Schone dromen van een avonturier

Met zijn vliegtuigmaatschappij en commerciële ruimtereizen lijkt Richard Branson weinig milieubewust. Maar schijn bedriegt, beweert de Virgin-baas, die eind september naar Nederland komt....

tekst Mariken Smit

Staand voor een rij huizen in de chique Londense woonwijk Kensington slaat eventjes de twijfel toe. Het Virgin-hoofdkwartier zit toch niet híer? Het is bekend dat Virgin-baas Richard Branson van kleine kantoren houdt, ‘vanwege het familiegevoel’, maar dit is wel erg drastisch. Geen andere kantoren, geen naambordjes, niks. De taxichauffeur belt het opgegeven telefoonnummer en vraagt degene aan de andere kant van de lijn om open te doen.

Onmiddellijk zwaait de deur open. Sir Richard himself steekt zijn hoofd om de hoek, zijn haren nog nat van de douche. De taxichauffeur aarzelt geen seconde: ‘Can I shake your hand? I think you’re a great man.’ Branson lacht beleefd, schudt hem de hand en loopt weer naar binnen.

Het is acht uur ‘s ochtends, hij komt net uit New York gevlogen en is thee aan het zetten. Of ik ook een kopje wil. Zijn vrouw pakt op de achtergrond haar reistas uit. Het huis blijkt van zijn dochter, die twee maanden geleden is afgestudeerd als arts, vertelt Branson trots.

Op verzoek van Volkskrant Banen ontvangt de Virgin-tycoon vandaag een aantal journalisten om te praten over zijn ‘groene ommezwaai’ en zijn voorzitterschap van de Picnic Green Challenge, een Nederlandse prijsvraag voor het beste idee om energie te besparen. Op 29 september zal Branson een half miljoen euro overhandigen aan de winnaar. Uit de hele wereld zijn tot nu toe 390 ideeën ingezonden.

Een kolfje naar de hand van Branson, die zelf ook met de nodige dollars strooit om energiezuinige ideeën te bevorderen. In navolging van generatiegenoten als Al Gore en Bill Clinton, ijvert hij sinds kort voor een groene revolutie. Vorig jaar loofde hij 25 miljoen dollar uit voor diegene die de techniek bedenkt om CO2 uit de atmosfeer te halen. Bovendien heeft hij toegezegd de komende tien jaar drie miljard dollar uit de inkomsten van zijn bedrijf Virgin te investeren in de ontwikkeling van schone brandstof.

Overigens was de aanleiding van Bransons ommezwaai niet alleen ideologisch, maar ook puur economisch: de olieprijzen rezen de pan uit en de vliegtuigtycoon zocht naar alternatieven voor zijn energieslurpende vloot. ‘Ik denk dat mensen het meest geprikkeld worden als hun portemonnee wordt geraakt’, zegt Branson, gezeten aan een lange houten tafel in de keuken. ‘Dus die hoge olieprijzen zijn verschrikkelijk als je een luchtvaartmaatschappij hebt, zoals ik, maar ontzettend goed nieuws voor de wereld. We gaan daardoor zoeken naar manieren om ons energieverbruik te verminderen.’

Twee jaar geleden stond u nog op het punt een eigen olieraffinaderij te starten. Na een persoonlijk bezoek van Al Gore bent u van gedachten veranderd. Wat heeft hij tegen u gezegd?

‘We hebben twee uur gepraat. Hij heeft me ervan overtuigd hoe ernstig het is dat de aarde zo snel opwarmt. Het is inmiddels ook onomstreden. Gore zei tegen mij: de wereld heeft een probleem en jij bent een bekende zakenman. Waarom neem jij niet het voortouw bij het ontketenen van een groene revolutie, zodat andere zakentycoons je zullen volgen? Daar heb ik over nagedacht. Drie maanden later zat ik in een bar en dacht ineens: hij heeft gelijk!’

U was aanvankelijk een klimaatscepticus.

(Grijnst:) ‘Ja, ik had het verkeerde boek gelezen. The Skeptical Environmentalist, van oud-Greenpeace-medewerker Bjorn Lomborg. Maar inmiddels weet ik dat van iedere duizend wetenschappers 998 het erover eens zijn dat het broeikaseffect vooral door mensen wordt veroorzaakt. Ik heb natuurlijk een dirty business met mijn vliegmaatschappij. Daarom heb ik gezegd dat ik mijn deel van de winst van Virgin de komende tien jaar investeer in de ontwikkeling van alternatieve brandstoffen, zoals bio-ethanol.’

Moeten we niet gewoon minder consumeren en dus ook minder vliegen?

‘Daar geloof ik niet in. Mensen doen dat toch niet. Dus kunnen we beter zoeken naar groene alternatieven, zodat mensen hun levensstijl kunnen behouden en toch energie kunnen besparen. Al is het maar een knop die al je apparaten uitzet als je je huis verlaat. Volgend jaar zal het eerste Virgin-vliegtuig op schone brandstof vliegen. Mijn ambitie is dat over tien jaar de hele Virgin-vloot klimaatneutraal vliegt. Ik ben ook van plan zuinigere tweemotorige vliegtuigen aan te schaffen in plaats van viermotorige. Commercieel is dat haalbaar.’

U vindt dat regeringen de verantwoordelijkheid hebben om milieumaatregelen te nemen. Vindt u dat die genoeg doen?

(Lacht) ‘Nee, absoluut niet. Kijk bijvoorbeeld naar de hoge importheffingen op suiker. Suiker is een hele goede basis voor brandstof. Brandstof gemaakt van suiker is zeven keer zo productief als brandstof gebaseerd op maïs, waar ik in investeer. Als de Verenigde Staten zijn importheffingen op suiker zou laten vallen, zou 85 procent van alle CO2-uitstoot van auto’s in vijf jaar zijn verdwenen. Ik heb bijvoorbeeld in Engeland premier Brown hierop aangesproken. Maar dan moeten de oliemaatschappijen ook onder druk worden gezet om schone brandstof te promoten. Ik heb bijvoorbeeld een auto die op bio-ethanol rijdt en ik kan in heel Londen nergens tanken. Zo wordt het natuurlijk nooit iets.’

De Amerikaanse president Bush organiseert eind deze maand een klimaatconferentie. Is dat goed nieuws?

‘Dat riekt naar windowdressing. Bush heeft het milieubeleid acht jaar lang stilgezet. Zijn erfenis is angstaanjagend. Als ik hem was zou ik geen enkel boek lezen over de nalatenschap van mijn beleid.’

Heeft u uw eigen gewoontes aangepast?

‘Jazeker. Ik vlieg natuurlijk veel, dat hou ik niet tegen. Maar ik heb een eiland in de Cariben, en daar proberen we het groenste eiland ter wereld van te maken. Over een half jaar stoten we daar geen CO2 meer uit. We hebben drie windmolens geïnstalleerd en gebruiken zonne- en getijdenenergie. Voorheen gaven we acht ton uit aan elektriciteit en brandstof, nu niets meer, op de eerste investering na natuurlijk. We willen de rest van de Cariben laten zien dat zij ook enorm kunnen besparen. Er is wind, zon en water in overvloed. Verder ruzie ik af en toe met mijn vrouw over het uitzetten van de airconditioning, zij zet hem aan, ik zet hem weer uit.’

Branson is altijd een flamboyante zakenman geweest. Hij komt uit een advocatengeslacht, zijn moeder was stewardess. Om hem zelfstandig te maken zette zij hem op vierjarige leeftijd uit de auto met de opdracht zelf de weg naar huis te vinden, schrijft Branson in zijn autobiografie. Vier jaar later – hij was acht – werd hij naar een kostschool gestuurd.

Branson was dyslectisch en hield het niet lang uit op school. In 1966, op zijn zestiende, trok hij de deur achter zich dicht en begon, midden in de tijd van de studentenprotesten, het anti-autoritaire jeugdblad Student. Branson deed eindexamen in slechts één vak: oude geschiedenis. Hij had zijn hele outfit volgepropt met spiekbriefjes. Het schoolhoofd voorspelde daarop zijn toekomst: ‘Of jij gaat de gevangenis in, of jij wordt miljonair.’

Het gebeurde allebei. Branson begon langspeelplaten bij zijn blad te verkopen en belandde in de gevangenis omdat hij via een handige truc de belastingen ontdook. Zijn moeder betaalde de borgsom en Branson nam zich voor voortaan alles legaal te doen.

Na een poststaking werd het idee voor een platenzaak geboren: Virgin Music Store. Branson huurde een etage boven een schoenenwinkel in Londen en kreeg het voor elkaar dat hij geen huur hoefde te betalen. De platenzaak zou zoveel extra klandizie trekken dat de eigenaar de huur er gauw uit zou hebben, beloofde hij. Al gauw werd het winkeltje een keten en kon Branson een landhuis kopen dat als opnamestudio werd verhuurd. Dat legde de basis voor zijn platenmaatschappij Virgin. In 1972 tekende hij Mike Oldfield, van wiens plaat Tubular Bells zestien miljoen exemplaren werden verkocht. En in 1977 – precies dertig jaar geleden – bracht hij Never Mind the Bollocks uit, een legendarische plaat van de Sex Pistols, die tot dan toe door elk gevestigd platenlabel waren geweigerd.

En zo rijgt Branson steeds meer bedrijven aan zijn wagen, als er maar iets te rebelleren valt. In 1984 richt hij zijn vliegtuigmaatschappij Virgin Atlantic op, en gaat hij de strijd aan met het machtige British Airways, dat tussen de VS en Londen vliegt. BA begint een campagne om Branson te dwarsbomen, maar moet van de rechter inbinden en Branson een schadevergoeding betalen. Inmiddels heeft zijn vloot 50 miljoen passagiers vervoerd. Maar Branson kent ook mislukkingen. Virgin Cola wordt een flop, evenals het blad Event, een tijdschrift over het Londense uitgaansleven. De Virgin Group bestaat nu uit tweehonderd bedrijven, van vervoer en telecom tot financiële dienstverlening, en heeft vestigingen in 29 landen.

Branson heeft een feilloos gevoel voor publiciteit. Niet alleen zijn gekke acties trekken de aandacht – zo trok hij een bruidsjurk aan bij de lancering van de Virgin Bride Store –, maar vooral ook zijn snelheidsrecords.

In 1985 werd hij bij het grote publiek bekend omdat hij in zijn speedboot, de Virgin Atlantic Challenger, in recordtempo over de Atlantische Oceaan ging. Daarna vloog hij als eerste met een luchtballon over de Atlantische en Grote Oceaan. In 1997 liep een nieuwe recordpoging maar net goed af. Koud opgestegen uit Marokko, koelde zijn heliumballon zo snel af dat hij een noodlanding moest maken in de Algerijnse woestijn.

En nu heeft Branson een nieuwe uitdaging: hij wil de ruimte in. Over achttien maanden is de Virgin Galactic klaar, een ruimteschip waarmee vermogende particulieren een ruimtereis kunnen maken. Een trip kost rond de 200 duizend dollar. Vanzelfsprekend gaat Branson als eerste.

Ruimtereizen. Dat klinkt niet bepaald milieuvriendelijk.

‘Toch wel. We vliegen veel schoner dan Nasa. Een Nasa-schip gebruikt evenveel energie als de stad New York in twee weken gebruikt. Wij pionieren met schone brandstof en vliegen klimaatneutraal. Het is straks schoner om een ruimtereis te maken dan om van Amsterdam naar Londen te vliegen. Bovendien kunnen wij satellieten lanceren en daarmee helium-3 op de maan winnen. Met twee ladingen kun je heel Europa voor een jaar van energie voorzien.’

Dus het past in een groene levensstijl om de ruimte in te gaan?

‘Jazeker.’

Branson kijkt op zijn horloge. ‘Ik word bij een memorial service verwacht’, zegt hij droog, verwijzend naar de herdenkingsdienst voor prinses Diana, die tien jaar geleden om het leven kwam. ‘Dus ik ga zo maar eens een pak aantrekken.’ De laatste vraag dan maar.

De beste ideeën zijn simpel, zegt u altijd. Wat is het beste groene idee dat u tot nu toe kent?

(Lacht) ‘Het wittefietsenplan in Nederland. Jammer genoeg werden de fietsen gestolen, maar het idee was erg goed.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden