijn persoonlijke ontwikkeling moet meegroeien met de ontwikkeling en strategische keuzes van het bedrijf.'

Slechts een beperkt aantal corporate universities heeft iets weg van echte universiteiten. Hier wordt niet alleen kennis overgedragen, maar ook gecreëerd. 'Onderwijs en onderzoek komen samen', vertelt De Wit. 'Mensen zijn dan zelf bron van kennis én van nieuwe richtingen die het bedrijf kan inslaan. Voor ondernemingen betekent zo'n academy een hele omschakeling. Trainingsafdelingen zijn niet gewend om mensen te zien als brón van kennis, in plaats van ontvanger. En je moet de gegenereerde kennis ook daadwerkelijk gebruiken, anders leidt het enkel tot frustratie.'

Hoe zeer de bedrijfsacadamies echte universiteiten zijn, hangt af van de mate van kennisintensiteit. De Wit: 'Bij banken, consultants en ICT-firma's is de stap naar vernieuwing en diepgang sneller gezet dan bij bedrijven waar mensen van oudsher allereerst productiemiddelen zijn. Voor bedrijven met een hoge kennisintensiteit, of ze nu groot of klein zijn, is het heel belangrijk om een vorm van kennismanagement te ontwikkelen. De corporate university is daarvoor het geëigende platform.'

De AXA Université op het fraaie Château Suduiraut heeft meer weg van een college dan een academy. Het ontwikkelen van nieuwe kennis staat niet voorop. Aan de muren van de conferentiezalen hangen kernbegrippen van AXA's management-stijl. Begrippen als teamgeest, ambitie en creativiteit moeten hier voor deelnemers tot leven komen via rollenspelen, presentaties, spelletjes en discussies. De verzekeraar werkt daarnaast ook samen met de gezaghebbende business school Insead in Fontainebleau.

De deelnemers draaien overuren, maar worden ook in de watten gelegd. De overvloedige maaltijden - met oesters in plaats van kroketten bij de lunch en een stevige rode Margaux uit 1996 bij het viergangendiner - dragen bij aan het wij-gevoel. Het is het prettige gevoel dat je als manager belangrijk bent en in Zuid-Frankrijk mag rijpen - zij het niet zo lang als de witte wijn van Château Suduiraut. Die verlaat het kasteel pas na de anderhalf tot twee jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden