Nieuws Russisch strafkamp

Schokkende beelden van marteling gevangene dwingen Russische autoriteiten tot ingrijpen

Acht Russische gevangenisbewaarders moeten voor de rechter verschijnen wegens het martelen van een gedetineerde in een strafkamp in Jaroslavl. De acht maakten deel uit van een groep cipiers die een gedetineerde minutenlang aftuigde nadat hij een van hen had uitgescholden. De zaak kwam naar buiten doordat activisten de hand wisten te leggen op video-opnamen die een van de cipiers van de martelsessie had gemaakt.

Een gevangenisbewaarder martelt een gedetineerde in een Russisch strafkamp in Jaroslavl.

De schokkende videobeelden, die eind vorige maand door de oppositiekrant Novaja Gazeta werden gepubliceerd, veroorzaakten een storm van verontwaardiging in Rusland. Aanvankelijk hadden de autoriteiten geprobeerd de zaak in de doofpot te stoppen. Advocate Irina Birjoekova van de actiegroep Obsjtsjestvenny Verdikt (Maatschappelijk Vonnis) diende al een jaar geleden een klacht in over de zaak, maar de autoriteiten wimpelden die toen af.

Op de tien minuten lange video is te zien hoe zeker vijftien geüniformeerde bewakers een gevangene stompen en met rubberen knuppels bewerken, terwijl hij op een tafel ligt. De gevangene, Jevgeni Makarov, had een van de bewakers uitgescholden nadat hij had ontdekt dat zij aan de brieven van zijn moeder hadden gezeten. In de tien minuten wisselen de bewakers elkaar af, terwijl ze Makarov aftuigen, op zijn voetzolen slaan, zijn broek naar beneden trekken en zijn hoofd in een emmer water duwen.

Als hij van pijn ligt te kermen, krijgt hij te horen dat ‘dit nog maar het begin is’. En als een van de bewakers opmerkt dat Makarovs voeten al beginnen op te zwellen, zegt een collega lachend: ‘Mijn handen zijn al opgezwollen!’.

Onder de blauwe plekken

Toen Birjoekova een paar dagen later toegang tot de strafkolonie wist te krijgen, constateerde ze dat Makarov onder de blauwe plekken en schaafwonden zat. Maar een klacht bij het Federale Onderzoekscomité, een soort Russisch OM, leverde niets op. Na het bekijken van de videobeelden concludeerde het Onderzoekscomité dat het ‘geen machtsmisbruik’ kon constateren. Ook de plaatselijke ombudsman zag geen aanleiding tot verder onderzoek.

Pas nadat Birjoekova de videobeelden aan de Novaja Gazeta had doorgespeeld, voelden de autoriteiten zich gedwongen in te grijpen. Inmiddels zijn acht gevangenisbewaarders gearresteerd in verband met de zaak, zeventien anderen zijn op non-actief gesteld. Birjoekova is naar het buitenland gevlucht nadat zij doodsbedreigingen had gekregen.

Schering en inslag

Volgens voormalige gedetineerden uit de IK-1 strafkolonie in Jaroslavl zijn martelingen schering en inslag in de gevangenis. Makarov werd vorig jaar ook al eens afgetuigd samen met twee andere gevangenen, onder wie Roeslan Vachapov. De chauffeur was tot ruim vijf jaar gevangenisstraf veroordeeld nadat hij was opgepakt omdat hij langs de weg had geürineerd. De politie beschuldigde hem ervan dat hij een potloodventer was, maar hij kreeg later te horen dat hij zijn straf met tweeduizend euro smeergeld kon afkopen.

Toen zijn moeder daarover een klacht indiende werd de zaak stilletjes gesloten, maar later werd hij alsnog veroordeeld, volgens Vachapov als straf voor het onthullen van corruptie. Om zich te wreken voor zijn jaren in de cel heeft Vachapov zich nu opgeworpen als activist om misstanden in het gevangenissysteem aan de kaak te stellen. Hij speelde een hoofdrol bij het identificeren van de gevangenisbewaarders die aan het martelen van Makarov hadden meegedaan.

De autoriteiten houden vol dat het om een uitzonderlijk geval gaat, maar volgens Russische mensenrechtengroeperingen zijn martelingen wijdverbreid in de honderden strafkampen in heel Rusland. 

Elektrische schokken

Eind 2016 maakte de Russische activist Ildar Dadin vanuit de strafkolonie IK-7 in Segezja melding van martelpraktijken. Ook eerder waren er al klachten over geweld tegen gedetineerden, maar die hielden op toen in 2011 de voormalige olietycoon en Poetin-vijand Michaïl Chodorkovski naar het strafkamp werd overgebracht. Kennelijk was de kampleiding bang voor de aanwezigheid van zo’n prominente gevangene. Maar nadat Chodorkovski op vrije voeten was gekomen, hervatte het personeel hun praktijken.

De Russischtalige nieuwssite Meduza, die vanuit Letland opereert, registreerde alleen dit jaar al ruim vijftig gevallen van martelingen in Russische strafkampen en gevangenissen. Daarbij zou het ook gaan om het toedienen van elektrische schokken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.