Schokeffect: een zeldzaamfenomeen

Als interim-coach moet Alfred Schreuder FC Twente een nieuwe impuls geven. Het lukte Nebojsa Gudelj wel bij NAC en Foeke Booy niet bij Cercle Brugge. Hoe zinvol is een trainerswissel tijdens het seizoen? 'Als het niet werkt, zit ik morgen in de auto naar huis.' Door

Met een paar klappen op zijn tafeltje op de perstribune in het Abe Lenstra Stadion uitte Youri Mulder, assistent-trainer bij FC Twente, vorig weekeinde zijn frustraties na de winnende treffer voor Heerenveen. 'Omdat ik wist dat het afgelopen was met Steve McClaren, terwijl het niet aan de trainer lag dat de ploeg in een maalstroom van negativisme was beland. Vorig jaar konden we het niet omdraaien en ook nu bleef de verlossing uit.'


Het schokeffect bestaat niet, zegt Mulder. Toch hoopt FC Twente die kentering vanavond in de Grolsch Veste te bewerkstelligen tegen Ajax, met Alfred Schreuder als interim-coach. Het is de paradox van een club in nood. 'Je gaat iets forceren, terwijl je verlangt naar een schot van Tadic in de kruising', zegt Mulder vrijdag op het trainingscomplex van Twente naast het Fanny Blankers-Koen Stadion in Hengelo.


Zowel na het ontslag van Mirko Slomka in 2008 als na het gedwongen vertrek van Fred Rutten in 2009 verving Mulder bij het Duitse Schalke 04 tijdelijk de hoofdtrainer. Hoe kan de interim-coach het tij keren? 'Je moet op je tenen lopen en dat geeft energie. Je wordt gedwongen scherp en alert te zijn en dat straalt af op de spelersgroep. Het is voor de gepromoveerde assistent een sprong in het diepe. De adrenaline giert door je lijf.'


Bloednerveus was de oud-prof voor zijn eerste training met de vedetten van Schalke. 'Ik was nog spitsentrainer bij FC Twente en trapte met Blaise Nkufo ballen op doel. De volgende dag zat ik met Mike Büskens bij Schalke. Het was een nieuwe kans, het maakt je als trainer fris in je hoofd.'


Intuïtie

Een toverstokje had de interim-coach niet, hij volgde zijn intuïtie. Mulder: 'Ik stond op het veld en de Duitse spelers waren keurig op tijd. Toen kwamen Kuranyi, Bordon en Rafinha aanzetten, kletsten wat en deelden handtekeningen uit. Het duurde tien minuten voor de groep compleet was. Ik zei: 'Dat doen we anders. We gaan voortaan met de gehele selectie het veld op.' Ik veranderde een detail, maar zo was toch de hand van die andere trainer te zien.'


Mulder steek nog een sigaret op en verzucht dat het cliché om de hoek ligt bij een trainerswissel. 'Dan roepen mensen dat de beuk erin moet. Alsof we dat niet deden tegen Heerenveen, alsof McClaren de vonk niet kon laten overspringen. Straks zeggen spelers weer dat het met de nieuwe trainer veel beter is. Dat is gelul, het is alleen anders. Niet automatisch beter.'


Het schokeffect bestaat wel, zeggen ze bij NAC, onder leiding van de nieuwe trainer Nebojsa Gudelj de best presterende ploeg in 2013. Technisch directeur Jeffrey van As besloot in 2012 zijn vriend en trainer John Karelse ontslaan. De oud-doelman was niet alleen een clubicoon, NAC kampte bovendien met een miljoenenschuld. 'We constateerden dat de samenwerking tussen Karelse en de spelersgroep niet optimaal was.


'De resultaten vielen tegen en ik heb mijn emoties moeten uitschakelen om John te ontslaan. Ook hij heeft immers zijn nek uitgestoken in 2010, toen de club in zwaar weer zat en dreigde om te vallen. Ik vond het lastig. Je weet dat je een trainer gaat beschadigen, dat zijn reputatie een deuk oploopt.


'Ik zette ook onze vriendschap op het spel. We kennen elkaar sinds 1996, hebben samengespeeld bij NAC en lief en leed gedeeld. Toch moest ik in het belang van de club de samenwerking verbreken. Het was een pijnlijke keuze, we beseften dat daarna de problemen niet in één dag opgelost zouden zijn.'


Met Adri Bogers als nieuwe hoofdtrainer leefde NAC even op, maar de interim-coach verkoos de luwte van het assistentschap. Zo werd Gudelj senior doorgeschoven als hoofdcoach.


Anthony Lurling zag meteen het verschil met 'Nebo' aan het roer. 'Hij is een coach die hamert op discipline. Voor de winterstop kregen we 37 doelpunten tegen, na de winterstop nog maar drie. NAC kan nu op de nul spelen.'


Zoon

Bij het eerste team is Gudelj ook coach van zijn zoon, middenvelder Nemanja. Hun relatie vormde geen struikelblok, zegt de trainer. 'De directie vroeg zich af of het een probleem was dat ik mijn zoon ging trainen. Ik zei: onze relatie zal nooit een probleem zijn voor het team. Ik behandel iedereen als mijn zoon. Ik heb nu 22 Nemanja's.'


Toch glom Nebojsa ook als vader van trots toen NAC dankzij een fraaie treffer van Nemenja AZ versloeg. ' Natuurlijk realiseer ik me hoe bijzonder dat is. Maar het was geen zege voor vader en zoon, maar voor NAC.'


Gudelj begon met een 3-0-nederlaag bij ADO Den Haag, maar hij negeerde het afbreukrisico van de debuterende hoofdcoach. ' Als oud-speler en jeugdtrainer van NAC ken ik de club. En ik ken mijn beperkingen. Ik raakte niet in paniek, ging niet te veel wijzigingen doorvoeren. Je kunt het team niet in een week een nieuw gezicht geven. Nu ben ik drie maanden bezig en zie je dat we vooruit zijn gegaan.'


Die luxe kende Foeke Booy niet bij Cercle Brugge. Na de 3-0-nederlaag in de stadsderby tegen Club Brugge is zijn ploeg veroordeeld tot het spelen van twee play-offs om degradatie uit de eerste klasse te voorkomen. 'De tijd was juist mijn grootste tegenstander', vertelt Booy, die in november de weggestuurde Bob Peeters opvolgde.


In het Jan Breydel Stadion van Cercle is het schokeffect van de trainerswissel niet tastbaar. Maar Booy, oud-speler van Club Brugge, zegt niet aan een dood paard te trekken. 'Ik wist waaraan ik begon. Cercle is de vereniging van de stad, Club Brugge de club van België. Het zijn verschillende werelden. Als je de begrotingen van beide clubs naast elkaar legt, is onze positie verklaarbaar.


'Op de ranglijst zijn we niets opgeschoten, maar er is wel progressie geboekt. We hadden donderdag ten minste een gelijkspel verdiend tegen Club en kregen opnieuw complimenten voor ons spel. Maar zonder doelpunten blijven we niet in de eerste klasse.'


NAC-trainer Gudelj verheft juist de gehele club. Het is zelden zo gezellig geweest op het knusse trainingscomplex, zegt Lurling. 'Overal waar het goed gaat, is de sfeer beter.' Hoe anders was de stemming voor de winterstop, aldus de bijna 36-jarige speler. 'Overal voelde je het chagrijn. Drie maanden geleden liep iedereen te zeiken over het trainingsveld en de kwaliteit van de grasmat in het stadion. Nu hoor je niemand. Als ik na mijn carrière een boek schrijf over mijn zeven jaar bij NAC, wordt het een bestseller.'


Elke trainer danst bij NAC op een vulkaan, weet Lurling uit ervaring. 'In 2011 vertelde interim-directeur Ed Busselaar dat hij diezelfde avond zou horen of de licentie werd ingetrokken. De volgende dag speelden we tegen FC Groningen. Welke trainer kan zijn groep dan normaal voorbereiden? We hadden een schuld van 13 miljoen euro, zaten op het trainingscomplex in Zundert in containers. Nu is er eindelijk rust in de club en kan ik zelfs nog een jaartje bijtekenen.'


Lachend zegt Gerard Marsman, directeur van het platform Coach Betaald Voetbal, dat hij de wederopstanding van NAC bijna betreurt. De statistiek liegt immers niet, aldus Marsman. 'Onlangs is onderzoek gedaan naar het ontslag van trainers in de Duitse Bundesliga en daaruit bleek opnieuw dat het schokeffect niet bestaat. NAC is de uitzondering op de regel. Een trainer is geen passant die zo even te vervangen is. Hij moet een proces kunnen veranderen.'


Beschadigd

De coach is niet hired to be fired, zoals het oude adagium luidt, zegt Marsman. 'Hoewel in onze beroepsgroep vaak de grap wordt gemaakt dat je als trainer pas echt meetelt wanneer je een keer ontslagen bent. Maar als coach word je erdoor beschadigd. Nu overheerst een negatief beeld van McClaren. Iedereen lijkt alweer vergeten dat FC Twente met hem als trainer kampioen werd.'


Youri Mulder verlangt naar een doelpunt tegen Ajax om Twente uit de depressie te halen. Een zege zal Schreuder als coach zonder het vereiste diploma ook meer krediet geven.


Interim-trainer Booy ziet in de kleedkamer van Cercle Brugge 'strijdbare spelers die elkaar de waarheid durven zeggen'. Mocht het bestuur van Cercle niet langer geloven in de Hollandse school, dan zit Booy ' morgen in de auto naar huis'.


Het geromantiseerde beeld van de coach met zijn toverstokje bestaat zeker niet in de kelder van het profvoetbal, weet ook Booy: 'Uiteindelijk telt toch de kwaliteit van de selectie.'


Vergeet ook het schokeffect in Enschede, zegt Mulder. Hier spreekt de loyale assistent.' Het gaat niet om die ene wedstrijd tegen Ajax, maar om de toekomst van Twente. Er moet een andere toon worden gezet, de ploeg moet frisheid uitstralen. Maar daarmee is het vertrek van McClaren nog niet gerechtvaardigd.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden