AnalyseHeropening scholen

Scholen wel of niet open? Hoe minister Slob zichzelf in de hoek verfde door te verwijzen naar één onderzoek

Een leerling voor het hek van de gesloten basisschool de Ganzenbloem.Beeld ANP

Kunnen de scholen na de meivakantie weer voorzichtig open? Die vraag gaat het kabinet dinsdag beantwoorden. Daarbij lijken de uitkomsten van een RIVM-onderzoek cruciaal. Alleen: dat onderzoek is nog niet af.

Arie Slob was er uitermate stellig over: ‘Het onderzoek moet klaar zijn’, aldus de minister van Onderwijs eind maart bij het televisieprogramma Op1 . ‘De uitkomsten moeten er zijn, om ook op basis van Nederlandse onderzoeken te kunnen bepalen wat wijsheid is voor het vervolg.’

Onderwijsorganisaties verwijzen er sindsdien steevast naar wanneer het gaat over het heropenen van de scholen. De Algemene Vereniging Schoolleiders bijvoorbeeld, de PO-raad van schoolbesturen, Ouders & Onderwijs. Allemaal wachten ze met smart op de resultaten van ‘het RIVM-onderzoek’, dat inmiddels een haast mythische status heeft.

Virusbommetjes

Uit dit onderzoek moet onder meer blijken hoelang covid-19-patiënten klachten hebben en hoe de ziekte bij verschillende leeftijdsgroepen tot uiting komt. Daarnaast hoopt het RIVM te achterhalen hoe het virus zich verspreidt binnen een huishouden, bijvoorbeeld van kinderen op volwassenen of tussen kinderen onderling. Dat laatste is ook wat beleidsmakers dolgraag zouden weten voordat ze besluiten of de scholen na de meivakantie weer open mogen. Vormen kinderen een risico?

Zo op het eerste gezicht zijn kinderen overigens geen rennende virusbommetjes. Ze kunnen wel ziek worden, maar hebben vaak slechts milde symptomen. Ze lijken het virus ook niet in het rond te sproeien. Onderzoekers van wereldgezondheidsorganisatie WHO stuitten bij een onderzoek naar de uitbraak in China op geen enkele casus waarbij het coronavirus was overgesprongen van kind naar volwassene. Ook in de wetenschappelijke literatuur ontbreken overtuigende gevalsbeschrijvingen.

Dat stemt hoopvol, maar stelt nog niet volledig gerust. Er is behoefte aan beter bewijs. En dat moet, zo is de hoop van velen, uit dat RIVM-onderzoek komen.

Klachtendagboek

Voor dat onderzoek heeft het RIVM honderd Nederlanders nodig die besmet zijn met covid-19. Zij moeten deel uitmaken van een huishouden met kinderen, waarvan alle leden meewerken. Een verpleegkundige komt aan het begin van het onderzoek bij iedereen in het huishouden bloed, slijm en speeksel afnemen. Na drie weken nog eens bloed en slijm. Na zes weken bloed en speeksel. Ook houden deelnemers een klachtendagboek bij. Wordt iemand ziek, dan volgt een test op het coronavirus.

Dit gezinsonderzoek vordert aardig, maar klaar is het nog lang niet. Op dinsdag 24 maart gingen verpleegkundigen voor het eerst bij gezinnen langs. Dat is drie weken geleden. Voor geen enkel gezin is nu dus al een complete set meetgegevens beschikbaar, inclusief die test na zes weken.

Bovendien gaat het werven van gezinnen langzamer dan gehoopt. Vorige week zei onderzoeksleider Susan van den Hof in NRC Handelsblad dat er pas 51 gezinnen deelnemen. Nu zijn dat er volgen het RIVM 54.

Dat heeft onder meer te maken met het tekort aan coronatesten. Er worden in Nederland vooral ouderen getest, waardoor jonge coronapatiënten (met kinderen) onder de radar blijven. En komen ze wel bovendrijven, dan voelen ze er vaak weinig voor hun kinderen met wattenstaafjes in de keel of de neus te laten steken.

Wat kunnen we dan komende week verwachten? Van den Hof zei in NRC dat het RIVM ‘een goede eerste indruk’ kan geven van de onderzoeksresultaten. Een woordvoerder laat na vragen van de Volkskrant weten dat dan ‘voornamelijk de gegevens van de eerste huisbezoeken’ beschikbaar zullen zijn. Die worden aangevuld met informatie uit andere bronnen, zoals de internationale literatuur en Nederlandse coronameldingen.

Weinig deelnemers

Dat roept vragen op, zeker nu de geluiden vanuit de samenleving en de Haagse wandelgangen aanzwellen om de scholen binnenkort maar weer voorzichtig open te gooien. Is het vuur der verwachtingen over dit onderzoek niet te hoog opgepookt? Heeft minister Slob zichzelf niet in een hoek geverfd, door zoveel belang te hechten aan dat ene onderzoek?

Epidemioloog Marc Bonten (UMC Utrecht), die niet bij het RIVM-onderzoek betrokken is, denkt van wel. ‘Ik kan me niet voorstellen dat ze bij dit onderzoek voldoende informatie hebben verzameld om daarop het beleid te baseren’, zegt hij. ‘Dat kan bijna niet met een kortdurend onderzoek met weinig deelnemers.’

Het probleem is volgens Bonten dat aangetoond moet worden dat er geen besmettingen plaatsvinden tussen kinderen en volwassenen. ‘Het is altijd lastig te bewijzen dat iets niet voorkomt’, zegt hij. ‘Vergelijk het met Saddam Hussein. Tegen hem zeiden zo ook: bewijs maar dat je geen massavernietigingswapens hebt. Het is hem niet gelukt.’

Een woordvoerder van minister Slob zegt ondertussen dat het kabinet alle informatie die het RIVM volgende week aanlevert, zal meenemen bij het nemen van een beslissing. En ja, zo valt tussen de regels door te horen, de mogelijkheid bestaat dat de scholen weer opengaan. Ook al is dat mythische RIVM-onderzoek dan nog niet klaar.

Op naar de anderhalvemetereconomie

Als Nederland weer op gang komt, dan zal dat in de anderhalvemetereconomie zijn, of zelfs in de anderhalvemeter­samenleving. Hoe kan die eruitzien, van luchtvaart via horeca tot onderwijs? 

Premier Rutte waarschuwt dat versoepeling van de lockdown stap voor stap zal gaan. Epidemiologen studeren hard op die stappen. Wat zij zeker weten: ‘Het wordt niet meer hetzelfde als in januari.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden