Reportage Litouwen

Scholieren strijden om een bezoek aan Brussel, zo veel houden Litouwers van de EU

9 mei is Europadag, in Litouwen weet iedereen dat. Honderden scholen in de minst EU-kritische lidstaat organiseren donderdag het steeds populairdere EU-examen. Scholieren doen er maar al te graag aan mee, voor de kans om het kloppende hart van hun geliefde Europa te bezoeken.

Jongeren vieren Europadag op het Onafhankelijkheidsplein in het Litouwse Kaunas.

Het is druk in het Simonas Daukantas Gymnasium in Vilnius, waarvan de ingang donderdag speciaal is versierd met EU-vlaggen, -linten en -ballonnen. Scholieren rennen haastig het statige schoolgebouw binnen: in een donker technieklokaal zal zo het EU-examen worden afgenomen.

Voor Miglė Vainauskaitė (16) en Mantas Norkunas (16) is het de eerste keer dat ze meedoen. Ze zijn goed voorbereid en beiden vinden de EU erg belangrijk. ‘Sinds Litouwen lid is van de EU gaat er veel tijd en energie naartoe’, zegt Vainauskaitė. ‘De EU maakt belangrijke keuzes, daarom wil ik er ook alles over weten.’

De scholieren kwamen door de voorronden en mogen daarom op Europadag op hun school meedoen aan het grote EU-examen. In heel Litouwen wordt Europadag uitbundig gevierd – in 1985 riep de Europese Gemeenschap 9 mei uit tot Europadag, maar lang niet overal raakte die ingeburgerd. De Litouwers houden wel parades en concerten, bijeenkomsten en debatten. In winkeltjes worden EU-petten, -shirts en -bekers verkocht. En elk jaar wordt het EU-examen op scholen populairder. Zeker 360 middelbare scholen in Litouwen doen eraan mee en zo’n 20 duizend scholieren mogen op 9 mei het grote EU-examen maken.

De leerlingen van het Simonas Daukantas wisten in de voorronden in ieder geval al één vraag goed te beantwoorden. Waarom wordt Europadag op 9 mei gevierd? ‘Vanwege Robert Schuman’, klinkt het uit het technieklokaal. En dat blijkt inderdaad het juiste antwoord. De voormalige premier van Frankrijk, Robert Schuman, gaf op 9 mei 1950 een eerste aanzet tot de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS), de voorloper van onze huidige EU.

Na het examen kan er gefeest worden. De EU-festiviteiten zijn dit jaar in Litouwen nog uitbundiger dan normaal: op 1 mei was het precies vijftien jaar geleden dat het Baltische land lid werd van de Europese familie.

Vertrouwen in Europa

‘Uit onderzoek blijkt dat Litouwen van alle lidstaten het meest positief tegenover de EU staat’, zegt hoogleraar Margarita Šešelgytė, verbonden aan de universiteit van Vilnius. ‘Daarom wordt Europadag hier ook zo groots gevierd.’ 

De Litouwers hebben volgens Šešelgytė meer vertrouwen in de Europese instituties dan in die van hun eigen land. ‘Waarschijnlijk een gevolg van de geschiedenis. Litouwers zijn lang onderdrukt geweest, ze hebben voor hun vrijheid gevochten. Het idee dat lokale politici misschien corrupt zijn, zit diep.’ Kritiek op de EU is er in Litouwen nauwelijks. ‘Zeker niet zoals je dat in West-Europa hoort. Natuurlijk zijn er weleens discussies, maar echt negatieve geluiden hoor je zelden.’

Opmerkelijk genoeg wordt er in Litouwen op 9 mei ook een ander feest gevierd: Den Pobedie, oftewel ‘Overwinningsdag’, de dag waarop Rusland de overwinning op nazi-Duitsland viert. In Vilnius komt zodoende ook de Russische minderheid bijeen. Ze leggen bloemen op begraafplaatsen en bij verschillende monumenten. Daarna volgt er een feestelijke picknick. Šešelgytė: ‘In Litouwen vieren vandaag eigenlijk ‘twee bubbels’ feest. De ene bubbel bestaat uit ouderen die naar de begraafplaats gaan met bloemen, de andere bubbel is jong, feest uitbundig en kijkt naar de toekomst.’

Onderdrukte wereld

Ook in Estland en Letland, waar grote Russisch sprekende minderheden wonen, wordt zowel Europadag als Den Pobedie gevierd. Soms leidt dit tot spanningen. ‘Dan botst het. Zo gingen Litouwse politici op 9 mei weleens naar een herdenking voor Russische veteranen. Dat was enorm controversieel’, zegt Šešelgytė. ‘Maar nu gebeurt dat veel minder. In Litouwen wil men nu vooral laten zien dat ze écht van Europa houden.’ Volgens Šešelgytė staat Den Pobedie voor de Litouwers toch voor een gesloten, onderdrukte wereld. ‘Het was het eind van de Tweede Wereldoorlog, maar ook het begin van het juk van de Sovjet-Unie. Daarom willen ze die feestdag niet vieren.’

In het Simonas Daukantas Gymnasium is het examen afgelopen. De scholieren lopen opgelucht naar buiten. Nu is het wachten op de uitslag. Wie het meest van de EU weet, sleept een begeerde prijs in de wacht: een driedaags bezoek aan het kloppende hart van de EU, Brussel. Een van de winnaars van vorig jaar stond afgelopen week met een paginagroot interview in een Litouwse krant. Rytis Skamarakas (18), afkomstig uit het Zuid-Litouwse stadje Varėna, is net terug uit België. ‘Een ervaring om nooit te vergeten’, vertelt hij via de telefoon. ‘Heel bijzonder om de Europese instellingen in Brussel, waar ik zo veel over gelezen heb, nu eens in het echt te zien.’

De fascinatie van Skamarakas voor de EU ontstond toen hij 8 jaar was. ‘Ik keek in het aardrijkskundeboek van mijn zus en las daar over de verschillende lidstaten. Ik wilde alles weten: over de vlaggen en over de mensen.’ Daarna ging hij zich interesseren voor de politieke structuren. ‘Het is zo belangrijk, die instituties hebben directe invloed op ons leven.’ 

Of Skamarakas later ook voor de EU zou willen werken? ‘Natuurlijk, maar ik weet niet of ik de juiste kwaliteiten heb. Om in Brussel te kunnen werken, moet je namelijk echt heel erg goed zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden